(TT&VH) - Hôm qua, 1/11, Trung Quốc đã bắt đầu cuộc tổng điều tra dân số thuộc loại lớn nhất thế giới. Đây cũng là lần đầu tiên sau 10 năm, Trung Quốc mới đo đếm lại quy mô dân số nhằm đánh giá những thay đổi lớn về mặt nhân khẩu học.
Báo chí Trung Quốc cho biết cuộc tổng điều tra dân số sẽ diễn ra trong vòng 10 ngày. Khoảng 6,5 triệu điều tra viên dân số sẽ đi tới từng nhà để ghi lại số lượng người trong hộ gia đình, qua đó sẽ cho ra kết quả điều tra gần với thực tế nhất.
Cuộc điều tra lớn nhất
Cuộc điều tra nhằm ghi lại thông tin từ mỗi gia đình trong số hơn 400 triệu hộ gia đình ở Trung Quốc. Sau 10 ngày tích cực lấy thông tin, các điều tra viên sẽ có thêm 20 ngày để kiểm tra chi tiết một số mẫu thử ngẫu nhiên được chọn để đại diện cho khoảng 10.000 người dân. Các nhà thống kê sẽ là nơi tiếp nhận dữ liệu thu thập được để xử lý và cho ra mắt một báo cáo chi tiết vào cuối tháng 4 năm sau.
Điều tra viên dân số bắt đầu việc kiểm đếm quy mô dâna cư ở thủ đô Bắc Kinh
Kết thúc cuộc điều tra dân số hồi năm 2000, Trung Quốc cho biết nước này có 1,295 tỉ dân. Trong vòng 10 năm kể từ sau đó, đã có những biến đổi lớn về nhân khẩu học do hàng triệu người dân tỉnh lẻ đã đổ về các khu đô thị lớn để kiếm việc. Đây là lần thứ 6 Trung Quốc tiến hành điều tra dân số và cuộc điều tra này sẽ là lớn nhất.
Năm nay cũng là lần đầu tiên cuộc tổng điều tra đếm số dân ở một địa phương theo đầu người, thay vì nguyên quán của người dân. Việc này nhằm ghi lại các thay đổi về mặt nhân khẩu học và để tìm ra kích cỡ dân số thực của nhiều thành phố lớn ở Trung Quốc, nơi quy mô dân số tới nay vẫn chỉ là ước tính.
Mẹo đếm số giường và bàn chải đánh răng
Các nhà quan sát nói rằng cuộc tổng điều tra dân số ở Trung Quốc có thể sẽ gặp nhiều khó khăn.
Li Fengying, điều tra viên 60 tuổi đã có 20 năm cộng tác cùng cơ quan thống kê nói rằng bà phải thu thập thông tin về 117 hộ gia đình sống cùng tòa chung cư với bà. “Công việc diễn ra không hề đơn giản. Tôi đã bị người ta chửi bới rất nhiều” – bà Li nói với WSJ. Bà cho biết 30 trong số 117 hộ gia đình kể trên hoặc từ chối mở cửa nhà để tiếp đón hoặc không trưng ra các tài liệu chính thức về số người trong gia đình. Nhiều người có hành động kháng cự là dân lao động tỉnh lẻ. Họ tới thuê nhà ở chung cư kể trên và một số phòng có tới 4-5 gia đình cùng chung sống.
Một tấm panô với thông điệp kêu gọi người dân tham gia điều tra dân số
Chính quyền đã dự đoán trước được sự chống đối. Phó Thủ tướng Lý Kế Cường, người giám sát cuộc điều tra dân số đã kêu gọi nhân dân hợp tác. Chính phủ cũng trưng ra nhiều băng rôn, khẩu hiệu trên khắp đất nước với những thông điệp đại loại như: “Mẹ ơi, đừng quên nói với các điều tra viên rằng con cũng là đối tượng của cuộc điều tra này”.
Để đối phó với sự kháng cự của dân, một số điều tra viên đã tìm tới giải pháp là đếm số giường và bàn chải đánh răng có trong các khu nhà ở tập thể của lao động tỉnh lẻ.
Nguyên nhân xã hội
Theo Zhang Yi, một nhà nghiên cứu dân số ở Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, các vấn đề trên đã cho thấy những thay đổi xã hội đã diễn ra ở Trung Quốc trong vòng thập kỷ qua. Hồi năm 2000, đại đa số người vẫn phụ thuộc vào nhà nước để tìm việc, kiếm nhà ở và phúc lợi. Ngày nay người ta làm việc trong môi trường kinh tế tư nhân và sở hữu nhà riêng. Nhiều người không muốn trả lời các câu hỏi liên quan tới tài chính và bất động sản vì không muốn chính quyền can thiệp tới cuộc sống riêng của họ.
Nhóm lao động tỉnh lẻ là những người chống đối mạnh nhất trong cuộc điều tra vì họ sợ sẽ bị đuổi về quê hoặc mất việc. Người tuyển dụng lao động cũng e dè vì họ sợ bị đánh thuế hoặc phạt do phạm luật lao động. “Cộng đồng dân tỉnh lẻ là vấn đề lớn với cuộc điều tra của chúng tôi” – ông Feng Nailin, Tổng giám đốc Cơ quan Thống kê Dân số và Việc làm thuộc Tổng cục Thống kê Trung Quốc nhận xét hồi đầu tháng 10.
Một khó khăn khác là việc kiểm đếm số trẻ đã sinh ra trong tình trạng vi phạm chính sách một con của Trung Quốc. Cha mẹ chúng, do lo ngại phải nộp phạt lớn, đã không đăng ký khai sinh. Những đứa trẻ này vì thế cũng không có thân phận pháp lý và không được hưởng các lợi ích về mặt y tế, giáo dục như các trẻ khác.
Vừa qua, giới chức Bắc Kinh đã quyết định giảm số tiền phạt xuống chỉ còn 70% bình thường nhằm khuyến khích các phụ huynh đi đăng ký khai sinh cho con. Thông qua động thái này, họ muốn đếm chính xác hơn tỉ lệ sinh trong nước cũng như sự cân bằng giới tính, một trong các yếu tố quan trọng để Bắc Kinh quyết định xem liệu đã tới lúc nới lỏng chính sách một con hay không.
Tường Linh
