(TT&VH Cuối tuần) - Cái tên Tom Waits dĩ nhiên là quá quen thuộc với giới yêu nhạc, nhưng có lẽ hiếm ai thực sự biết rõ về ông. Cuốn tiểu sử đích thực đầu tiên của Waits cho chúng ta thấy ca sĩ người Mỹ nổi tiếng thế giới này là... một kẻ lang thang vô định giữa các địa hạt âm nhạc, điện ảnh và văn chương.
Một thử nghiệm liều lĩnh
Đã nghe tên Tom Waits thì đó là khởi đầu cho vô vàn giai thoại - vậy thì đâu có khó khăn gì khi đặt bút ghi lại tiểu sử của ông? Vấn đề hóc búa chỉ là khả năng tìm tòi sự thật giữa những câu chuyện lẫn lộn thực hư ấy như một kiểu đãi cát tìm vàng. Bản thân Waits cũng đã hơn một lần cả quyết rằng mỗi cuộc phỏng vấn cũng chính là một phần trong trình diễn của mình. Đó là lý do tại sao cho đến hôm nay chưa có một bản tiểu sử toàn diện nào của nghệ sĩ lắm tài nhiều tật xuất hiện trên quầy sách.
Patrick Humphries, một nhà báo (từng viết cho các tờ New Musical Express, The Times, Mojo, Guardian) chuyên nghiên cứu âm nhạc quả thực muốn dấn thân làm chuyện này, đúng vào dịp sinh nhật của Waits (7/12). Đầu đề The Many Lives of Tom Waits phần nào đã thay cho lời giải thích rằng những gì ghi lại có thể đủ để miêu tả… vài cuộc đời. Tác giả không hề giấu diếm ý định tôn vinh Waits là nghệ sĩ tài năng nhất đang sống và dĩ nhiên có chút cường điệu, nhưng xét cho cùng thì hiếm ai tồn tại nổi 4 thập kỷ trên sân khấu mà không ngừng tỏa sáng, dù đó là một người ngang ngạnh và thậm chí còn tuyệt đối không cho phép dùng nhạc của mình vào mục đích quảng cáo.
Nghiệp lang thang
Mới 15 tuổi, Waits vào phụ việc ở một quán pizza và bắt đầu thu nạp những kiến thức xã hội đầu tiên mang tính quyết định cho các sáng tác về sau của mình. Trong thời gian rảnh rỗi, ông tự học chơi dương cầm và đi biểu diễn trong ban nhạc The System của nhà trường, chuyên chơi R&B. Cũng nên nói thêm rằng R&B thời hậu chiến là dòng nhạc thịnh hành nhất của người gốc Phi ở Mỹ, được dân da trắng biến thành khởi thủy của Rock’n’Roll sau này.
Ở tuổi 18 Waits phát hiện ra nhạc beat và để tâm nghiên cứu Jack Kerouac, Allen Ginsberg,Charles Bukowski, và tôn Delmore Schwartz làm thần tượng. Sự ngưỡng mộ này sâu sắc đến mức Waits làm theo Schwartz từng chi tiết: chuyển vào ở Tropicana Motel (Los Angeles) hàng tháng trời, bắt đầu rượu thuốc bê tha và “sáng tác” những ca từ đầu tiên bằng cách... xuyên tạc một cách tục tĩu các bài hát có sẵn. Khi đó chính Waits cũng không quan tâm lắm đến âm nhạc, ước mơ lớn nhất của ông là có một nhà hàng riêng để kinh doanh theo ý muốn.
“Class of '73”
Đó cũng là lý do để Waits ghét âm nhạc thương mại. Năm 1988 ông thắng kiện công ty thực phẩm Frito-Laydùng bài Step Right Up của mình vào mục đích quảng cáo. Waits còn từ chối bán bản quyền nhiều tác phẩm của mình cho các hãng muốn dùng tên tuổi ông để quảng cáo, thậm chí còn cấm công ty MP3.com số hóa các bài hát của mình, cho dù đó là con đường bằng phẳng nhất để nổi tiếng hơn.
“Ghé qua” màn bạc
Vô số thăng trầm trong sự nghiệp là cái giá tất yếu mà Waits phải trả cho thú vui lang thang của mình. Nhưng cũng chính đức tính này mà ông là tác giả của những hướng đi bất ngờ trong âm nhạc. Giữa những điệu polka ngang tai trên đĩa Rain Dogs (1985) cho đến các bài nặng hơi bia của The Black Rider (1993), Blood Money (2002), ông thử nghiệm với những "nhạc cụ bãi rác" được ông đặt tên mới như "waterphone" hay "conundrum" v.v...
Một thử nghiệm nho nhỏ song lại là bước ngoặt lớn trong đời Waits là việc Sylvester Stallone mời ông tham gia đóng phim Paradise Alley (1978). Sau đó, cũng để đoạn tuyệt với rượu và thuốc, Waits chuyển nhà đến New York. Chưa ổn định xong nhà cửa thì ông được đạo diễn Francis Ford Coppola (The Godfather, Apocalypse Now) mời ông sắm một vai trong phim The Outsiders vì tin rằng Waits có năng khiếu diễn xuất. Thành công lớn của phim này không chỉ là khởi đầu cho sự nghiệp diễn viên khá nổi danh cho Waits, mà còn làm tên ông trở nên nặng ký trong giới âm nhạc, vì từ đó trở đi ông liên tục viết nhạc cho sân khấu và phim, trong đó nhiều lần được đề cử cho giải Oscar. Nhiều ca sĩ nổi tiếng như Rod Stewart, Bruce Springsteen, The Eagles, Elvis Costello… đã thành công khi hát lại các nhạc phẩm của Tom Waits.
