AI đang bước vào trường học Việt Nam theo một cách rất khác. Không còn dừng ở những buổi hội thảo hay thảo luận về chuyển đổi số, AI đã trở thành công cụ làm việc hằng ngày của nhiều giáo viên. Điều đáng chú ý không chỉ là số lượng thầy cô dùng AI ngày càng tăng, mà là sự xuất hiện của một thế hệ giáo viên mới - những người biết kết hợp trí tuệ nhân tạo với chuyên môn sư phạm để tạo trải nghiệm học tập hiệu quả hơn cho học sinh.
Khi câu hỏi không còn là "Có nên dùng AI?"
Chỉ vài năm trước, việc giáo viên dùng AI trong lớp học vẫn được xem là điều mới mẻ. Hôm nay, nhiều giáo viên không còn hỏi "AI có dùng được không?", mà trao đổi về cách viết prompt để tạo học liệu, chọn công cụ phù hợp cho từng môn học hay hướng dẫn học sinh dùng AI mà không phụ thuộc vào công nghệ.
Theo khảo sát TALIS 2024, khoảng 64% giáo viên Việt Nam đã từng dùng AI trong dạy học, cao gần gấp đôi mức trung bình OECD; nhiều thầy cô chủ động tự học, tự trải nghiệm công cụ AI trước khi tham gia tập huấn chính thức.
Việt Nam không phải quốc gia duy nhất theo xu hướng đó. Singapore tích hợp AI vào hệ sinh thái học tập số để hỗ trợ phản hồi và cá nhân hóa việc học; Hàn Quốc triển khai sách giáo khoa tích hợp AI và đầu tư mạnh cho đào tạo giáo viên trước khi mở rộng quy mô. Điểm chung là các nước không chỉ trang bị thêm công nghệ, mà chuẩn bị cho giáo viên những năng lực mới để làm chủ công nghệ.
Một thế hệ giáo viên mới đang xuất hiện
Nếu trước đây giáo viên chủ yếu đóng vai trò truyền đạt kiến thức thì AI đang khiến công việc ấy thay đổi. Ngày càng nhiều giáo viên coi AI là một "đồng nghiệp" hỗ trợ ba giai đoạn: trước giờ lên lớp giúp xây dựng học liệu, thiết kế câu hỏi, chuẩn bị nhiều phiên bản tài liệu phù hợp năng lực từng nhóm học sinh; trong giờ học hỗ trợ tạo bài kiểm tra nhanh, trò chơi tương tác; sau giờ học xử lý dữ liệu bài kiểm tra, phân tích kết quả, chỉ ra kỹ năng còn hạn chế và gợi ý nội dung cần ôn tập.
Nhờ đó, giáo viên không còn chỉ nhìn thấy một bảng điểm, mà hiểu rõ hơn học sinh gặp khó khăn ở đâu và cần hỗ trợ như thế nào – đó cũng là sự khác biệt lớn nhất mà AI mang lại: biến dữ liệu thành cơ sở để cải thiện việc dạy và học.
Công nghệ không thay thế người thầy
AI không phải "chiếc đũa thần". Một câu lệnh chưa tốt vẫn có thể tạo ra một bộ đề chưa phù hợp, thiếu chính xác hoặc chưa bám sát chương trình. Điều quyết định chất lượng không nằm ở công cụ, mà ở người sử dụng.
Giáo viên vẫn là người lựa chọn mục tiêu bài học, điều chỉnh nội dung, đánh giá kết quả và truyền cảm hứng cho học sinh; AI chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý việc lặp lại để giáo viên dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn và tương tác với người học.
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng năng lực quan trọng trong tương lai không chỉ là kỹ năng số (Digital Literacy), mà còn là AI Literacy – khả năng dùng AI hiệu quả, có trách nhiệm và biết kết hợp công nghệ với tư duy sư phạm. Sự khác biệt giữa các giáo viên trong vài năm tới có thể không còn nằm ở việc "có dùng AI hay không", mà ở việc "ai biết khai thác AI tốt hơn".
Từ công cụ hỗ trợ đến nền tảng AI chuyên biệt
Song song với sự thay đổi của giáo viên, thị trường cũng chứng kiến sự xuất hiện của các nền tảng AI phát triển riêng cho giáo dục, hướng đến giải quyết toàn bộ quy trình dạy học và kiểm tra đánh giá thay vì chỉ dùng công cụ AI đa mục đích.
Tại Việt Nam, AutoExam.ai là một trong những nền tảng theo hướng này, được xây dựng như một AI Agent hỗ trợ giáo viên từ số hóa ngân hàng đề, tạo đề theo Chương trình GDPT 2018, tổ chức kiểm tra trực tuyến, chấm bài tự động đến phân tích dữ liệu học tập của từng học sinh.
Điểm khác biệt là AI không chỉ trả về một đáp án, mà còn hỗ trợ giáo viên theo dõi tiến bộ người học, xác định nhóm kiến thức còn yếu và cung cấp dữ liệu để điều chỉnh hoạt động giảng dạy - hướng đi mà nhiều hệ thống giáo dục thế giới đang theo đuổi: dùng AI để nâng cao chất lượng quyết định của giáo viên, thay vì thay thế vai trò người thầy.
Cuộc chuyển đổi lớn hơn cả chuyển đổi số
Hai mươi năm trước, giáo viên biết dùng máy tính là lợi thế; mười năm trước, thành thạo các nền tảng dạy học trực tuyến trở thành yêu cầu phổ biến. Ngày nay, AI đang mở ra một giai đoạn tiếp theo.
Lợi thế sẽ không thuộc về những người sở hữu nhiều công cụ AI nhất, mà thuộc về những giáo viên biết kết hợp công nghệ với chuyên môn sư phạm để tạo trải nghiệm học tập tốt hơn. Điều đáng chú ý nhất không phải là AI đã làm được gì cho giáo dục, mà là sự xuất hiện của một thế hệ giáo viên mới – những người xem AI không phải mối đe dọa, cũng không phải phép màu, mà là một năng lực nghề nghiệp cần được học hỏi và làm chủ. Đó có thể sẽ là hình ảnh tiêu biểu của lớp học Việt Nam trong những năm tới.
Nếu bạn là giáo viên muốn bắt kịp xu hướng AI Literacy, hãy tham gia cộng đồng chia sẻ AI trong giáo dục để khám phá những giải pháp phù hợp với lớp học của mình.
