'Tằm' - hành trình 10 năm Lê Hữu Hiếu đưa văn hóa Việt ra thế giới

"Tằm" đánh dấu lần đầu Việt Nam hiện diện tại Venice Biennale

Được trưng bày từ ngày 9/5 đến 22/11/2026 tại Ca' Faccanon, Venice, Italy, không gian triển lãm Việt Nam mang chủ đề "Vietnam: Art in Global Flow" được xem như một tuyên ngôn văn hóa, nơi nghệ thuật không chỉ để trình diễn, mà còn để đối thoại.

"Tằm" - đọc chiều sâu lịch sử Việt bằng ngôn ngữ đương đại

Không phải là thành công đến trong chốc lát, hành trình của anh được xây dựng từ quá trình tích lũy bền bỉ, dựa trên nghiên cứu sâu về lịch sử, di sản và các chất liệu văn hóa Việt. Nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu cho biết "Tằm" không phải là kết quả của một khoảnh khắc cảm hứng, mà là sự tích lũy của gần 10 năm nghiên cứu, thử nghiệm và chọn lọc. "Từ chuyến tham quan Venice Biennale năm 2017, tôi đã bắt đầu xây dựng ý tưởng, liên tục điều chỉnh, loại bỏ và tái cấu trúc để tìm ra hình thức phù hợp nhất."

Trong không gian triển lãm, "Tằm" hiện lên như một cấu trúc nghệ thuật đa tầng, nơi truyền thống, lịch sử và đời sống đương đại được đan xen. Thay vì khai thác trực diện ký ức chiến tranh, nghệ sĩ lựa chọn hướng tiếp cận từ đời sống thường nhật, từ lao động, tín ngưỡng đến những thực hành văn hóa đã nuôi dưỡng tinh thần dân tộc qua hàng nghìn năm.

Chia sẻ thêm về thông điệp của tác phẩm, Lê Hữu Hiếu cho biết "Điều tôi muốn gửi gắm là để thế giới hiểu rõ hơn về chiều sâu lịch sử hơn 4.000 năm của Việt Nam, một kho tàng văn hóa được bồi đắp qua nhiều lớp thời gian."

Hình tượng tằm trở thành trục xuyên suốt của tác phẩm. Vòng đời của tằm, từ sinh ra, nhả tơ, hóa kén đến khi trở thành bướm, được đặt như một ẩn dụ cho đời người: cống hiến, để lại giá trị rồi lặng lẽ rời đi. Đáng chú ý, nghệ sĩ không dừng ở biểu tượng, mà trực tiếp nuôi tằm trong không gian sắp đặt. Từ đó, "Tằm" trở thành một thực thể sống, nơi sự sinh trưởng và biến đổi diễn ra liên tục. Nghệ thuật không còn là vật thể tĩnh, mà trở thành một dòng chảy. Chất liệu truyền thống như gỗ mít, tơ tằm, sơn mài, vàng lá, vỏ trứng… cùng kỹ thuật hom đất được sử dụng không chỉ vì giá trị thẩm mỹ, mà còn như biểu đạt của triết lý cân bằng âm - dương, nơi các yếu tố đối lập có thể dung hòa.

"Tôi mong khán giả quốc tế khi đến đây sẽ cảm thấy hứng thú và muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa Việt Nam. Sự hiện diện của gian triển lãm lần này cũng là kết quả của sự hỗ trợ lớn từ những người bạn Italy", nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu chia sẻ.

Hành trình nghệ thuật của Lê Hữu Hiếu được khởi đầu bằng hội họa giá vẽ (giai đoạn đầu là siêu thực và giai đoạn sau là biểu hiện trừu tượng). Tuy nhiên, từ 2017 anh đã cảm nhận được những bức tranh của mình vẫn còn thiếu hoặc chưa biểu hiện mạnh mẽ được sự kết nối với giá trị tinh thần hay bản sắc văn hóa của quê hương, dân tộc. Cũng từ đó Lê Hữu Hiếu đã dành nhiều thời gian và công sức để đi, để tiếp xúc, nghiên cứu, để trải nghiệm đời sống vật chất và tinh thần của các cộng đồng cư dân ở Việt Nam, đặc biệt là các cộng đồng người Việt ở Bắc Bộ. Kho dữ liệu về văn hóa truyền thống, văn hóa tộc người của anh cứ dần đầy theo thời gian và nó đã trở thành chất liệu quan trọng để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật đương đại/phi giá vẽ.

Trước khi góp mặt tại Venice Art Biennale 61, Lê Hữu Hiếu đã có nhiều dấu ấn quốc tế, từ việc tham gia Florence Biennale lần thứ XI, xuất hiện tại Miami Art Fair Week, cho đến triển lãm tại Tesa 99 Arsenale Nord (Venice) năm 2021. Năm 2025, anh được vinh danh là "Nghệ sĩ tiên phong trong hành trình di sản UNESCO", một ghi nhận cho những đóng góp trong việc đưa di sản văn hóa vào nghệ thuật đương đại.

Việc Lê Hữu Hiếu trở thành nghệ sĩ Việt Nam duy nhất có triển lãm cá nhân tại Venice Biennale 61 không chỉ là một cột mốc của riêng anh, mà còn mở ra một tiền lệ quan trọng. Nó tạo nền tảng cho các nghệ sĩ Việt Nam trong tương lai có thể tiếp cận những không gian nghệ thuật quốc tế một cách bài bản và bền vững hơn.