Trong khuôn khổ Lễ hội Tân Trào Tết Độc lập năm 2026, nghi lễ đám cưới truyền thống của đồng bào dân tộc Tày được tái hiện tại Làng Văn hóa Tân Lập, xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang. Từ lời hát Quan làng, tục chăng dây đón khách, nghi thức xin dâu đến hành trình đưa cô dâu về nhà chồng bằng mảng trên hồ Nà Nưa, mỗi chi tiết đều góp phần giới thiệu một nét văn hóa đặc sắc được đồng bào Tày gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Qua cửa tơ hồng, lên nhà sàn xin dâu
Từ sáng sớm, đoàn nhà trai đã tập trung đông đủ trong trang phục truyền thống để chuẩn bị sang nhà gái xin dâu. Đi đầu là chú rể Trương Văn Chiến, thôn Tân Lập, xã Tân Trào, mặc áo chàm, trước ngực kết bông hoa đỏ nổi bật. Bá mè (các bậc cha mẹ, cô dì chú bác) nhà trai Hoàng Thị Yến thay mặt gia đình dẫn đoàn và thực hiện các nghi thức trong lễ đón dâu. Theo sau là những người gánh lễ vật bằng đòn tre, đôi sọt đan thủ công, những chiếc lồng đựng gà cùng nhiều gói quà được trang trí bằng giấy hồng và nơ đỏ.
Đoàn đón dâu nối dài trên con đường nhỏ giữa cánh đồng và những nếp nhà sàn của người Tày. Nam giới gánh những lễ vật nặng, phụ nữ mang theo các đôi sọt đan bằng tre, trong đó đựng quà cưới và những vật dụng dành tặng cô dâu. Từng đôi gánh được sắp xếp ngay ngắn, trang trí trang trọng, thể hiện sự chu đáo của nhà trai và lòng thành đối với gia đình nhà gái. Không khí vừa trang nghiêm, vừa rộn ràng bởi đây không chỉ là ngày vui của đôi trẻ mà còn là dịp gặp gỡ, gắn kết giữa hai gia đình, họ hàng và cộng đồng.
Những người phụ nữ Tày gánh lễ vật theo đoàn nhà trai đến xin dâu. Ảnh: Minh Tâm - TTXVN
Khi đến cổng nhà gái, đoàn nhà trai chưa thể bước vào ngay. Một dải lụa hồng được chăng ngang lối đi như một thử thách dành cho những người đến xin dâu. Muốn cánh cổng mở ra, đại diện nhà trai phải cất lời hát Quan làng, trình bày lý do, xin phép gia đình và họ hàng nhà gái cho đoàn vào thực hiện các nghi thức đón dâu. Phía nhà gái cũng dùng lời hát để hỏi chuyện, thử tài ứng đối và nhắc nhở nhà trai về phép tắc trong hôn nhân.
Những câu hát khi trang trọng, khi dí dỏm, gần gũi, nối tiếp nhau như một cuộc trò chuyện bằng thơ giữa hai họ. Người hát không chỉ cần thuộc lời mà còn phải hiểu phong tục, biết lựa chọn cách nói phù hợp với từng hoàn cảnh. Qua lời hát, nhà trai bày tỏ sự trân trọng đối với nhà gái, xin được đón cô dâu về làm thành viên mới trong gia đình; nhà gái gửi gắm niềm tin, tình cảm cùng những lời căn dặn dành cho chú rể và họ hàng bên chồng. Khi lời thưa gửi đã trọn vẹn, dải lụa hồng mới được mở, đoàn nhà trai chính thức bước qua cổng.
Sau thử thách đầu tiên, chú rể thực hiện nghi thức rửa tay trước khi bước lên nhà sàn làm lễ xin dâu. Nước được đựng trong chiếc ống tre, rót qua một chiếc gáo nhỏ. Nghi thức giản dị nhưng thể hiện sự trang trọng, thanh sạch và thái độ thành kính của người đến đón dâu. Tiếp đó, các thành viên trong đoàn lần lượt đưa lễ vật lên nhà sàn. Những đôi sọt, lồng gà, gói quà được đặt đúng vị trí để đại diện hai gia đình kiểm đếm, trao nhận theo phong tục.
Trong không gian nhà sàn, thành viên hai họ đứng thành hai hàng, chào hỏi và giới thiệu thành phần tham dự. Bá mè nhà gái Triệu Thị Lam Hạnh thay mặt gia đình đón đoàn nhà trai, tiếp nhận lễ vật và cùng bá mè nhà trai dẫn dắt các nghi thức. Trong đám cưới truyền thống của người Tày, người đại diện hai họ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Họ phải am hiểu phong tục, có khả năng giao tiếp, ứng xử khéo léo và thay mặt gia đình trao đổi những nội dung liên quan đến việc đón, đưa cô dâu.
Đại diện nhà trai hát đối đáp, xin nhà gái mở lối vào thực hiện các nghi thức đón dâu. Ảnh: Minh Tâm - TTXVN
Cô dâu Đàm Thị Hiền, thôn Hoàng Lâu, xã Tân Trào xuất hiện trong bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Tày. Áo chàm nền nã kết hợp với khăn đội đầu, vòng bạc và dây xà tích làm nổi bật vẻ đẹp kín đáo, duyên dáng. Cô dâu, chú rể cùng thực hiện nghi thức trước bàn thờ tổ tiên, thể hiện lòng thành kính với các thế hệ đi trước và báo cáo việc kết duyên của đôi trẻ. Những lời chúc phúc, dặn dò được đại diện hai gia đình gửi gắm với mong muốn đôi vợ chồng trẻ luôn yêu thương, chia sẻ, cùng nhau vun đắp cuộc sống gia đình.
Hát Quan làng là một phần không thể thiếu trong đám cưới truyền thống của người Tày. Lời hát được sử dụng trong nhiều chặng của lễ cưới, từ lúc nhà trai đến cổng, xin phép vào nhà, trao lễ vật đến khi xin đón cô dâu. Mỗi câu hát không chỉ giúp nghi lễ thêm trang trọng mà còn chứa đựng những bài học về đạo lý gia đình, cách ứng xử giữa hai họ, tình nghĩa vợ chồng và lòng biết ơn đối với cha mẹ.
Chuyến mảng đưa dâu trên hồ Nà Nưa
Sau khi hoàn thành các nghi thức tại nhà gái, chú rể đón cô dâu rời nhà sàn để bắt đầu hành trình về nhà chồng. Cô dâu bước xuống cầu thang trong sự dìu đỡ của chú rể, phía sau là đại diện hai gia đình cùng đoàn đưa dâu. Những đôi sọt lễ vật, quà cưới và hành trang của cô dâu tiếp tục được gánh theo đoàn. Trong trang phục chàm truyền thống, đoàn người tạo nên một hình ảnh vừa mộc mạc, trang trọng, vừa nổi bật giữa không gian xanh của núi rừng Tân Trào.
Điểm độc đáo của chương trình tái hiện là hành trình đưa cô dâu về nhà chồng bằng mảng trên hồ Nà Nưa. Sau khi đi qua những con đường trong làng, cô dâu, chú rể cùng đoàn đưa dâu bước xuống những chiếc mảng kết bằng tre. Lễ vật và hành trang của cô dâu được xếp gọn trên mảng. Các thành viên trong đoàn ngồi thành hàng, giữ thăng bằng trong khi người điều khiển dùng sào đưa mảng rời bờ.
Trên mặt hồ giữa núi rừng xanh thẳm, cô dâu, chú rể ngồi bên nhau, theo sau là những người thân trong hai gia đình. Màu chàm của trang phục, sắc đỏ của những gói lễ vật, màu vàng nhạt của những chiếc nón và mảng tre hòa vào cảnh sắc hồ Nà Nưa, tạo nên một bức tranh sinh động về đời sống văn hóa của đồng bào Tày. Tiếng hát Then, âm thanh đàn Tính vang lên giữa mặt hồ như những lời chúc tốt đẹp tiễn cô dâu về nhà chồng.
Đoàn đưa dâu bằng mảng trên hồ Nà Nưa trong lễ cưới truyền thống của đồng bào Tày ở Tân Trào (Tuyên Quang). Ảnh: Minh Tâm - TTXVN
Chuyến mảng đưa dâu không chỉ tạo điểm nhấn cho hoạt động tái hiện mà còn gợi nhắc mối quan hệ gắn bó giữa đời sống đồng bào địa phương với núi rừng, sông suối. Từ mái nhà của cha mẹ đến mái ấm mới, cô dâu luôn có gia đình, họ hàng và cộng đồng đồng hành. Hành trình ấy vì thế không chỉ là sự dịch chuyển từ nhà gái sang nhà trai mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cuộc đời người phụ nữ, từ người con trong gia đình trở thành người vợ, người con dâu trong một gia đình mới.
Đám cưới truyền thống của người Tày không chỉ là ngày vui của đôi trẻ và hai gia đình mà còn là công việc chung của họ hàng, làng xóm. Từ người chuẩn bị lễ vật, người gánh đồ cưới, người hát Quan làng, người đại diện hai họ đến những người tham gia đưa, đón dâu, mỗi thành viên đều đảm nhận một phần việc. Sự tham gia của cộng đồng làm nên không khí đầm ấm, đồng thời phản ánh tinh thần đoàn kết, tương trợ và trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ.
Sản phẩm du lịch Đám cưới người Tày được Ban Tổ chức Lễ hội Tân Trào Tết Độc lập năm 2026 phục dựng, đưa vào khai thác tại địa phương. Hoạt động giúp du khách hiểu thêm về đời sống tinh thần của đồng bào Tày, đồng thời tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, trình diễn văn hóa và giới thiệu phong tục truyền thống của dân tộc mình.
Phó Chủ tịch UBND xã Tân Trào Hoàng Văn Cảnh cho biết, thông qua các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trải nghiệm, địa phương mong muốn tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng giàu bản sắc, để người dân và du khách không chỉ tham quan các di tích lịch sử mà còn được hòa mình vào đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc. Việc phục dựng đám cưới truyền thống của người Tày vừa góp phần bảo tồn, trao truyền phong tục tốt đẹp, vừa làm phong phú sản phẩm du lịch, quảng bá hình ảnh đất và người Tân Trào tới du khách.
Việc đưa các nghi lễ cưới hỏi truyền thống vào hoạt động trải nghiệm còn góp phần trao truyền di sản cho thế hệ trẻ. Những người cao tuổi có dịp kể lại, hướng dẫn cách thực hiện nghi lễ; người trẻ trực tiếp tham gia hát, chuẩn bị lễ vật, mặc trang phục truyền thống và tìm hiểu ý nghĩa của từng phong tục. Nhờ đó, các giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ trong ký ức hay tư liệu mà tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Giữa vùng đất Tân Trào giàu truyền thống cách mạng, đám cưới người Tày hiện lên mộc mạc mà trang trọng, đậm đà bản sắc. Qua lời hát Quan làng, dải tơ hồng trước cổng, nghi thức rửa tay, nếp nhà sàn, những đôi sọt lễ vật và chuyến mảng đưa dâu trên hồ Nà Nưa, phong tục xưa không chỉ được nhắc lại mà tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Đó cũng là cách người dân Tân Trào gìn giữ cội nguồn, trao truyền bản sắc và giới thiệu vẻ đẹp quê hương tới du khách gần xa.
