Tiếng lách cách của thoi đưa chạm vào khung cửi từng là âm thanh quen thuộc, rộn rã trong mỗi nếp nhà sàn ở thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa). Nhưng đã có một thời, thứ âm thanh di sản ấy tưởng chừng sẽ chìm vào quên lãng khi những tấm vải công nghiệp giá rẻ tràn ngập thị trường. Giữa “ngã ba đường” của sự mai một hay hồi sinh, những người phụ nữ dân tộc Thái ở thôn Lặn Ngoài đã tìm thấy một "cứu cánh" mang tính bước ngoặt: Chuyển đổi số. Sự giao thoa giữa bề dày lịch sử hơn hai thế kỷ và luồng sóng công nghệ số đang tạo nên một sức sống mới, đưa làng nghề truyền thống này vươn xa trên bản đồ du lịch.
Hành trình 276 năm bám rễ đại ngàn và câu chuyện của "báu vật sống" bên khung cửi
Theo chân ông Hà Quý Tôn – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Pù Luông - nhóm phóng viên báo Thể thao và Văn hóa vượt qua những cung đường uốn lượn để đến với thôn Lặn Ngoài, nơi lưu giữ hồn cốt của nghề dệt thổ cẩm xứ Thanh. Ngồi trên xe, giữa không gian mây ngàn gió núi, anh Tôn say sưa kể cho chúng tôi nghe về chiều dài lịch sử hào hùng của mảnh đất này.
"Nghề dệt thổ cẩm ở thôn Lặn Ngoài, xã Pù Luông xuất hiện từ thế kỷ 18, cụ thể là khoảng năm 1749," anh Hà Quý Tôn tự hào giới thiệu. "Nó gắn liền với quá trình khai phá, lập làng của hai dòng họ lớn là họ Hà và họ Lò. Tận dụng điều kiện tự nhiên thuận lợi với đất đai màu mỡ, người dân xưa đã biết trồng bông, trồng dâu, nuôi tằm, tự túc nguyên liệu để từng bước hình thành nên nghề dệt thủ công truyền thống lưu truyền qua nhiều thế hệ."
Đến thăm làng nghề, dưới sự dẫn dắt của Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Pù Luông, chúng tôi được diện kiến một "báu vật sống" của làng dệt - cụ Hà Thị Nhân (ngoài 80 tuổi). Dù tuổi đã cao, tai hơi nặng nhưng đôi mắt cụ vẫn tinh anh, đôi bàn tay gân guốc vẫn miệt mài bên khung cửi gỗ mộc mạc. Điều khiến chúng tôi vô cùng ngạc nhiên và thú vị là sự cởi mở, hiếu khách của cụ. Mỗi khi có các đoàn khách du lịch hay phóng viên vào quay phim, chụp ảnh, cụ Nhân đều ngước lên nở nụ cười đôn hậu, chào hỏi niềm nở. Thậm chí, khi thấy có khách quốc tế ghé thăm, cụ móm mém cất tiếng chào bằng một vài câu tiếng Anh đơn giản nhưng đầy ấm áp.
Không chỉ là nhân chứng sống của làng nghề, cụ Nhân còn là gương mặt quen thuộc được nhiều nhà quay phim, nhiếp ảnh tìm gặp và ghi hình nhiều nhất làng. Cụ biết điều đó và tỏ ra vô cùng thích thú. Hướng tay lên bức tường ở gian nhà chính - nơi treo kín những bức chân dung nghệ thuật do các nhà nhiếp ảnh khắp nơi chụp và gửi tặng, cụ mỉm cười tự hào.
Cụ hiểu rằng, mỗi khi du khách, phóng viên hay các tay máy hướng ống kính vào mình chính là cách để đưa hình ảnh bản làng đến với nhiều người hơn. Vì thế, cụ chưa từng từ chối một ai, thậm chí còn hào hứng "diễn sâu" hơn qua từng nhịp thoi đưa. Cụ phấn khởi bộc bạch: "Ngày nào bà cũng được lên điện thoại của mọi người khi đến đây với bà. Được nhiều người biết, rồi đến với làng, đến với bà, cùng se đay, dệt vải thì vui lắm!"
Đánh thức di sản từ chiếc điện thoại thông minh
Bảo tồn di sản không thể chỉ dựa vào hoài niệm, mà phải biến di sản thành sinh kế. Anh Hà Văn Bảng - con trai cụ Nhân, đồng thời là Chủ cơ sở Restop DatBang chính là những người tiên phong đưa công nghệ số vào làng nghề truyền thống.
Trò chuyện với chúng tôi, anh Bảng chia sẻ về những thay đổi ngoạn mục của làng quê trong thời đại số: "Trước đây, làm ra tấm thổ cẩm chỉ biết bán quanh vùng hoặc chờ thương lái ép giá. Giờ đây, thời đại công nghệ số thay đổi hoàn toàn cách chúng tôi làm kinh tế".
Không chỉ dừng lại ở việc bán hàng truyền thống, bản thân anh Bảng đã tự tay cầm điện thoại, quay dựng và đăng tải những video ngắn ghi lại cảnh mẹ mình dệt vải, cảnh sắc thiên nhiên Pù Luông lên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook.
"Có những video ngắn của tôi đạt tới hàng trăm ngàn lượt xem. Từ ngày biết sử dụng điện thoại để làm truyền thông số, cơ sở dệt thổ cẩm của gia đình đã có rất nhiều du khách gần xa hỏi thăm, tìm đến tận nơi trải nghiệm và mua sắm," anh Bảng phấn khởi khoe.
Ngay đối diện nhà anh Bảng là cơ sở dệt của chị Hà Thị Tinh (Cơ sở dệt Hà Tinh). Chị Tinh cũng là một minh chứng sống động cho sức mạnh của công nghệ số tại thôn Lặn Ngoài.
Nhờ tích cực quảng bá sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội, các mặt hàng khăn piêu, túi thổ cẩm, vải dệt thủ công của gia đình chị đã tiếp cận được lượng lớn khách hàng trẻ tuổi và du khách quốc tế.
"Truyền thông số thực sự đã mở ra một hướng đi quá tốt cho chúng tôi. Sản phẩm được nhiều người biết đến, lượng khách du lịch đổ về tham quan, mua sắm tăng lên rõ rệt. Có những đợt khách đặt hàng liên tục khiến đôi khi chúng tôi làm không kịp giao," chị Tinh tươi cười chia sẻ trong lúc tay vẫn miệt mài cung bông.
Tiếng nói từ những lữ khách "bén duyên" làng dệt qua màn hình điện thoại
Sức lan tỏa từ những video ngắn, những bài viết check-in của người dân bản địa trên mạng xã hội đã thực sự chạm đến trái tim của hàng vạn tín đồ xê dịch. Hầu hết du khách đặt chân đến thôn Lặn đều thừa nhận cơ duyên biết đến làng nghề xuất phát từ không gian mạng.
Đang chăm chú ghi lại từng thao tác nhuộm chàm, dệt vải của nghệ nhân, chị Trần Mai Anh (du khách đến từ Hà Nội) chia sẻ: "Tụi mình biết đến thôn Lặn hoàn toàn là nhờ lướt TikTok thấy đoạn video quay cảnh cụ mế dệt vải và khung cảnh bình yên ở đây. Cảm giác mọi thứ rất mộc mạc, không bị thương mại hóa nên tụi mình quyết định rủ nhau xách balo lên đường tìm đến tận nơi. Khi đến đây trải nghiệm thực tế, mọi thứ còn tuyệt vời hơn trên phim: không khí trong lành, bà con cực kỳ thân thiện, lại còn có thể quét mã QR thanh toán tiền mua khăn thổ cẩm rất hiện đại".
Cùng chung góc nhìn, anh Liam Smith (một du khách người Anh) cho biết anh bị thu hút bởi sự kết hợp thú vị giữa truyền thống và công nghệ tại bản làng này: "Thật ngạc nhiên khi thấy một ngôi làng có lịch sử lâu đời lại thích nghi với công nghệ số nhanh đến vậy. Tôi dễ dàng tìm đường qua Google Maps và thấy thông tin giới thiệu rất trực quan".
Tuy nhiên, từ góc độ của những người tiêu dùng hiện đại, nhiều du khách cũng đưa ra những hiến kế, góp ý rất xác đáng để công tác truyền thông của làng dệt ngày càng lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa. Chị Mai Anh tư vấn: "Theo mình, các hộ gia đình và cơ sở dệt ở đây nên liên kết lại lập chung một trang fanpage hoặc kênh TikTok chính thức mang thương hiệu 'Làng dệt thôn Lặn'. Đồng thời, nên làm thêm các video có phụ đề tiếng Anh, kể câu chuyện về ý nghĩa hoa văn truyền thống của người Thái hoặc quy trình làm ra một tấm vải thủ công. Du khách quốc tế rất thích những câu chuyện di sản có chiều sâu như thế, chắc chắn họ sẽ chia sẻ nhiều hơn".
Đưa làng nghề vươn xa trên nền tảng số
Lắng nghe những phản hồi và kỳ vọng từ du khách cũng chính là điều mà chính quyền xã Pù Luông đang tập trung triển khai. Ông Hà Quý Tôn - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Pù Luông - khẳng định, những ý kiến đóng góp của du khách là tư liệu quý giá để địa phương hoàn thiện hơn nữa chiến lược phát triển.
"Phát huy bề dày lịch sử 276 năm của làng nghề, chính quyền xã xác định công nghệ số và truyền thông số là chìa khóa chiến lược để quảng bá hình ảnh, giá trị văn hóa của thôn Lặn đến với bạn bè trong nước và quốc tế," ông Tôn nhấn mạnh.
Theo định hướng của xã, trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng bà con tiểu thương, các chủ cơ sở như anh Bảng, chị Tinh trong việc tập huấn kỹ năng bán hàng trực tuyến, chuẩn hóa nội dung số và xây dựng thương hiệu chung cho sản phẩm thổ cẩm. Bên cạnh đó, chính quyền sẽ đẩy mạnh số hóa các điểm đến trong làng nghề, tích hợp mã QR giới thiệu lịch sử hình thành từ năm 1749 của dòng họ Hà, họ Lò tại thôn Lặn, giúp du khách có những trải nghiệm trọn vẹn, chuyên nghiệp và giàu tính tương tác hơn.
Sự kết hợp giữa chiều sâu lịch sử hơn hai thế kỷ, sự nhạy bén của người trẻ trên không gian mạng và những đóng góp thiết thực từ du khách đang biến thôn Lặn thành một hình mẫu tiêu biểu cho công cuộc phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa ở vùng cao Pù Luông. Tiếng thoi đưa nay không còn đơn độc trong không gian tĩnh lặng của bản làng, mà đã được khuếch đại qua sóng mạng, vang xa và kết nối toàn cầu.
- CÒN NỮA -
