LONGFORM - THÁNG 10.2026 Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí một động lực quan trọng của mô hình phát triển mới. Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới lại xác định phát triển du lịch phải dựa trên chính những năng lực ấy, đồng thời lấy văn hóa làm nền tảng, bản sắc và chất lượng trải nghiệm làm lợi thế cạnh tranh.
Hai định hướng gặp nhau khá cụ thể tại những địa bàn vùng cao như Mèo Vạc, nơi vừa phải nâng năng lực quản trị bằng công nghệ, vừa phải giữ được những giá trị văn hóa tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.
Phóng viên Thể thao và Văn hóa trao đổi với ông Chu Minh Quang, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ công xã Mèo Vạc, Phó Ban quản lý Làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng dân tộc Mông Pả Vi Hạ, về vai trò của dữ liệu, năng lực số của cộng đồng và bài toán đưa công nghệ trở thành giá trị kinh tế thực sự cho người dân.
- Thưa ông, khi Nghị quyết 57 đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị dựa trên khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, sự thay đổi ấy đang được nhìn thấy như thế nào ở Mèo Vạc?
Ông Chu Minh Quang: - Tôi cho rằng điều thay đổi trước tiên phải là tư duy của chính cán bộ và người làm quản lý. Chuyển đổi số không nên được hiểu đơn giản là chuyển một thủ tục từ giấy lên máy tính hoặc có thêm một ứng dụng. Vấn đề là công nghệ giúp công việc nhanh hơn ở đâu, dữ liệu giúp chúng ta quản lý tốt hơn như thế nào và người dân có thực sự sử dụng được những công cụ mới hay không.
Thời gian qua, xã đã đẩy mạnh số hóa hồ sơ, dịch vụ công trực tuyến, khai thác các tiện ích của Đề án 06 ((Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 – PV), VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt và từng bước ứng dụng AI trong công việc. Đối với du lịch, những nền tảng ấy giúp công tác quản lý lưu trú, trao đổi thông tin và phối hợp giữa các đơn vị thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, theo tôi, bước tiếp theo quan trọng hơn là làm sao kết nối được dữ liệu và biến dữ liệu thành công cụ phục vụ quản trị điểm đến. Chúng ta cần biết khách tới bao nhiêu, lưu trú bao lâu, tập trung ở đâu, phản hồi thế nào, thời điểm nào có nguy cơ quá tải. Khi có dữ liệu đủ tốt, quyết định quản lý mới bớt phụ thuộc vào cảm tính.
- Như vậy, một điểm đến “thông minh” không thể chỉ được nhận diện bằng mã QR hay một ứng dụng?
Ông Chu Minh Quang: - Đúng vậy.
Mã QR chỉ là công cụ truy cập. Quan trọng nhất vẫn là dữ liệu phía sau. Nếu khách quét QR mà chỉ thấy vài dòng giới thiệu chung chung, giá trị rất hạn chế.
Chúng tôi muốn hướng tới thông tin chính xác về lịch sử, văn hóa, sản phẩm, giá dịch vụ, quy định bảo vệ môi trường và những nội dung du khách thực sự cần.
Ở một điểm văn hóa, khách có thể tìm hiểu kiến trúc, nghề truyền thống hoặc tập quán của cộng đồng. Tại khu dịch vụ, họ có thể tiếp cận mức giá được công khai. Nếu có điều kiện, thông tin có thể được thể hiện bằng nhiều ngôn ngữ hoặc bằng các hình thức thuyết minh đa phương tiện.
Nhưng phải nhấn mạnh rằng QR không thay thế con người. Khách tới Pả Vi Hạ vẫn cần gặp người Mông, nghe họ kể và nhìn họ làm nghề. Công nghệ chỉ giúp cung cấp thông tin tốt hơn và làm trải nghiệm thuận tiện hơn.
- Nghị quyết 57 nhấn mạnh vai trò của người dân và doanh nghiệp. Với một điểm du lịch cộng đồng, làm sao để người dân thực sự là chủ thể thay vì chỉ sử dụng những nền tảng do người khác xây dựng?
Ông Chu Minh Quang: - Đây là vấn đề chúng tôi rất quan tâm.
Hộ dân làm du lịch phải từng bước biết sử dụng công nghệ để phục vụ chính công việc của mình. Chủ homestay cần biết quản lý đặt phòng, trao đổi với khách, khai báo lưu trú, công khai giá, thanh toán và tiếp nhận phản hồi. Hộ có sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP hay đồ thủ công cần biết giới thiệu hàng hóa trên môi trường số. Thanh niên trong cộng đồng có thể học cách tạo nội dung và kể câu chuyện văn hóa của chính dân tộc mình.
Khó khăn là trình độ tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư còn khác nhau. Người trẻ học nhanh, nhưng một số người lớn tuổi còn hạn chế về thiết bị và kỹ năng số. Vì vậy, không thể chỉ tổ chức một lớp tập huấn rồi coi như đã xong. Cần hướng dẫn thực hành, hỗ trợ tại chỗ và phát huy vai trò của các Tổ công nghệ số cộng đồng.
Điều chúng tôi hướng tới là người biết hướng dẫn người chưa biết, thanh niên hỗ trợ người lớn tuổi. Khi người dân tự vận hành được, chuyển đổi số mới bền vững.
- Công nghệ có thể giúp bảo tồn văn hóa như thế nào, trong khi nhiều người lo ngại mạng xã hội và thương mại hóa lại làm văn hóa biến đổi nhanh hơn?
Ông Chu Minh Quang: - Công nghệ có hai mặt. Nếu chạy theo những xu hướng ngắn hạn trên mạng, một điểm đến rất dễ bắt chước nơi khác và dần mất nét riêng. Nhưng nếu sử dụng đúng, công nghệ lại là công cụ rất tốt để bảo tồn.
Pả Vi Hạ có kiến trúc nhà trình tường, mái ngói âm dương, hàng rào đá, nghề dệt lanh, nhuộm chàm, khèn Mông và nhiều giá trị văn hóa khác. Chúng ta có thể ghi hình, số hóa, xây dựng nội dung thuyết minh và lưu giữ câu chuyện của những người cao tuổi.
Điều quan trọng là cộng đồng phải tham gia vào quá trình đó. Không thể để người ngoài tự kể câu chuyện về người Mông rồi dần dần cách kể ấy thay thế tiếng nói của chính người Mông.
Về kiến trúc cũng vậy. Chúng tôi khuyến khích cải thiện điều kiện vệ sinh, nhà tắm, phòng ngủ và những tiện nghi cần thiết, nhưng tổng thể bên ngoài phải giữ được bản sắc. Du khách tới một làng Mông thì phải còn nhận ra không gian của người Mông.
- Nghị quyết 26 đặt yêu cầu chuyển từ số lượng sang chất lượng, kéo dài thời gian lưu trú và nâng giá trị chuyến đi. Mèo Vạc đang tổ chức lại sản phẩm theo hướng nào?
Ông Chu Minh Quang: - Hiện nay không gian du lịch Mèo Vạc có nhiều điểm có khả năng bổ trợ cho nhau như đèo Mã Pì Lèng, Pả Vi Hạ, khu vực sông Nho Quế và các không gian văn hóa cộng đồng.
Trước đây, liên kết giữa các điểm chưa thật sự sâu. Khách có thể tới từng nơi riêng lẻ, chụp ảnh rồi tiếp tục hành trình. Trong giai đoạn tới, chúng tôi muốn kết nối tốt hơn để tạo thành những chuỗi trải nghiệm.
Khách tới Pả Vi Hạ có thể trải nghiệm văn hóa, nghề thủ công, ẩm thực; sau đó kết nối với cảnh quan và các hoạt động khác. Khi hành trình có nhiều lớp trải nghiệm, khách có thêm lý do ở lâu hơn.
Ở đây công nghệ cũng có vai trò. Nếu thông tin của các điểm được kết nối trên một nền tảng hoặc hệ thống chung, du khách dễ xây dựng lịch trình hơn, còn cơ quan quản lý có thể nhìn tổng thể luồng khách và điều tiết tốt hơn.
- Một phần quan trọng của Nghị quyết 26 là để người dân hưởng lợi từ chuỗi giá trị. Ông đánh giá thế nào về khả năng kết nối du lịch với nông nghiệp và sản phẩm địa phương?
Ông Chu Minh Quang: - Du lịch cộng đồng chỉ bền vững khi thu nhập không tập trung vào vài hộ có homestay.
Khách lưu trú phải ăn uống. Thực phẩm có thể được mua từ người nông dân địa phương. Khách muốn mua quà, chúng ta có nông sản, sản phẩm OCOP, đồ thủ công. Khi hoạt động văn hóa được tổ chức, người làm nghề, nghệ nhân, người biểu diễn có thêm cơ hội tạo thu nhập.
Chúng tôi muốn dòng tiền từ khách đi qua nhiều mắt xích hơn trong cộng đồng.
Công nghệ số cũng có thể hỗ trợ chuỗi này. Một sản phẩm trước đây chỉ bán trực tiếp tại chợ có thể được giới thiệu qua nền tảng số; mã QR có thể cung cấp thông tin về nguồn gốc, câu chuyện sản xuất và địa chỉ mua hàng. Nếu làm tốt, chuyến đi của khách kết thúc nhưng kết nối với sản phẩm địa phương vẫn có thể tiếp tục.
- Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất của chuyển đổi số du lịch tại một địa bàn vùng cao hiện nay là gì?
Ông Chu Minh Quang: - Theo tôi có ba vấn đề lớn.
Trước hết là hạ tầng. Một số khu vực còn khó khăn về đường truyền và thiết bị. Thứ hai là kỹ năng số của người dân chưa đồng đều. Và thứ ba là dữ liệu còn phân tán, mỗi đơn vị có thể sử dụng một hệ thống khác nhau nên khả năng kết nối chưa thật sự tốt.
Vì vậy, giai đoạn tới phải đi đồng thời nhiều việc: hoàn thiện hạ tầng, đào tạo người dân, chuẩn hóa dữ liệu và tạo sự liên thông giữa các nền tảng.
Chúng ta cũng phải chú ý vấn đề an toàn dữ liệu. Du lịch liên quan tới thông tin cá nhân, lưu trú, thanh toán, vì vậy tiện lợi phải đi cùng bảo mật và tuân thủ pháp luật.
- Nếu phải khái quát mối quan hệ giữa Nghị quyết 57 và Nghị quyết 26 từ thực tiễn Mèo Vạc, ông sẽ nhìn nhận thế nào?
Ông Chu Minh Quang: - Tôi nghĩ có thể hiểu khá đơn giản: Nghị quyết 57 tạo ra phương thức và công cụ phát triển mới; Nghị quyết 26 đặt ra yêu cầu sử dụng những công cụ ấy để xây dựng một ngành du lịch chất lượng hơn.
Công nghệ giúp chúng ta quản trị tốt hơn, tiếp cận thị trường tốt hơn và hiểu khách tốt hơn. Nhưng lõi của du lịch Mèo Vạc vẫn là cảnh quan, văn hóa và con người.
Nếu có công nghệ hiện đại nhưng văn hóa mất đi thì điểm đến cũng mất lợi thế. Ngược lại, có tài nguyên rất tốt nhưng không biết quảng bá, quản trị và kết nối thị trường trong môi trường số thì giá trị kinh tế tạo ra sẽ hạn chế.
Do đó, hướng đi của chúng tôi là lấy văn hóa làm gốc, người dân làm chủ thể, còn khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu và chuyển đổi số là những công cụ giúp những giá trị ấy được tổ chức tốt hơn và đi xa hơn.
Đích cuối cùng vẫn phải được đo bằng kết quả rất cụ thể: người dân có thêm việc làm, dịch vụ tốt hơn, khách hài lòng hơn, môi trường được bảo vệ và bản sắc văn hóa tiếp tục được gìn giữ.
Trân trọng cảm ơn ông!
HẾT
