Sự bùng nổ của mạng xã hội trong những năm gần đây và đặc biệt là sự xuất hiện của AI cùng hàng loạt công cụ, ứng dụng hỗ trợ đã đặt những người làm nghề phóng viên thể thao trước một thách thức mới mẻ, khi bây giờ chỉ viết tốt thôi là chưa đủ.

Một bài viết hoàn hảo về mặt chữ nghĩa bây giờ mới chỉ là điều kiện cần, phải có thêm nhiều điều kiện đủ để trở thành một sản phẩm báo chí hoàn thiện của thời đại AI. Viết nhanh, viết sâu, có thể viết cả tin ngắn lẫn bài dài luôn là yêu cầu bắt buộc, nhưng giờ đây phóng viên thể thao còn phải học cả cách đóng gói nội dung linh hoạt cho từng nền tảng, chẳng hạn viết để đăng mạng xã hội sẽ khác với việc viết bài cho mục đích sử dụng làm bài long form hoặc mega story, hay viết để đăng báo giấy xuất bản vào ngày hôm sau sẽ không thể giống với việc viết bài cho báo điện tử theo hướng cập nhật nhanh nhất, nóng nhất có thể.

Thế nhưng, như chúng tôi, những người nhiều năm lăn lộn với nghề đã đề cập ở trên, chỉ viết tốt là chưa đủ cho một phóng viên thể thao ở kỷ nguyên số hoá, bởi còn một yêu cầu cực kỳ quan trọng là phóng viên phải biết chụp ảnh và quay phim ở mức độ cơ bản. Với sự phát triển của công nghệ bây giờ, một chiếc điện thoại thông minh đời mới cùng một vài ứng dụng chỉnh ảnh hoặc dựng hình phổ biến là có thể đáp ứng cho yêu cầu tối thiểu về việc sản xuất tin bài hình ảnh.

Dĩ nhiên việc chụp ảnh hay quay phim ở đây không đơn giản là chỉ mang tính minh hoạ mà phải là một sản phẩm báo chí thực thụ và hoàn chỉnh với đầy đủ những yêu cầu của nó, bởi trong một số trường hợp, một bức ảnh hay một video clip có khi còn có giá trị và sức truyền cảm hơn cả nghìn chữ viết.

Bản thân người viết từng có trải nghiệm tương tự với 2 lần được trao giải thưởng Hình ảnh ấn tượng của năm tại Cúp Chiến thắng năm 2018 và năm 2022, với lần đầu tiên là khoảnh khắc Duy Mạnh cắm cờ trên tuyết trắng tại sân Thường Châu sau khi kết thúc trận chung kết giải U23 châu Á năm 2018, và lần thứ 2 là hình ảnh vận động viên điền kinh Felisberto de Deu của Timor Leste giơ cao quốc kỳ Việt Nam trên sân Mỹ Đình trong khuôn khổ SEA Games 31 năm 2022.

Tất cả những khoảnh khắc này đều xuất hiện một cách hoàn toàn ngẫu nhiên, không có bất cứ dấu hiệu nào báo trước hay có kịch bản nào soạn sẵn, và do đó, nhiệm vụ của người phóng viên thể thao là phải luôn sẵn sàng cả về thiết bị cũng như kỹ năng trong mọi hoàn cảnh để không bỏ lỡ những khuôn hình vô giá ấy.

Trước khi về với mái nhà Thể thao và Văn hoá (Thông tấn xã Việt Nam), người viết từng có thời gian dài làm việc cho một trong những tờ báo điện tử đầu tiên của Việt Nam ở giai đoạn đầu những năm 2000, song ở thời điểm hiện tại, việc sản xuất nội dung cho báo điện tử đã thay đổi với tốc độ chóng mặt so với hơn 20 năm trước đây.

Một phóng viên thể thao thời đại số bây giờ bắt buộc phải biết thao tác thành thạo với hệ thống CMS, bao gồm tất cả các loại hình nội dung có thể được xuất bản qua CMS, hiểu biết sâu sắc về SEO, và đặc biệt, phải biết cách đọc dữ liệu.

Hiểu một cách nôm na, việc đọc dữ liệu sẽ giúp người làm nội dung nắm được thói quen và nhu cầu của độc giả, chẳng hạn độc giả ở lại bài viết của mình bao lâu, họ thường lướt đến đoạn nào thì thoát ra, hay họ vào bài viết từ nguồn nào? Khi trả lời được đầy đủ những câu hỏi này thì người làm nội dung mới có thể cung cấp cho độc giả của mình những sản phẩm phù hợp với yêu cầu của họ.

Không chỉ như vậy, bài viết của phóng viên thể thao bây giờ cũng có yêu cầu cao hơn, không thể đơn giản chỉ là mô tả lại tình huống, mà còn phải đưa vào những thông tin bổ trợ quan trọng, chẳng hạn như Tỷ lệ bàn thắng kỳ vọng, Bản đồ nhiệt của bóng đá, hay thông tin về hệ thống Video Challenge của bóng chuyền hoặc Hawk-eye của quần vợt…

Và quan trọng hơn tất cả, trong thời buổi mà AI xuất hiện và chiếm lĩnh hầu như mọi lĩnh vực của đời sống công nghệ như hiện tại thì một phóng viên thể thao ở thập kỷ thứ 3 của thế kỷ 21 bắt buộc phải biết cách sử dụng AI như một trợ lý đắc lực của mình.

Việc sử dụng AI ở đây không phải chỉ là khoán trắng nhiệm vụ sản xuất nội dung hay hình ảnh cho AI bằng những câu lệnh, mà giữa phóng viên thể thao với AI phải có sự tương tác cùng nhau, với một bên đưa ra yêu cầu cùng khả năng kiểm chứng và biên tập, chỉnh sửa, còn một bên cung cấp những câu trả lời theo đúng nội dung được hỏi, và thậm chí có thể phản biện khi cần.

Muốn làm được việc này, phóng viên thể thao đòi hỏi phải có nền tảng kiến thức sâu sắc cùng kỹ năng viết lách, ngôn ngữ ở mức độ hoàn hảo trở lên, bởi AI dù sở hữu thuật toán thông minh đến mấy thì cũng không thể luôn đưa ra câu trả lời đầy đủ và chính xác trong mọi hoàn cảnh, nhất là những kiến thức mang tính chất đặc thù.

Nói một cách khác, SEO hay AI hay bất cứ công nghệ nào khác có thể xuất hiện trong tương lai đều chỉ có thể sắm vai trò hỗ trợ, còn cái đích cuối cùng của phóng viên thể thao vẫn không có gì thay đổi, đấy là chạm tới cảm xúc của độc giả và kể lại câu chuyện từ những góc khuất mà chỉ người trong cuộc thực sự mới cảm nhận hoặc nắm bắt đầy đủ.

Chỉ có một đổi thay duy nhất: bây giờ phóng viên thể thao không chỉ bước ra sân với một cây bút, hoặc cái máy ảnh, máy quay để chinh phục người hâm mộ, mà mang theo cả một hệ sinh thái kỹ năng.