Nhìn về một châu Phi hiện đại mang chiều sâu văn hóa

Với góc nhìn cởi mở và giàu tính nhân văn, bộ truyện tranh Aya ở phố Yop (NXB Kim Đồng) của tác giả Marguerite Abouet mở ra một châu Phi sống động, nhiều sắc màu, với chiều sâu văn hóa và sức sống riêng biệt của đời sống đô thị hiện đại.

Bộ truyện vừa được ra mắt vào chiều 5/4 tại Hà Nội. Tại sự kiện, tác giả Marguerite Abouet đã có những chia sẻ cởi mở về hành trình sáng tác, cũng như mong muốn đưa đến độc giả một hình dung khác về châu Phi.

Hướng tới những giá trị phổ quát

Không còn những khuôn mẫu quen thuộc về nghèo đói, chiến tranh hay bất ổn, bộ truyện đưa người đọc đến với những câu chuyện đời thường, nơi con người yêu thương, mơ ước và phấn đấu như ở bất kỳ nơi nào trên thế giới.

Aya ở phố Yop kể về cuộc sống thường ngày của Aya - cô gái 19 tuổi sống tại khu phố sầm uất Yopougon (Abidjan, Bờ Biển Ngà) - cùng những người bạn của mình.

Qua những câu chuyện nhỏ, bộ truyện mở ra một thế giới đời sống sinh động: Những cô gái xinh đẹp, láu cá tụ tập ở quán ngoài trời náo nhiệt; những cuộc gặp gỡ lãng mạn tại "khách sạn nghìn sao"; hay những người trẻ âm thầm học hành để trở thành bác sĩ. Ở phố Yop, người ta cãi nhau rồi làm lành, bật cười rồi khóc lóc, nhảy múa và tìm kiếm lối thoát cho những bộn bề đời thường.

Tác giả Marguerite Abouet cho biết ý tưởng về bộ truyện bắt nguồn từ chính trải nghiệm cá nhân. Sinh ra tại Bờ Biển Ngà, bà chuyển sang Paris khi 12 tuổi và bất ngờ khi bạn học tại Pháp gần như không biết gì về cuộc sống tại châu Phi.

"Các bạn hỏi tôi rằng ở châu Phi có ngủ trong nhà không, có đi học không, có xe ô tô không… Trong khi chúng tôi ở châu Phi lại biết rất nhiều về thế giới qua phim ảnh, truyền hình. Điều đó khiến tôi nhận ra mình cần kể câu chuyện về cuộc sống thực của chúng tôi" - bà chia sẻ.

Theo tác giả này, truyền thông thường chỉ nói về chiến tranh, đói nghèo hay bất ổn ở châu Phi, mà ít khi đề cập tới đời sống đô thị hiện đại, nơi thanh niên yêu nhau, học hành và mơ ước thành công. Chính vì thế, bà lựa chọn kể về một châu Phi khác - châu Phi của đời sống thường nhật, của những con người đang sống, yêu thương và hy vọng.

Bối cảnh truyện được đặt vào cuối thập niên 1970 - đầu 1980, giai đoạn Bờ Biển Ngà vừa giành độc lập và bước vào thời kỳ năng động, giàu sức sống. Tuy nhiên, thay vì khai thác những biến động lớn, Marguerite Abouet tập trung vào đời sống đời thường của người dân.

"Trong truyện, tôi nói về gia đình, tình yêu, giáo dục, ước mơ… Đó là những giá trị phổ quát, ở đâu cũng có. Khi sách được dịch ra nhiều thứ tiếng, độc giả ở các quốc gia khác nhau đều nói rằng họ thấy chính mình trong những câu chuyện ấy" - tác giả cho hay

Bà kể lại một kỷ niệm mới đây tại Liên hoan truyện tranh Pháp ngữ lần đầu tiên tổ chức tại TP.HCM, khi trò chuyện với một độc giả trẻ Việt Nam. Qua cuộc trao đổi, bà nhận ra những áp lực học hành, mong muốn thành công hay kỳ vọng của gia đình đều giống nhau, dù cách nhau nửa vòng trái đất.

"Đó là lời khen lớn nhất với tôi, bởi nó cho thấy những câu chuyện của Aya mang tính phổ quát và kết nối được con người ở nhiều nền văn hóa khác nhau" - bà nói.

Có sức lan tỏa mạnh mẽ

Năm 2005, tác giả Marguerite Abouet ký hợp đồng xuất bản tập đầu tiên của Aya ở phố Yop, và tác phẩm nhanh chóng giành giải thưởng lớn tại Liên hoan truyện tranh quốc tế Angoulême - một trong những giải thưởng uy tín nhất thế giới truyện tranh.

Được minh họa bởi họa sĩ Clément Oubrerie, bộ truyện nhanh chóng nhận được sự đón nhận của giới phê bình và độc giả. Với dung lượng hơn 800 trang, tác phẩm được dịch ra nhiều ngôn ngữ, mang đến hình ảnh một châu Phi đích thực, khác xa với những định kiến quen thuộc.

Không chỉ dừng lại ở sách, Aya ở phố Yop còn được chuyển thể thành phim điện ảnh, nhận đề cử giải César năm 2014, đồng thời phát triển thành loạt phim truyền hình Cuộc sống mà! phát sóng trên kênh A+ và TV5 Monde Afrique cùng khoảng 40 kênh truyền hình quốc gia châu Phi.

Song song với sáng tác, Marguerite Abouet còn thành lập tổ chức "Sách cho mọi người" nhằm xây dựng thư viện tại các khu phố ở Abidjan, giúp trẻ em và người dân tiếp cận sách, chống nạn mù chữ. Đến nay, năm thư viện đã được mở, phục vụ hơn 6.000 trẻ em.

Ông Eric Soulier (Tham tán hợp tác và hoạt động văn hóa của Đại sứ quán Pháp, Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam) cho rằng, sự ra đời của Aya ở phố Yop là một dấu mốc quan trọng trong thế giới truyện tranh châu Âu.

Theo ông, trong truyền thống truyện tranh châu Âu, nhân vật chính thường là nam giới. Việc lần đầu tiên xuất hiện một nữ nhân vật chính da đen đến từ châu Phi đã tạo nên bước ngoặt đáng chú ý. "Đây là một sự kiện đặc biệt trong thế giới truyện tranh châu Âu, và thành công vang dội của bộ truyện cũng bắt nguồn từ sự mới mẻ ấy" - ông nói.

Rõ ràng, sự lan tỏa của Aya ở phố Yop cho thấy sức mạnh của những câu chuyện đời thường nhưng giàu tính nhân văn. Không cần những biến cố lớn hay thông điệp nặng nề, bộ truyện chinh phục độc giả bằng chính đời sống gần gũi, nơi những cô gái trẻ mơ ước, những gia đình yêu thương và những con người nỗ lực vượt qua khó khăn để hướng tới tương lai.