 Nhà thơ Xuân Sách |
(TT&VH - Online) - Sáng hôm qua (3/6), nhà thơ Xuân Sách - tác giả phần lời của các ca khúc hào hùng Đường chúng ta đi, Cùng anh tiến quân trên đường dài (nhạc Huy Du) và nổi bật với tập thơ Chân dung nhà văn đã ra đi mãi mãi
Nhà thơ tên đầy đủ là Ngô Xuân Sách sinh năm 1932 tại Trường Giang, Nông Cống, Thanh Hóa. Ông tham gia Quân đội Nhân dân Việt Nam và bắt đầu sáng tác với bút danh Lê Hoài Đăng, sau đó chuyển về công tác tại Tạp chí Văn nghệ Quân đội vào năm 1960. Từ năm 1981 đến năm 1986 làm Phó Giám đốc NXB Hội Nhà văn. Năm 1987, ông vào Nam và làm Chủ tịch Hội LHVNNT Bà Rịa - Vũng Tàu đến năm 1997. Do tuổi cao sức yếu, đầu năm 2008, nhà thơ Xuân Sách được gia đình chuyển ra Hà Nội chăm sóc. Nhưng theo qui luật của đất trời, nhà thơ Xuân Sách đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 23 giờ 55 ngày 2/6/2008 tại bệnh viện Thanh Nhàn, hưởng thọ 77 tuổi.
Nói đến Xuân Sách, bạn đọc yêu văn học không thể không nhớ đến những vần thơ Chân dung nhà văn ông vẽ 100 đồng nghiệp cầm bút của mình. Những vần thơ chân dung này của Xuân Sách được bắt đầu vẽ từ những năm 1960 với các chân dung văn học Việt Nam đương đại từ 1932 đến 1992. Sau khi ra đời (tháng 3/1992, NXB Văn học), Chân dung nhà văn đã có nhiều dư luận khác nhau, phần đông bạn đọc yêu thích tán dương, còn những nhân vật được vẽ thì nhiều người “căm hận”. 100 bài thơ trong Chân dung nhà văn của Xuân Sách được đánh số thứ tự, bài số 1 viết về nhà văn Hồ Phương.
Như tâm sự của tác giả trong Chân dung nhà văn, ông nảy ra ý định làm thơ chân dung như một “tia chớp” sau khi nhà thơ Nguyễn Trọng Oánh nhờ ông dịch một bài thơ chữ Hán vịnh nhà thơ Xuân Thiều. Sau khi dịch thơ của Nguyễn Trọng Oánh vịnh Xuân Thiều, Xuân Sách liền viết ngay 1 bài vịnh Hồ Phương chuyển cho nhà văn Nguyễn Khải xem. Nhà văn Nguyễn Khải xem xong không cười mà cất ngay bài thơ vào túi, sau đó Nguyễn Khải nói với Hồ Phương: Thằng này (chỉ Xuân Sách) ghê quá, không phải trò đùa nữa rồi. Xuân Sách lúc đầu nghe thế hơi hoảng, song sau này ông bình tâm lại và nhận biết rõ hơn việc mình cần phải làm để tập thơ Chân dung nhà văn ra đời. Tập thơ Chân dung nhà văn được Xuân Sách viết thẳng lên giấy can in trực tiếp với số lượng in 3.000 bản. Ông gần như khái quát ‘xã hội nhà văn” trong 60 năm, thông qua đó cũng khái quát cuộc sống một thời.
 Nhà thơ Xuân Sách đã về “phía bên kia núi” |
Về cuốn Chân dung nhà văn, ông viết: “…Nói về đồng nghiệp cũng là nói về mình. Cái hay cái dở của một người cũng là của một thời. Câu thơ Từ thủa tóc xanh đi vỡ đất. Đến bạc đầu sỏi đá chưa thành cơm, đâu chỉ là số phận của một nhà thơ. Hơn ai hết, tôi nghĩ, nhà văn là đại diện của một thời, là lương tri của thời đại. Đã đành là khó ai vượt được thời đại mình đang sống, không dễ nói hết, nói công khai những điều suy nghĩ. Nhưng cũng thật đau lòng và xấu hổ khi những nhà văn bán rẻ lương tâm, còng lưng quỳ gối trước quyền uy, mê muội vì danh lợi. Có lẽ đó là động cơ thúc đẩy tôi viết, nếu có nói quá cũng dễ hiểu. Cái con quỷ ám nếu có thì cũng là ảnh hưởng những cảm xúc ấy, nỗi đau chung ấy. Nhiều nghịch lý vốn tồn tại trong cuộc đời cũng như nghệ thuật. Tiếng cười nhiều khi xuất phát từ nỗi đau!...”.
Xuân Sách một đời vẽ chân dung đồng nghiệp, vậy chân dung ông như thế nào? Mới đây nhà thơ Hoài Anh - một bạn thơ của Xuân Sách, in tập thơ Hòa mạng trong đó có bài thơ vẽ Xuân Sách. Hoài Anh vẽ người “chuyên vẽ chân dung”: Chú du kích thiếu niên Đình Bảng/ Cùng anh tiến quân trên đường dài/ Khi soi bóng mặt gương con suối/ Phía bên kia núi chẳng còn ai.
Hoàng Nhân
