Đề thi Văn lớp 10 của Hà Nội 2026 gồm phần Đọc Hiểu (4 điểm), Viết (6 điểm), với ngữ liệu là bài thơ Trăng trong rừng và những đứa trẻ của tác giả Thanh Thảo. Bài thơ được viết năm 1973, sau hòa bình được in trong tập thơ đầu tay Dấu chân qua trảng cỏ của ông. Thể thao và Văn hóa trân trọng giới thiệu bài viết của chính tác giả, nhà thơ Thanh Thảo về tác phẩm này:
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có rất nhiều chuyện lạ. Nhưng lạ nhất có lẽ là sự có mặt của trẻ con ở những vùng chiến sự, cùng đội pháo đội bom với người lớn. Tôi muốn kể lại câu chuyện về những đứa trẻ sống trong rừng chiến khu thời chống Mỹ.
Tôi đã từng sống chung với các em bé ở trong rừng chiến khu, cùng chia sẻ những hiểm nguy gian lao vất vả với các em. Những đứa trẻ trong rừng, chúng không được sống cuộc sống bình thường của những đứa trẻ con. Chúng khôn rất nhanh, mà cũng buồn rất nhanh. Những gì hết sức nhỏ bé mà đứa trẻ con nào cũng có thể có được, những đứa trẻ trong rừng không thể có.
Những mùa trăng trôi trên những nóc rừng già, những đứa trẻ trong rừng không thể ngắm nhìn trăng một cách trọn vẹn. Thiên nhiên với chúng chỉ là những cây rừng, những con thú trong rừng, và rất ít khi có bầy chim nơi xóm mạc như "chim sẻ, chim ri, chào mào, sáo sậu". Về đêm, chỉ có tiếng con cù lần kêu khắc khoải, mà con cù lần (còn gọi là con cu ly) thì không phải chim.
Nhà thơ Thanh Thảo
Tôi đã được dự vài cái Tết Trung thu trong rừng với các em bé. Trung thu nhưng không nhìn thấy trăng, không được phá cỗ, các em được người lớn tập hợp lại và ca hát. Những bài hát của trẻ con: Trong số các em bé ở cơ quan B6 (Tuyên Truyền Binh vận), tôi nhớ nhất là cháu Đặng. Cháu làm liên lạc cho thủ trưởng B6 là ông Hai Vân.
Trong một cuộc đón Trung thu trong rừng, có cháu Đặng và tôi dự, tự nhiên cháu Đặng đứng lên và nói: "Cháu đề nghị chú Thanh Thảo đọc cho mọi người nghe bài thơ về Trăng trong rừng". Tôi hết sức ngạc nhiên, hóa ra cháu Đặng biết bài thơ này. Tôi đứng lên và đọc bài thơ, lòng hết sức cảm động. Và tôi nghĩ, có thể gọi sự mất mát ấy của trẻ con trong rừng là sự hy sinh ? Tôi cho là được, và đúng. Những đứa trẻ lớn lên trong rừng, có những đứa trẻ trưởng thành trong rừng, và các em trở thành những giao liên, những người lính VC, những chiến binh từng trải.
Xúc động vì sự hy sinh và cả sự trưởng thành trong hoàn cảnh thắt ngặt ấy, tôi đã viết bài thơ "Trăng trong rừng và những đứa trẻ". Bài thơ được viết năm 1973, sau hòa bình được in trong tập thơ đầu tay Dấu chân qua trảng cỏ của tôi. Khi Liên Xô đề nghị Hội nhà văn Việt Nam chuẩn bị một tập thơ viết trong chiến tranh chống Mỹ để họ dịch ra tiếng Nga và in thành một Tuyển tập thơ Việt Nam. Tôi đã chọn 5 bài thơ gửi cho ban biên tập, trong đó có bài Trăng trong rừng và những đứa trẻ. Tuyển tập thơ được dịch ra tiếng Nga ấy đã xuất bản tại Liên Xô khoảng năm 1980.
Nhà văn lão thành Tô Hoài đã gọi những bài thơ trong tập thơ này của tôi là những đoạn nhật ký. Đúng là như thế. Thơ là nhật ký của đời mình, nhật ký của tâm trạng, của tâm hồn mình. Sáng nay, 30/5/2026, tôi rất vui khi được biết, Sở Giáo dục Hà Nội đã chọn bài thơ Trăng trong rừng và những đứa trẻ của tôi cho kỳ thi vào lớp 10 năm 2026.
Xin giới thiệu với bạn đọc bài thơ như một mảnh nhật ký, hay như một vệt trăng trong rừng già này:
TRĂNG TRONG RỪNG VÀ NHỮNG ĐỨA TRẺ
Những đứa trẻ chưa từng ra biển
Nào thấy trăng trên sóng biếc mênh mang
Chưa được lớn lên ở đồng bằng
Để ca múa dưới vầng trăng nguyên vẹn
Cũng chưa sống giữa phố phường bừng ánh điện
Nơi mùa trăng dễ bị lãng quên…
Những đứa trẻ ở rừng
Chỉ đón trăng rằm qua kẽ lá
Những vệt ngời nho nhỏ
Long lanh hoài trong đáy mắt ngây thơ
"Trăng tròn ơi xuống đây chơi"
Ngồi dưới gốc bằng lăng chúng ca khe khẽ
Ai hiểu hết nỗi khát thèm của bé?
"Trăng tròn ơi xuống đây chơi"
Rất dễ thương, trăng là đứa trẻ
Gương mặt dịu lành soi năm tháng gian lao
"Trăng tròn ơi xuống đây chơi"
Những vệt ngời nho nhỏ
Những vệt ngời nho nhỏ
Giữa rừng già
Trăng bé thế thôi…
1973
