Ngày 9/7/2006, Fabio Cannavaro nâng cao chiếc cúp vàng World Cup trên sân Olympiastadion ở Berlin. Đó là hình ảnh mang tính biểu tượng của bóng đá Ý trong thế kỷ 21. Giữa thời điểm calcio đang chìm trong cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất lịch sử vì scandal Calciopoli, người đội trưởng mang áo số 5 đã dẫn dắt Azzurri đi tới đỉnh cao thế giới bằng thứ bóng đá giàu bản lĩnh, kỷ luật và hiệu quả.

Hai mươi năm đã trôi qua kể từ mùa hè đặc biệt ấy, nhưng Cannavaro vẫn là trường hợp hiếm hoi trong lịch sử bóng đá hiện đại: một trung vệ thuần túy giành Quả bóng Vàng. Anh cũng là hậu vệ gần nhất làm được điều đó. Thành tựu ấy không đến từ những bàn thắng hay các khoảnh khắc hào nhoáng, mà được xây dựng bằng khả năng phòng ngự gần như hoàn hảo trong hành trình vô địch World Cup 2006.

Hành trình vùng dậy của nước Ý 

Trước khi World Cup 2006 khởi tranh, không nhiều người tin tuyển Ý có thể tiến xa tại Đức.

Tháng 5/2006, vụ bê bối Calciopoli nổ ra như một quả bom làm rung chuyển cả nền bóng đá nước này. Hàng loạt đoạn ghi âm liên quan tới những cuộc điện thoại của Tổng giám đốc Juventus Luciano Moggi bị phanh phui, kéo theo những cáo buộc về việc tác động đến công tác trọng tài và điều hành giải đấu.

Juventus trở thành tâm điểm của cuộc điều tra. AC Milan, Fiorentina và Lazio cũng bị cuốn vào vòng xoáy. Truyền thông quốc tế liên tục đăng tải những bài viết tiêu cực về bóng đá Ý. Hình ảnh của Serie A, giải đấu từng được xem là hấp dẫn nhất thế giới, bị ảnh hưởng nặng nề.

Fabio Cannavaro khi ấy là đội trưởng tuyển Ý đồng thời đang khoác áo Juventus. Anh trở thành một trong những nhân vật chịu áp lực lớn nhất trước ngày lên đường sang Đức.

Không khí xung quanh đội tuyển lúc đó vô cùng căng thẳng. Gianluigi Buffon cũng đang phải giải trình liên quan tới nghi vấn cá cược. Nhiều cầu thủ liên tục phải trả lời những câu hỏi về Calciopoli thay vì chuyên môn bóng đá. Bản thân HLV Marcello Lippi cũng bị đặt dưới sự soi xét vì mối quan hệ với Juventus.

Những gì diễn ra trong các buổi họp báo thời điểm ấy cho thấy tuyển Ý bước vào World Cup trong hoàn cảnh hoàn toàn khác so với những ứng viên vô địch khác.

Tuy nhiên, thay vì để những ồn ào bên ngoài phá hỏng sự chuẩn bị, Lippi lựa chọn cách đối mặt trực diện. Ông yêu cầu các cầu thủ không né tránh truyền thông, không trốn khỏi áp lực và tập trung hoàn toàn vào bóng đá.

Nhiều năm sau, Cannavaro từng khẳng định anh không thích quan điểm cho rằng tuyển Ý vô địch nhờ được tiếp thêm động lực từ scandal Calciopoli. Theo cựu đội trưởng Azzurri, thành công đến từ chất lượng đội hình và quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng của Marcello Lippi.

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng World Cup 2006 đã trở thành câu chuyện về sự hồi sinh của bóng đá Ý.

Azzurri mở màn bằng chiến thắng 2-0 trước Ghana. Sau đó họ hòa Mỹ 1-1 rồi đánh bại CH Czech 2-0 để đứng đầu bảng E. Ở vòng 16 đội, Ý vượt qua Australia nhờ quả phạt đền thành công của Francesco Totti trong những phút bù giờ. Tại tứ kết, đoàn quân của Lippi thắng Ukraine 3-0 bằng màn trình diễn đầy thuyết phục.

Càng tiến sâu, đội tuyển Ý càng thể hiện sự ổn định đáng kinh ngạc. Trong bối cảnh truyền thông liên tục cập nhật những diễn biến mới của Calciopoli, các cầu thủ vẫn duy trì sự tập trung cao độ.

Một tháng sau khi giải đấu bắt đầu, đội tuyển đến từ đất nước đang chìm trong khủng hoảng bóng đá đã đứng trước cơ hội vô địch thế giới.

Từ cậu bé Naples đến thủ lĩnh Azzurri

Để hiểu vì sao Cannavaro trở thành biểu tượng của tuyển Ý năm 2006, cần nhìn lại hành trình trưởng thành của anh.

Sinh năm 1973 tại Naples, Cannavaro lớn lên trong thời kỳ thành phố miền Nam nước Ý sống cùng những năm tháng huy hoàng của Diego Maradona. Khi Napoli giành Scudetto đầu tiên trong lịch sử năm 1987, Cannavaro mới 13 tuổi.

Anh từng làm cậu bé nhặt bóng tại sân San Paolo và có cơ hội chứng kiến Maradona ở khoảng cách rất gần. Sau này, Cannavaro kể lại rằng một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất tuổi trẻ là lần thực hiện pha vào bóng quyết liệt với Maradona trong một buổi tập và được huyền thoại người Argentina động viên tiếp tục chơi theo bản năng.

Khác với nhiều trung vệ nổi tiếng cùng thời, Cannavaro không sở hữu thể hình lý tưởng. Anh chỉ cao khoảng 1m75, thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn của một trung vệ đẳng cấp thế giới.

Nhưng những hạn chế về chiều cao được bù đắp bằng khả năng đọc tình huống xuất sắc, tốc độ phản ứng nhanh, sức bật đáng nể và tinh thần thi đấu quyết liệt.

Sau khi trưởng thành từ Napoli, Cannavaro chuyển tới Parma năm 1995 và bắt đầu khẳng định tên tuổi. Trong màu áo đội bóng này, anh sát cánh cùng Lilian Thuram và Buffon để tạo nên một trong những hàng thủ xuất sắc nhất châu Âu cuối thập niên 1990.

Năm 1997, Cannavaro ra mắt đội tuyển Ý. Chỉ ít tuần sau, anh gây ấn tượng mạnh khi khóa chặt Alan Shearer trong trận vòng loại World Cup gặp tuyển Anh tại Wembley.

Từ đó, Cannavaro trở thành nhân tố quan trọng của Azzurri suốt hơn một thập kỷ.

Anh trải qua nhiều nỗi thất vọng cùng đội tuyển. Đó là thất bại trước Pháp ở chung kết EURO 2000, là kỳ World Cup 2002 đầy tranh cãi tại Hàn Quốc và Nhật Bản, hay việc Ý bị loại ngay từ vòng bảng EURO 2004 dù không thua trận nào.

Những trải nghiệm ấy góp phần tạo nên một thủ lĩnh thực thụ.

Năm 2002, sau khi Paolo Maldini chia tay đội tuyển, Cannavaro được trao băng đội trưởng. Đây là giai đoạn anh bước vào độ chín của sự nghiệp.

Sau quãng thời gian không thành công như kỳ vọng tại Inter Milan, Cannavaro chuyển tới Juventus năm 2004. Tại Turin, anh tìm lại phong độ đỉnh cao. Trung vệ người Naples được bầu là Hậu vệ xuất sắc nhất Serie A trong hai mùa liên tiếp trước World Cup 2006.

Khi Azzurri đến Đức, Cannavaro đang ở thời kỳ hoàn thiện nhất của sự nghiệp.

Vai trò của anh nằm ở sự ổn định, khả năng tổ chức hàng thủ và truyền sự tự tin cho các đồng đội.

Điều đó càng trở nên quan trọng sau khi Alessandro Nesta dính chấn thương ở vòng bảng và phải chia tay giải đấu. Trách nhiệm dẫn dắt hệ thống phòng ngự gần như đặt hoàn toàn lên vai đội trưởng tuyển Ý.

Cannavaro đã đáp lại bằng giải đấu hay nhất trong sự nghiệp.

Đêm Dortmund huyền diệu

Nếu phải chọn một trận đấu tiêu biểu nhất cho sự nghiệp của Cannavaro, nhiều chuyên gia sẽ nhắc tới trận bán kết World Cup 2006 giữa Đức và Ý.

Đó là màn trình diễn đã góp phần quyết định tới cuộc đua Quả bóng Vàng sau này.

Ngày 4/7/2006, hơn 65.000 khán giả lấp kín Signal Iduna Park ở Dortmund. Chủ nhà Đức đang có phong độ cao với 11 bàn thắng trên hành trình vào bán kết. Đội bóng của Jurgen Klinsmann sở hữu những cầu thủ tấn công nguy hiểm như Miroslav Klose, Lukas Podolski và Michael Ballack.

Trước giờ bóng lăn, phần lớn giới chuyên môn đánh giá Đức nhỉnh hơn nhờ lợi thế sân nhà.

Nhưng những gì diễn ra trong 120 phút sau đó lại trở thành màn trình diễn để đời của Cannavaro.

Ngay từ đầu trận, anh liên tục xuất hiện ở những điểm nóng nhất trên sân.

Klose tìm cách thoát xuống phía sau hàng thủ nhưng bị chặn đứng.

Ballack dâng cao tranh chấp bóng bổng nhưng thường xuyên thất bại.

Podolski tung ra các cú dứt điểm nguy hiểm nhưng không thể vượt qua hàng phòng ngự áo thiên thanh.

Trong khoảng nửa giờ đầu tiên, Cannavaro đã thực hiện gần như đầy đủ mọi kỹ năng của một trung vệ hàng đầu: cắt bóng, đánh đầu, bọc lót, tranh chấp tay đôi và chỉ huy hàng thủ.

Điều đặc biệt nằm ở chỗ anh không chỉ phòng ngự trong khu vực của mình. Nhiều lần Cannavaro chủ động lao lên giữa sân để đoạt bóng, sau đó lập tức lùi về vị trí cũ nhằm duy trì sự cân bằng cho hệ thống.

Các tiền đạo Đức liên tục thay đổi cách tiếp cận nhưng đều gặp khó khăn.

Klose bị áp sát ngay khi nhận bóng.

Podolski không có khoảng trống để tăng tốc.

Ballack hiếm khi thắng được Cannavaro trong những pha tranh chấp quyết định.

Càng về cuối trận, tầm ảnh hưởng của đội trưởng tuyển Ý càng rõ rệt. Trong khi nhiều cầu thủ bắt đầu xuống sức, Cannavaro vẫn duy trì cường độ hoạt động rất cao.

Sau khi Fabio Grosso mở tỷ số ở phút 119, tuyển Đức dồn toàn lực lên tấn công.

Đó là thời điểm xuất hiện một trong những khoảnh khắc biểu tượng nhất lịch sử World Cup.

Bóng được đưa vào vòng cấm Ý. Cannavaro bật cao đánh đầu phá bóng. Thay vì lùi về bảo vệ khu vực phòng ngự, anh lao lên giữa sân, tiếp tục chiến thắng trong pha tranh chấp với Podolski và mở ra đợt phản công quyết định.

Từ tình huống đó, Del Piero ghi bàn ấn định chiến thắng 2-0.

Nhiều năm sau, khi nhắc lại trận đấu này, không ít người hâm mộ Ý vẫn nhớ tới câu bình luận nổi tiếng của Fabio Caressa trên truyền hình:

"Ancora insiste Podolski…"

"Cannavaro!"

Tiếng hô ấy trở thành một phần ký ức của World Cup 2006.

Đó là trận đấu mà Cannavaro khiến người xem có cảm giác anh xuất hiện ở mọi nơi trên sân. Một trung vệ cao 1m75 nhưng chiến thắng trong hầu hết các pha không chiến, đọc tình huống tốt hơn tất cả và hoàn toàn làm chủ khu vực phòng ngự.

Nhiều nhà quan sát xem đây là một trong những màn trình diễn cá nhân hay nhất của một trung vệ trong lịch sử World Cup.

Quả bóng vàng lịch sử

Năm ngày sau chiến thắng trước Đức, tuyển Ý bước vào trận chung kết với Pháp tại Berlin.

Đây là trận đấu thứ 100 của Cannavaro trong màu áo đội tuyển quốc gia.

Azzurri sớm bị dẫn bàn sau quả phạt đền kiểu Panenka của Zinedine Zidane. Tuy nhiên, Marco Materazzi gỡ hòa bằng một pha đánh đầu và đưa trận đấu vào hiệp phụ.

Trận chung kết không phải màn trình diễn xuất sắc nhất của tuyển Ý tại giải, nhưng một lần nữa hàng thủ do Cannavaro chỉ huy vẫn hoàn thành nhiệm vụ.

Thierry Henry không thể tạo ra khác biệt.

Franck Ribery bị hạn chế đáng kể không gian hoạt động.

Sau chiếc thẻ đỏ nổi tiếng của Zidane và loạt sút luân lưu cân não, Ý giành chiến thắng để lần thứ tư vô địch World Cup.

Cannavaro trở thành đội trưởng thứ 20 trong lịch sử nâng cao cúp vàng thế giới.

Tuy nhiên, ảnh hưởng của anh không dừng lại ở đó.

Sau World Cup, bóng đá thế giới bước vào mùa trao giải cá nhân. Trong bối cảnh Cristiano Ronaldo và Lionel Messi vẫn chưa bước vào thời kỳ thống trị, cuộc đua Quả bóng Vàng năm 2006 diễn ra rất rộng mở.

Cannavaro nổi lên như một ứng viên đặc biệt.

Anh không ghi nhiều bàn thắng. Anh không phải nhạc trưởng như Pirlo hay ngôi sao tấn công như Thierry Henry, Ronaldinho hoặc Samuel Eto'o.

Điều khiến Cannavaro khác biệt là vai trò trung tâm trong hành trình vô địch World Cup của tuyển Ý.

Azzurri chỉ thủng lưới hai bàn trong suốt giải đấu, trong đó không có bàn thua nào từ tình huống bóng sống của đối phương. Đó là một trong những thành tích phòng ngự ấn tượng nhất lịch sử World Cup.

Cuối năm 2006, Cannavaro được trao Quả bóng Vàng châu Âu.

Ít lâu sau, anh tiếp tục giành danh hiệu FIFA World Player of the Year.

Cho tới nay, Cannavaro vẫn là hậu vệ gần nhất giành Quả bóng Vàng. Nhiều trung vệ xuất sắc đã xuất hiện sau đó, từ Sergio Ramos tới Virgil van Dijk, nhưng chưa ai có thể lặp lại thành tích của cựu đội trưởng tuyển Ý.

Biệt danh "Bức tường Berlin" xuất hiện sau mùa hè 2006 như một sự ghi nhận dành cho những gì Cannavaro thể hiện trên đất Đức. Nó không chỉ gắn với trận chung kết tại Berlin mà còn tượng trưng cho cả hành trình phòng ngự xuất sắc của đội tuyển Ý.

Trong lịch sử bóng đá hiện đại, rất ít trung vệ có thể định hình một giải đấu lớn theo cách Cannavaro từng làm.

World Cup 2006 không chỉ mang lại cho anh những danh hiệu cao quý nhất sự nghiệp. Giải đấu ấy còn biến Cannavaro từ một trung vệ đẳng cấp trở thành biểu tượng của bóng đá Ý.

Giữa tâm bão Calciopoli, anh dẫn dắt Azzurri đi tới chức vô địch thế giới. Tại Dortmund, anh tạo nên màn trình diễn được xem là chuẩn mực cho nghệ thuật phòng ngự. Và cuối cùng, anh trở thành hậu vệ gần nhất bước lên bục cao nhất của Quả bóng Vàng.

Đó là di sản lớn nhất mà Fabio Cannavaro để lại cho lịch sử bóng đá.