'Mỏ vàng' từ thể thao giải trí

Khác với thể thao chuyên nghiệp, thể thao giải trí là các hoạt động thể chất mang tính tự nguyện, nhằm mục đích thư giãn, nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần, hoặc các sự kiện thể thao có vai trò kết nối cộng đồng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Vì thế cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, thể thao giải trí ngày càng trở nên đa dạng về hình thức và hứa hẹn là "mỏ vàng" của công nghiệp thể thao.

Trên bình diện quốc tế, ngành công nghiệp thể thao đã thực sự trở thành "mỏ vàng". Tại Mỹ, các hoạt động kinh tế liên quan đến thể thao (bao gồm cả thể thao giải trí và chuyên nghiệp) đóng góp hơn 2,4% GDP của nền kinh tế, tương đương khoảng 435,5 tỷ USD (năm 2018). Con số này xếp thể thao vào nhóm 11/25 ngành kinh doanh hàng đầu ở Mỹ, thể hiện quy mô thị trường đồ sộ.

Tương tự, ở Trung Quốc – đất nước sản xuất hàng hóa thể thao lớn nhất thế giới – kinh tế thể thao cũng đạt khoảng 1,2% GDP (~125 tỷ USD) Những số liệu này cho thấy thể thao đã vượt khỏi phạm vi đam mê hay giải trí đơn thuần, trở thành một ngành kinh tế thực thụ.

Đóng góp kinh tế của thể thao giải trí đến từ nhiều nguồn khác nhau. Trước hết, đó là doanh thu trực tiếp từ các sự kiện và hoạt động thể thao phong trào. Theo thống kê, các giải marathon lớn trên thế giới mỗi năm tạo ra hàng tỷ USD cho nền kinh tế địa phương nhờ thu hút du khách, người tham gia chi tiêu cho khách sạn, ăn uống, mua sắm. Tổng thể, nhóm 7 giải marathon danh giá nhất (Tokyo, Boston, London, Sydney, Berlin, Chicago và New York) đóng góp tới 2,7 tỷ USD trong năm 2024 Đây là nguồn thu đáng kể từ du lịch thể thao và tiêu dùng địa phương.

Một thị trường đang phát triển bùng nổ khác là thể thao điện tử (eSports). Mặc dù eSports thường được tổ chức trực tuyến nhiều hơn là trực tiếp, nhưng về mặt kinh tế, nó đã hình thành một ngành công nghiệp giá trị hàng tỷ USD. Doanh thu thị trường eSports toàn cầu năm 2024 ước đạt 2,4 tỷ USD, với các nguồn thu chính từ bán bản quyền phát sóng, tiền thưởng giải đấu, tài trợ và quảng cáo. Dự báo đến năm 2028, quy mô eSports toàn cầu có thể tiến tới ngưỡng 5 tỷ USD.

Tại Việt Nam, dù còn khá mới mẻ, eSports cũng đang tạo ra doanh thu đáng kể: 5,78 triệu USD trong năm 2023 (tăng 11,15% so với 2022), và dự kiến đạt 8,73 triệu USD vào năm 2027. Con số này còn rất nhỏ so với thế giới, nhưng tốc độ tăng trưởng cho thấy tiềm năng lớn nếu thị trường được đầu tư đúng hướng.

Du lịch thể thao là lĩnh vực mang lại nguồn lợi kinh tế gián tiếp đồ sộ cho nhiều quốc gia. Theo các báo cáo quốc tế, thị trường du lịch thể thao toàn cầu năm 2023 được định giá khoảng 600 - 700 tỷ USD, và đang tăng trưởng với tốc độ ước tính trên 10% mỗi năm. Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng của du lịch thể thao cao gấp hai lần so với du lịch nói chung.

Điều này có nghĩa là ngày càng nhiều người sẵn sàng đi du lịch tới một địa điểm chỉ để tham gia hoặc theo dõi một sự kiện thể thao yêu thích. Các giải bóng đá EURO, World Cup, Thế vận hội, giải Grand Slam quần vợt... từ lâu đã là "thỏi nam châm" hút du khách khắp nơi, nhưng giờ đây các sự kiện thể thao giải trí cũng nổi lên như điểm đến hấp dẫn.

Ở Việt Nam, du lịch thể thao bước đầu phát huy hiệu quả qua các sự kiện tại những điểm đến nổi tiếng như: giải Marathon quốc tế Đà Nẵng, giải chạy vượt núi ở Sapa, giải đua xe đạp địa hình ở Đà Lạt... Những sự kiện này không chỉ thu phí tham gia mà còn gián tiếp đem lại lợi nhuận cho ngành du lịch địa phương (khách sạn kín phòng, dịch vụ ăn uống, vận chuyển tăng mạnh).

Tổng thư ký Liên đoàn Điền kinh Việt Nam từng nhận định: việc kết hợp thể thao với du lịch khám phá vùng miền đã tạo sức hút khiến người tham gia "sẵn sàng bỏ chi phí mua bib (số đăng ký đường chạy) và vé máy bay để thi đấu", đặc biệt khi có nhiều VĐV quốc tế góp mặt, nâng tầm các giải trong nước.

Ngoài ra, thị trường hàng hóa và dịch vụ thể thao cũng là một cấu phần lớn của kinh tế thể thao giải trí. Nhu cầu mua sắm dụng cụ, trang thiết bị thể thao tăng cao tỷ lệ thuận với mức độ phổ biến của các môn thể thao. Toàn cầu, thị trường dụng cụ và trang phục thể thao năm 2023 ước đạt 374,2 tỷ USD và có thể tăng lên gần 1.000 tỷ USD vào năm 2034. Điều này bao gồm doanh số bán giày chạy, quần áo yo, ván trượt, xe đạp, thiết bị tập gym tại nhà, dụng cụ câu cá giải trí...

Tại Việt Nam, thị trường bán lẻ đồ thể thao cũng tăng trưởng nhanh trong vài năm qua nhờ phong trào tập luyện. Ví dụ, doanh số bán xe đạp leo núi, xe đạp thể thao tăng vọt sau 2020; các nhãn hàng giày chạy bộ quốc tế đẩy mạnh kinh doanh tại Việt Nam khi ngày càng nhiều người tham gia chạy marathon.

Bên cạnh hàng hóa, các dịch vụ thể thao giải trí cũng nở rộ: phòng gym, trung tâm fitness xuất hiện ở khắp các thành phố; các lớp huấn luyện chuyên biệt (bơi, tennis, leo núi trong nhà) thu học phí đáng kể; dịch vụ hướng dẫn viên du lịch mạo hiểm, đơn vị tổ chức sự kiện thể thao cũng gia tăng về số lượng.

Tuy vậy, xét riêng tại Việt Nam, quy mô kinh tế thể thao giải trí còn rất khiêm tốn so với tiềm năng. Theo đánh giá trên tạp chí Khoa học và Công nghệ, hoạt động kinh tế thể thao và thị trường thể thao Việt Nam hiện vẫn ở quy mô rất nhỏ. Phần lớn các hoạt động thể thao đại chúng mang tính phi kinh tế, chưa khai thác hiệu quả các nguồn thu từ bán vé, bản quyền truyền hình, quảng cáo tài trợ hay dịch vụ đi kèm.

Có nhiều "mỏ thu" tiềm năng như bán vé sự kiện, bán vật phẩm lưu niệm, bản quyền hình ảnh, tổ chức cá cược thể thao hợp pháp..., nhưng nhìn chung Việt Nam chưa tận dụng tốt. Các liên đoàn, tổ chức thể thao phong trào trong nước còn thiếu kỹ năng marketing và thương mại hóa hoạt động, dẫn đến việc phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước hoặc tài trợ nhỏ lẻ. Đây là điểm khác biệt lớn so với các nước phát triển, nơi thể thao giải trí đã tự vận hành theo cơ chế thị trường và tạo ra lợi nhuận để tái đầu tư mở rộng.

Tuy nhiên, bức tranh đang dần thay đổi. Với đà tăng trưởng kinh tế chung và nhận thức về thị trường thể thao tăng lên, dự báo đến năm 2045, kinh tế thể thao Việt Nam sẽ đạt mức tăng trưởng cao hàng năm và đóng góp tích cực vào kinh tế đất nước. Nếu tận dụng tốt dư địa (40.000 giải thể thao/năm là 40.000 cơ hội doanh thu tiềm năng Việt Nam có thể hình thành những ngành dịch vụ xung quanh thể thao giải trí, tạo thêm nguồn thu mới.