Ở mùa giải thứ 7, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn 2026 do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức đã có một "mùa bội thu" khi toàn bộ Top 10 Chung khảo đều được vinh danh với 6 Giải Khát vọng Dế Mèn và 4 Tặng thưởng. Đặc biệt, mùa giải năm nay còn đánh dấu bước phát triển mới khi Giải thưởng Lớn "Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn" đã tìm được chủ nhân xứng đáng.

Lễ trao Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 - 2026 được tổ chức vào lúc 16h30 ngày 22/5/2026 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Ba Đình, Hà Nội).

Biên độ sáng tạo mở rộng

Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn năm nay thu hút sự tham gia của 146 tác phẩm thiếu nhi tiêu biểu được sáng tác, hoàn thiện trong khoảng thời gian từ 1/1/2025 - 25/4/2026. Các tác phẩm này đến từ 2 nguồn, một là từ các tác giả trực tiếp gửi dự thi, hai là từ sự đề cử của lực lượng cộng tác viên thân thiết của báo Thể thao và Văn hóa - những nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ, các đơn vị xuất bản, những người yêu mến nghệ thuật thiếu nhi và luôn theo dõi sát sao những sáng tác mới nhất.

Đây là mùa giải có số lượng tác phẩm dự thi lớn nhất so với các mùa giải trước, tăng gần 50 tác phẩm so với mùa giải gần nhất được tổ chức - năm 2025.

Sau 2 vòng sơ khảo, 10 tác phẩm xuất sắc đã được chọn vào vòng chung khảo. Tại cuộc họp chung khảo diễn ra sau đó, Hội đồng giám khảo đã xem xét, đánh giá toàn diện Top 10. Chỉ qua 10 tác phẩm này đã cho thấy biên độ sáng tạo cho thiếu nhi ngày càng được mở rộng ở cả khía cạnh tác giả lẫn tác phẩm.

Một số tác phẩm lọt vào Top 10 Chung khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn 2026

Trước hết, ở khía cạnh tác phẩm, vòng chung khảo năm nay cho thấy sự mở rộng đáng kể về biên độ sáng tạo khi xuất hiện đồng thời nhiều loại hình khác nhau như văn xuôi, thơ, hội họa, truyện tranh, nhạc kịch, điện ảnh, hoạt hình và mô hình sáng tạo đa nền tảng. Trong khi đó, ở khía cạnh tác giả, mùa giải năm nay cũng ghi nhận sự mở rộng rõ nét về đội ngũ sáng tạo, không chỉ có các cá nhân gồm cả tác giả chuyên nghiệp và thiếu nhi mà còn xuất hiện những ekip sáng tạo, đơn vị sản xuất chuyên nghiệp với quy mô ngày càng bài bản.

Theo nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giám khảo, việc chăm lo cho trẻ em không chỉ dừng ở đời sống vật chất mà còn là đời sống tinh thần, trong đó những tác phẩm nghệ thuật chất lượng dành cho thiếu nhi giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ông cho rằng sau 7 mùa giải, Dế Mèn đã tạo được sự chờ đợi nơi công chúng và tiếp tục mang lại một kết quả, một thành tựu rất tốt đẹp.

Nhà thơ nhận định năm nay là một mùa giải sôi nổi khi số lượng tác phẩm tham dự đông, chất lượng đồng đều và xuất hiện nhiều tác phẩm hay. Bên cạnh những tên tuổi quen thuộc, từng đạt thành tựu như Nguyễn Ngọc Thuần, Tạ Huy Long còn có thêm nhiều gương mặt mới.

Đồng quan điểm, PGS-TS Ngô Văn Giá (Thành viên Hội đồng giám khảo) cho rằng, điều dễ nhận thấy nhất ở mùa giải năm nay là sự đa dạng về thể loại và loại hình nghệ thuật. Từ thơ, truyện, tranh cho đến phim hoạt hình, nhạc kịch, giải thưởng tiếp tục cho thấy sức hút không chỉ trong lĩnh vực văn chương mà còn lan rộng sang âm nhạc, hội họa và nghệ thuật biểu diễn.

Theo ông, giải thưởng đã giữ được truyền thống rất hay, đó là năm nào cũng "phủ" được cơ bản các thể loại rất đa dạng. Đây là dấu hiệu cho thấy uy tín và sức hấp dẫn ngày càng lớn của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn đối với giới sáng tạo ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Trong khi đó, họa sĩ Thành Chương (Thành viên Hội đồng giám khảo) bày tỏ, điều khiến ông trân quý nhất là sau nhiều mùa tổ chức, giải thưởng không hề giảm sức hút mà ngược lại tự thân phát triển rất mạnh mẽ. Theo ông, số lượng tác phẩm tham dự ngày càng đông, chất lượng ngày càng cao và những tác phẩm được lựa chọn đều thực sự xứng đáng.

"Điều tôi muốn nhấn mạnh thêm là tất cả các tác phẩm vào giải đều có cá tính của mình. Không bị chung chung, tác giả nào cũng có nét rất riêng. Nó đa dạng và phong phú, như một khu vườn với rất nhiều hoa thơm cỏ lạ" - họa sĩ nhấn mạnh - "Tôi cho đó là thành công của việc chúng ta đã nuôi dưỡng tình yêu, phát triển tài năng trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Và đó là điều phải được ghi nhận như thành công của giải thưởng này".

Góp phần nâng cao đời sống văn hóa

Ở góc nhìn rộng hơn, sự mở rộng biên độ sáng tạo của các tác phẩm được ghi nhận ở mùa giải thứ 7 cho thấy khá rõ định hướng "nâng tầm" của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Không chỉ dừng ở việc tìm kiếm, tôn vinh các tác phẩm hay dành cho thiếu nhi, giải thưởng đang từng bước mở rộng ảnh hưởng như một sân chơi kết nối những người làm sáng tạo ở nhiều lĩnh vực khác nhau, từ văn học, mỹ thuật, điện ảnh, âm nhạc cho tới nghệ thuật biểu diễn và các mô hình sáng tạo đa nền tảng. Qua đó, góp phần hình thành những sản phẩm văn hóa có khả năng lan tỏa trong đời sống đương đại, đồng thời thúc đẩy văn hóa đọc và đời sống tinh thần cho trẻ em.

Theo nhà phê bình văn học Ngô Văn Giá, sau 7 mùa tổ chức, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn đã tạo dựng được một vị trí riêng trong đời sống văn học nghệ thuật dành cho thiếu nhi. "Bây giờ, bất kể ai nghe đến Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn cũng đều hiểu đó là giải thưởng của báo Thể thao và Văn hóa" - ông bày tỏ.

Tuy nhiên, theo vị giám khảo này, điều quan trọng hơn không chỉ nằm ở độ nhận diện của giải thưởng mà ở vai trò khích lệ sáng tạo mà giải đã bền bỉ tạo dựng suốt nhiều năm qua. Ông cho rằng, từ những mùa đầu tiên cho tới nay, Dế Mèn vẫn giữ được uy tín nghề nghiệp và góp phần phát hiện, động viên những người viết cho thiếu nhi, làm nghệ thuật cho thiếu nhi.

"Tôi nghĩ rằng trong hệ sinh thái văn học thiếu nhi hôm nay không thể không tính đến giải thưởng này" - ông nhấn mạnh - "Chính việc duy trì một giải thưởng chuyên biệt, nghiêm túc và có chất lượng đã góp phần tạo nên sự sôi động cho đời sống văn học nghệ thuật dành cho thiếu nhi".

Ở góc nhìn khác, Chủ tịch Hội đồng giám khảo Trần Đăng Khoa cho rằng, việc phát triển văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần là điều đặc biệt cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Theo ông, văn hóa không đứng ngoài quá trình phát triển mà là nền tảng nâng đỡ cho mọi lĩnh vực khác.

Ông nhắc lại quan điểm nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi", đồng thời cho rằng ngay từ những năm đầu đất nước giành độc lập, vấn đề phát triển văn hóa đã được đặt ra như một nhiệm vụ quan trọng của dân tộc.

Theo nhà thơ, trong dòng chảy này, văn học nghệ thuật dành cho thiếu nhi giữ vai trò đặc biệt bởi đây là lĩnh vực trực tiếp bồi đắp tâm hồn, cảm xúc và khả năng tiếp nhận cái đẹp của thế hệ trẻ. Ông cho rằng, việc Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn kiên trì tôn vinh những người sáng tạo cho thiếu nhi cũng chính là một cách góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần trong xã hội.

 "Văn hóa là một đại lộ mà tất cả các loại hình đều đi trên đó" - nhà thơ Trần Đăng Khoa nhấn mạnh. Và vì thế, theo ông, việc đầu tư cho văn hóa, trong đó có sáng tác dành cho thiếu nhi, cần được nhìn nhận như một phần thiết yếu của tiến trình phát triển lâu dài.