(TT&VH) - Bao đời nay ít có ai biết dòng nước trong xanh, mát rượi nuôi sống bao cư dân hai bờ Sêrêpok có một cái nôi thế nào. Truyền thuyết bất tử của 2 dòng sông K’rông Nô (sông cha) và K’rông Ana (sông mẹ) đã sinh ra Sêrêpok hùng vĩ. Trong chuyến khám phá dòng sông Sêrêpok, chúng tôi đã không khỏi day dứt bởi dòng sông đang phải sống mòn bởi sự tàn phá của con người.
*Tình yêu của dòng sông mẹ
Dòng sông Sêrêpok bắt nguồn từ dãy núi Chư Yang Sin thuộc tỉnh Đăk Lăk và một phần của tỉnh Đăk Nông… rồi đổ vào dòng Mê kông hùng vĩ.
Chúng tôi tìm về ngọn nguồn của dòng sông Sêrêpok ở ngã ba sông thuộc xã Buôn Choah, huyện K’rông Nô, Đắk Nông. Câu chuyện của đồng bào Ê Đê nơi đây kể về truyền thuyết ra đời dòng Sêrêpok và tình yêu của dòng sông mẹ -K’rông Ana đã làm cho chúng tôi phải xao xuyến.
K’rông Ana, tiếng Ê Đê có nghĩa là dòng sông mẹ. Đồng hành cùng K’rông Ana còn có K’rông Nô, cũng được hiểu là dòng sông cha. Hai con sông hợp lại thành dòng sông Sêrêpok hùng vĩ, cuồn cuộn chảy trên cao nguyên. Truyền thuyết của người Ê Đê kể lại rằng: ngày xưa, có một cô gái và một chàng trai yêu nhau. Họ muốn đến với nhau nhưng hai gia đình có mâu thuẫn, nhà cô gái lại nghèo, không có chiêng ché, trâu bò để “bắt” chàng trai về làm chồng. Đau khổ, tuyệt vọng đó là cả hai cùng gieo mình xuống sông tự vẫn. Cô gái hóa thành dòng K’rông Ana, chàng trai hóa thành dòng K’rông Nô. Còn dòng sông Sêrêpok chính là sự hòa quyện vĩnh hằng của hai người thủy chung, son sắt.
Chúng tôi chạy không ngừng nghỉ trên con đường lầy lội, gồ ghề đá dọc bờ sông K’rông Ana, những buôn làng của người Ê Đê … hiện ra trước mắt. Dòng nước ngọt lành trĩu nặng phù sa của sông mẹ đã tưới tắm, bồi đắp cho đồng ruộng tốt tươi và hào phóng dâng tặng cho họ đủ loại sản vật của nó. Nào là cá chép, cá lăng, cá đầu trâu, cá bống đá… đặc biệt là cá lăng nổi tiếng thơm ngon quí hiếm.
* Khoắc khoải dòng sông cha
Trên con đường dài hơn 20 km từ thị trấn Đăk Mâm vào xã Buôn Choah của huyện K’rông Nô, tỉnh Đắk Nông, chúng tôi tìm về dòng sông cha - K’rông Nô. Dưới cái nắng trưa gay gắt, hiện ra trước mắt chúng tôi là cảnh rừng xanh bị tàn phá, những cây cổ thụ 3 người ôm không xuể bị bật gốc nằm chỏng chơ bên cạnh những gốc cây cháy đen do những người dân đốn hạ để làm rẫy trồng sắn, trồng bắp. Cao nguyên đang mất dần màu xanh, mất dần tiếng chim, muông thú… chỉ còn cái nắng rát da, đất bị cày xới và vương vãi những chai thuốc diệt cỏ khai hoang, bảo vệ thực vật.
Anh Vinh, cán bộ văn phòng UBND xã dẫn chúng tôi ra bờ sông K’rông Nô: “Trước đây đoạn sông chảy qua xã hẹp lắm, chỉ khoảng gần 100 mét, nhưng do tàu hút cát đã làm sạt lở đất 2 bên bờ. Bây giờ bề ngang của đoạn sông này rộng gần 300 mét”.
Từ xa, tiếng máy bơm ầm ầm của tàu hút cát trên sông phá tan bầu không khí tĩnh lặng của vùng quê nghèo. Trên chiếc tàu ghi chữ DNTN Phúc Lợi, những cái vòi như vòi “bạch tuộc” cắm thẳng vào lòng sông, và đời sống của người nông dân đang bị đe dọa từng ngày.
* Lại một nạn nhân của thủy điện
Theo báo cáo ngày 26/3/2010 của Sở NN&PT NT tỉnh Đắk Nông, thì tình trạng sạt lở bờ sông K’rông Nô do khai thác cát không chỉ riêng xã Buôn Choah. 30 km chiều dài dòng sông cha qua xã Đắk Nang, Quảng Phú, Nâm Dier, Đức Xuyên (huyện K’rông Nô) cũng bị sạt lở do thủy điện vận hành gây thay đổi bất thường lưu lượng nước dòng chảy.
Vùng bị sạt lở là đất màu mỡ được nhân dân trồng bắp, lúa, đậu năng suất cao. Một số công trình đã hoặc có nguy cơ bị cuốn trôi trong năm nay hoặc vài năm tới như: kênh tưới và nhà trạm của các trạm bơm Đắk Rền (đang được đầu tư 55 tỷ đồng), trạm bơm Buôn Choah (đã được đầu tư 45 tỷ đồng) hiện nay chỉ còn cách bờ sông chừng 20 - 25 mét so với 50 mét một năm trước đây. Vùng sản xuất nông nghiệp của bà con nông dân bị thu hẹp và việc thay đổi đột ngột lưu lượng và vận tốc dòng chảy sông K’rông Nô đang đe dọa tính mạng của người dân trên sông.
*Tình yêu của dòng sông mẹ
Dòng sông Sêrêpok bắt nguồn từ dãy núi Chư Yang Sin thuộc tỉnh Đăk Lăk và một phần của tỉnh Đăk Nông… rồi đổ vào dòng Mê kông hùng vĩ.
Chúng tôi tìm về ngọn nguồn của dòng sông Sêrêpok ở ngã ba sông thuộc xã Buôn Choah, huyện K’rông Nô, Đắk Nông. Câu chuyện của đồng bào Ê Đê nơi đây kể về truyền thuyết ra đời dòng Sêrêpok và tình yêu của dòng sông mẹ -K’rông Ana đã làm cho chúng tôi phải xao xuyến.
Thuyền hút cát trên dòng K’rông Nô
Chúng tôi chạy không ngừng nghỉ trên con đường lầy lội, gồ ghề đá dọc bờ sông K’rông Ana, những buôn làng của người Ê Đê … hiện ra trước mắt. Dòng nước ngọt lành trĩu nặng phù sa của sông mẹ đã tưới tắm, bồi đắp cho đồng ruộng tốt tươi và hào phóng dâng tặng cho họ đủ loại sản vật của nó. Nào là cá chép, cá lăng, cá đầu trâu, cá bống đá… đặc biệt là cá lăng nổi tiếng thơm ngon quí hiếm.
* Khoắc khoải dòng sông cha
Trên con đường dài hơn 20 km từ thị trấn Đăk Mâm vào xã Buôn Choah của huyện K’rông Nô, tỉnh Đắk Nông, chúng tôi tìm về dòng sông cha - K’rông Nô. Dưới cái nắng trưa gay gắt, hiện ra trước mắt chúng tôi là cảnh rừng xanh bị tàn phá, những cây cổ thụ 3 người ôm không xuể bị bật gốc nằm chỏng chơ bên cạnh những gốc cây cháy đen do những người dân đốn hạ để làm rẫy trồng sắn, trồng bắp. Cao nguyên đang mất dần màu xanh, mất dần tiếng chim, muông thú… chỉ còn cái nắng rát da, đất bị cày xới và vương vãi những chai thuốc diệt cỏ khai hoang, bảo vệ thực vật.
Dòng Sêrêpok khô cạn vì đập nước thủy điện Buôn Kuop
Sau hơn 1 giờ vượt triền dốc cao vút, chúng tôi đến UBND xã Buôn Choah. Ông Chu Văn Khoa, Chủ tịch xã, đắng giọng nói về dòng sông cha: “Xã chúng tôi là xã thuần nông, toàn bộ diện tích đất trồng bắp, trồng lúa bao quanh dòng sông K’rông Nô. Thế nhưng đã 10 năm nay, dòng sông K’rông Nô hùng vĩ bị “sa tặc” tàn phá nghiêm trọng. Bờ sông bị sạt lở, ruộng nương của người dân bên bờ sông bị mất. Đến đầu năm 2010, hơn 70 ha đất bờ sông bị sạt lở. Mỗi ngày từ 3 giờ đến 17 giờ, hơn 50 tàu hút cát hoạt động công khai. Chúng tôi đã báo cáo huyện và nhiều lần thực hiện các biện pháp hạn chế việc khai thác cát, nhưng gặp rất nhiều khó khăn do dòng sông K’rông Nô là ranh giới hành chính giữa 2 tỉnh Đăk Nông và Đăk Lăk. Các tàu hút cát cứ mặc nhiên đứng giữa dòng sông thò vòi vào bờ phía xã chúng tôi mà hút cát”.Anh Vinh, cán bộ văn phòng UBND xã dẫn chúng tôi ra bờ sông K’rông Nô: “Trước đây đoạn sông chảy qua xã hẹp lắm, chỉ khoảng gần 100 mét, nhưng do tàu hút cát đã làm sạt lở đất 2 bên bờ. Bây giờ bề ngang của đoạn sông này rộng gần 300 mét”.
Từ xa, tiếng máy bơm ầm ầm của tàu hút cát trên sông phá tan bầu không khí tĩnh lặng của vùng quê nghèo. Trên chiếc tàu ghi chữ DNTN Phúc Lợi, những cái vòi như vòi “bạch tuộc” cắm thẳng vào lòng sông, và đời sống của người nông dân đang bị đe dọa từng ngày.
* Lại một nạn nhân của thủy điện
Theo báo cáo ngày 26/3/2010 của Sở NN&PT NT tỉnh Đắk Nông, thì tình trạng sạt lở bờ sông K’rông Nô do khai thác cát không chỉ riêng xã Buôn Choah. 30 km chiều dài dòng sông cha qua xã Đắk Nang, Quảng Phú, Nâm Dier, Đức Xuyên (huyện K’rông Nô) cũng bị sạt lở do thủy điện vận hành gây thay đổi bất thường lưu lượng nước dòng chảy.
Vùng bị sạt lở là đất màu mỡ được nhân dân trồng bắp, lúa, đậu năng suất cao. Một số công trình đã hoặc có nguy cơ bị cuốn trôi trong năm nay hoặc vài năm tới như: kênh tưới và nhà trạm của các trạm bơm Đắk Rền (đang được đầu tư 55 tỷ đồng), trạm bơm Buôn Choah (đã được đầu tư 45 tỷ đồng) hiện nay chỉ còn cách bờ sông chừng 20 - 25 mét so với 50 mét một năm trước đây. Vùng sản xuất nông nghiệp của bà con nông dân bị thu hẹp và việc thay đổi đột ngột lưu lượng và vận tốc dòng chảy sông K’rông Nô đang đe dọa tính mạng của người dân trên sông.
Ký sự của Thái Nguyên – Anh Đức
Kì sau: “Cái chết” của dòng thác huyền thoại
