Tổ chức Lương Nông LHQ (FAO) tuyên bố hôm 5/1 rằng giá thực phẩm toàn cầu đã đạt mức rất cao vào tháng trước, vượt quá ngưỡng kỷ lục hồi năm 2008, khi bạo động bùng nổ ở một số quốc gia như Ai Cập, Cameroon và Haiti.
Lương thực tăng cao kỷ lục
Hoạt động tăng giá thực phẩm ở nhiều nước châu Á như Trung Quốc và Ấn Độ, đã ở mức 2 con số, làm dấy lên những lo ngại rằng sức ép tăng giá có thể lan sang các lĩnh vực khác, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới nền kinh tế và sự ổn định xã hội, do hàng triệu người châu Á vẫn đang sống trong nghèo đói.
Theo FAO, giá đường và thịt đang ở mức cao nhất kể từ năm 1990. Giá bột mì, ngô và nhiều loại ngũ cốc cũng tăng rất cao so với mức khủng hoảng 2008. Năm ngoái, giá bột mỳ đã tăng thêm 47%, bắt nguồn từ hàng loạt sự kiện thời tiết như nạn hạn hán ở Nga và các nước láng giềng. Giá ngô Mỹ cũng tăng hơn 50% trong khi giá đậu tương ở đây tăng thêm 34%. Hiện ở châu Á duy chỉ có gạo là có bức tranh khác biệt. Giá gạo đang dừng lại ở mức 535 USD/tấn, ít hơn nhiều mức 1.000 USD/tấn hồi năm 2008, vốn đã khiến vài chính phủ khi đó phải ngừng việc xuất khẩu gạo để bảo vệ thị trường nội địa.
Song việc giá gạo không cao cũng chẳng khiến giới quan sát yên tâm hơn. “Tôi sẽ không lấy làm ngạc nhiên nếu giá gạo trong năm 2011 lặp lại những gì đã diễn ra trong năm 2008” - Frederic Neumann, một nhà kinh tế ở ngân hàng HSBC Hong Kong nhận xét – “Giá lương thực có thể đạt mức tăng 2 con số trong toàn khu vực và lên cao tới mức sẽ làm suy yếu sức mua của các hộ gia đình. Kết quả của việc này là sự sụt giảm nhu cầu tiêu dùng, dẫn tới sự chậm lại của cả nền kinh tế”.
Lương thực tăng giá đang là vấn đề nhận được sự quan tâm ở nhiều nước châu Á
Chưa có dấu hiệu giảm nhiệt
Luke Matthews, một chuyên gia về hàng hóa tại Ngân hàng Thịnh vượng chung Australia đánh giá sẽ có ít lý do để cuộc tăng giá thực phẩm toàn cầu hạ nhiệt trong năm nay. Ông nói rằng đã đánh cược vào các mặt hàng ngô, đường và bột mỳ do chúng có thể chịu ảnh hưởng xấu từ việc hiện tượng thời tiết La Nina sẽ kéo dài trong 3 tháng tới. La Nina là hiện tượng thời tiết mát mẻ, dẫn tới chuyện mưa nhiều và gây lụt ở Australia, một trong những nhà sản xuất bột mì và đường lớn, đồng thời sẽ ảnh hưởng tới cả khu vực Đông Nam Á.
Chung quan điểm, các nhà đầu tư như Terence Wong, một chuyên gia phân tích ở công ty môi giới chứng khoán DMG và Fan Cheuk Wan, lãnh đạo đơn vị nghiên cứu ở châu Á Thái Bình Dương của tập đoàn ngân hàng Credit Suisse đều đánh giá cao các công ty sản xuất lương thực thực phẩm.
Mới đây, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Robert Zoellick đã kêu gọi các chính phủ không nên sử dụng các biện pháp bảo hộ hàng hóa trong bối cảnh lương thực tăng cao. Song giới phân tích chỉ ra rằng sự tăng mạnh về nhu cầu tiêu dùng ở Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, những quốc gia đông dân hàng đầu thế giới, mới là nguyên nhân chính gây tăng giá lương thực. Đơn cử như Trung Quốc đã được dự báo sẽ mua tới 60% tổng lượng đậu tương bán trên toàn cầu trong năm 2010/2011, tức tăng gấp đôi so với 4 năm trước đây.
Châu Á vào cuộc chống tăng giá
Việc tăng giá thực phẩm đã nhận được sự quan tâm lớn của các lãnh đạo châu Á do đây là yếu tố gây nên những bất ổn xã hội trong quá khứ. Còn nhớ tăng giá thực phẩm là yếu tố chiến chính quyền Suharto bị loại bỏ ở Indonesia vào năm 1998. Nhiều nước đã triển khai các biện pháp mạnh nhằm giữ cho giá thực phẩm trong vòng kiểm soát. Họ lo ngại về một cuộc khủng hoảng tương tự năm 2007/2008 sẽ xảy ra, khi giá hàng hóa tăng đã khiến lạm phát leo thang và đẩy nhiều nước vào cảnh thâm hụt thương mại lớn.Giá thực phẩm ở Ấn Độ đã tăng cao hơn 18% trong năm 2010. Thực tế này, cộng với việc giá nhiên liệu leo thang, là lý do chính khiến nhiều nhà phân tích tin rằng ngân hàng trung ương Ấn Độ sẽ bắt đầu nâng lãi suất trong tháng này. Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng đẩy mạnh các biện pháp bình ổn giá thực phẩm như tăng cường xuất kho lương thực dự trữ và cam kết duy trì chính sách đánh thuế 0% với việc nhập khẩu nhiều loại thực phẩm như dầu ăn.
Tại Indonesia, ngân hàng nhà nước sẽ xiết chặt chính sách tiền tệ nếu lạm phát tăng cao. Bộ Thương mại Indonesia thì có kế hoạch hỗ trợ thuế VAT đánh vào các nhà máy lọc dầu cọ, do giá dầu trong nước tăng cao. Chính phủ cũng có kế hoạch mua 1,3 triệu tấn gạo từ Thái Lan và Việt Nam để bán cho dân trước vụ thu hoạch lương thực trong nước. Hôm 6/1, chính phủ Indonesia cũng đã lên tiếng kêu gọi các hộ gia đình tự trồng thực phẩm để chống lại lạm phát. Năm ngoái ớt, thứ gia vị được dùng nhiều trong ẩm thực Indonesia, đã tăng giá thêm 5 lần.
Chính phủ Thái Lan đã đặt mức trần giá với 30 loại thực phẩm khác nhau. Nước này cũng yêu cầu không tăng giá các sản phẩm tiêu dùng chính nhằm giảm lạm phát. Hôm 6/1, chính phủ Thái Lan cũng lên kế hoạch nhập khẩu 30.000 tấn dầu cọ để giải quyết vấn đề thiếu dầu trong nước.
Còn tại Trung Quốc, nhà chức trách đã kêu gọi các ngân hàng cung cấp nhiều khoản hỗ trợ tài chính để nâng sản lượng nông nghiệp. Đất nước này cũng bán một lượng lớn ngô, bột mì, đậu tương, đường, gạo từ kho dự trữ quốc gia để hạ nhiệt giá cả. Hồi tháng 11 năm ngoái, Hội đồng Nhà nước Trung Quốc đã đe dọa sẽ ban hành các biện pháp kiểm soát giá để ngăn chặn lạm phát, đồng thời yêu cầu nhiều công ty sản xuất bột mì không tăng giá và phải đưa thêm nhiều hàng ra thị trường. Chính phủ có kế hoạch tăng cường trợ giá các nông trại và triển khai nhiều dự án trồng cây lương thực biến đổi gene để đảm bảo nhu cầu lương thực trong nước. Các biện pháp nhập khẩu lương thực cũng đã được tính đến.
