Khi làng nghề 'bén duyên sáng tạo' với nhà thiết kế đương đại

Khác với các hoạt động xúc tiến thương mại hay hội chợ làng nghề thông thường, chương trình 'Kết duyên sáng tạo' được thiết kế như một mô hình thử nghiệm nhằm tạo ra các mối quan hệ hợp tác dài hạn giữa nghệ nhân, làng nghề với nhà thiết kế, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo.

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo 2026, Hà Nội vừa chính thức khởi động Chương trình Phát triển Thủ công đương đại trên nền tảng Di sản làng nghề, mà mở đầu chiến dịch là chuỗi hoạt động "Kết duyên sáng tạo" do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam cùng các đơn vị liên quan triển khai.

Kết duyên sáng tạo

Với khoảng 1.350 làng có nghề và hơn 300 làng nghề được công nhận, Hà Nội sở hữu một trong những hệ sinh thái thủ công truyền thống phong phú nhất cả nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và nền kinh tế sáng tạo, nhiều làng nghề đang đối mặt với những thách thức mới. 

Nhiều nghệ nhân gặp khó khăn trong việc đổi mới sản phẩm và tiếp cận thị trường; trong khi nhiều nhà thiết kế, nghệ sĩ và người làm sáng tạo mong muốn làm việc với chất liệu truyền thống nhưng thiếu cơ hội tiếp cận tri thức nghề, kỹ thuật chế tác và các đối tác phù hợp.

Khoảng cách đó đặt ra nhu cầu hình thành những mô hình kết nối mới, nơi nghệ nhân và nhà thiết kế không chỉ gặp gỡ mà có thể cùng tham gia vào quá trình nghiên cứu, phát triển và tạo ra các sản phẩm mới dựa trên nền tảng di sản.

Từ thực tiễn đó, Kết duyên sáng tạo được xây dựng nhằm hình thành một cơ chế hợp tác bền vững giữa các chủ thể sáng tạo, giúp các giá trị thủ công truyền thống tiếp tục được phát triển trong đời sống hôm nay.

TS. Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý di sản, Sở Văn hóa & Thể thao Hà Nội cho biết: "Hôm nay có rất nhiều các không gian được tổ chức, bao gồm không gian về hội nghị, hội thảo; không gian về triển lãm, trưng bày; không gian các bạn trẻ giới thiệu các thiết kế sáng tạo mới và không gian trải nghiệm thực hành cho công chúng và du khách tham quan. Chương trình có sự tham gia của những làng nghề tiêu biểu của thành phố Hà Nội. Đây chỉ là đợt đầu tiên, tiếp sau đây chúng ta còn có sự tham gia của rất nhiều các làng nghề khác trên địa bàn thành phố Hà Nội".

Chuỗi hoạt động Kết duyên sáng tạo khởi động với sự kiện Chợ phiên Kết duyên sáng tạo vừa diễn ra tại Vincom Mega Mall Royal City. Khác với các hoạt động xúc tiến thương mại hay hội chợ làng nghề thông thường, Kết duyên sáng tạo được thiết kế như một mô hình thử nghiệm nhằm tạo ra các mối quan hệ hợp tác dài hạn giữa nghệ nhân, làng nghề với nhà thiết kế, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo.

Bạn Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh, Sinh viên khoa Thiết kế nội thất, Trường Đại học Mỹ thuật công nghiệp Hà Nội chia sẻ: "Bọn em mang đến một bộ sản phẩm mang văn hóa Tây Bắc của dân tộc Thái đen. Bọn em đã chắt lọc những nét tinh tế của văn hóa dân tộc Thái như mái nhà, ngoài ra còn sử dụng các vật liệu tự nhiên như gỗ tần bì, mây tre đan, những vật liệu mang nét đẹp trường tồn của thời gian. Bọn em kết hợp với làng nghề truyền thống Chàng Sơn, Thạch Thất, Hà Nội. Các nghệ nhân đã giúp chúng em hoàn thiện hơn khi thiết kế bộ sản phẩm này".

Nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt, Làng nghề may áo dài Trạch Xá, Hà Nội nói: "Làng nghề Trạch Xá từ xưa chúng tôi tự thiết kế, tự sáng tạo và tự phát triển, đến nay từ các cụ để lại một kho tàng. Giờ đây làng nghề được kết duyên với thiết kế sáng tạo, với các trường mỹ thuật, rồi các nhà thiết kế, nhà sáng tạo trẻ. Hai bên cùng kết hợp để đưa sản phẩm các làng nghề lên một tầm cao mới, để làm sao những sản phẩm ra thị trường người ta chấp nhận tốt nhất".

Trong mô hình này, nghệ nhân không chỉ là người giới thiệu sản phẩm, hay trình diễn kỹ thuật nghề, mà trở thành đối tác sáng tạo ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng. Nhà thiết kế không chỉ tiếp cận chất liệu truyền thống như nguồn cảm hứng, mà có cơ hội làm việc trực tiếp với những người đang nắm giữ tri thức nghề để cùng phát triển sản phẩm mới. Thông qua quá trình đó, chương trình hướng tới việc tạo ra những sản phẩm mang giá trị văn hóa đặc trưng của Hà Nội và Việt Nam, đồng thời có khả năng tiếp cận thị trường đương đại.

PGS.TS Phạm Lan Oanh, Phó Viện trưởng Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật, Thể thao & Du lịch Việt Nam đánh giá: "Các sản phẩm đã được làm mới bằng tư duy của những người trẻ, cộng với kinh nghiệm của những người có bề dày trong thực hiện các sản phẩm làng nghề. Chúng ta thấy rằng là sự kết hợp này rõ ràng đã tạo ra sản phẩm trong cái việc là nâng cao thẩm mỹ cũng như nhu cầu thưởng thức của công chúng nghệ thuật cũng như nhu cầu của những người tiêu dùng văn hóa mà là những sản phẩm văn hóa, làng nghề có sắc màu hiện đại".

Trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và hiện thực hóa các cam kết của Thành phố Sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực thiết kế sáng tạo, Chương trình Phát triển Thủ công Đương đại trên nền tảng Di sản Làng nghề với chuỗi hoạt động liên tục được kỳ vọng sẽ góp phần biến các nguồn lực văn hóa truyền thống thành động lực cho sáng tạo và phát triển./.