Trong lộ trình hiện thực hóa chủ trương xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội, việc hoàn thiện thể chế pháp lý được xem là nền tảng quyết định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường tài chính toàn cầu.
Tại Hội thảo quốc tế "Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam – Khung pháp lý cho cạnh tranh" do Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Washington (Hoa Kỳ) và Đại học Duy Tân phối hợp tổ chức ngày 3/7, nhiều học giả, thẩm phán, nhà hoạch định chính sách và chuyên gia quốc tế đã cùng trao đổi những vấn đề cốt lõi về thiết kế thể chế, cải cách tư pháp, phòng ngừa tội phạm tài chính và phát triển nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao. Các tham luận không chỉ cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hoàn thiện chính sách mà còn gợi mở nhiều định hướng quan trọng nhằm xây dựng một Trung tâm tài chính quốc tế hiện đại, minh bạch và có bản sắc riêng của Việt Nam.
Hội thảo với sự tham dự của nhiều học giả và chuyên gia uy tín như GS. Xuân Thảo Nguyễn, Giám đốc Trung tâm Luật châu Á, Đại học Washington (Hoa Kỳ); TS. Lương Ngọc Trâm, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; TS. Horace Yeung, Giám đốc phụ trách quốc tế hóa Trường Luật Leicester (Vương quốc Anh); ông Robert French, Thẩm phán Tòa án Trung tâm tài chính quốc tế Dubai (DIFC Courts); cùng đại diện Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Duy Tân và đông đảo luật sư, nhà khoa học, chuyên gia tài chính trong nước và quốc tế.
Toàn cảnh buổi Hội thảo.
Diễn ra qua ba phiên chuyên đề, hội thảo tập trung thảo luận nhiều nội dung trọng tâm, từ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng Trung tâm tài chính, thiết kế khung pháp lý, bảo đảm tính độc lập của hoạt động tư pháp, cơ chế giải quyết tranh chấp đến đào tạo nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao và quản trị rủi ro tài chính.
Điểm chung trong các tham luận là khẳng định: xây dựng thành công một Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ dựa vào các cơ chế ưu đãi, mà trước hết phải kiến tạo được một nền tảng thể chế minh bạch, ổn định và đủ sức tạo dựng niềm tin đối với cộng đồng đầu tư quốc tế.
Các đồng chủ trì trong Phiên 1 của Hội thảo.
Một trong những tham luận nhận được nhiều sự quan tâm tại Phiên 1 là nghiên cứu của GS. Xuân Thảo Nguyễn về kinh nghiệm phát triển các Trung tâm tài chính quốc tế trên thế giới.
Theo GS. Xuân Thảo Nguyễn, việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế phải bắt đầu từ nghiên cứu đúng bản chất và quy luật vận hành của mô hình này, thay vì sao chép kinh nghiệm của quốc gia khác. Bà cho biết hiện thế giới có hơn 100 Trung tâm tài chính quốc tế nhưng chỉ khoảng 10-15% được đánh giá thành công; nguyên nhân chủ yếu của sự thất bại là sao chép mô hình, thiếu chiến lược thực thi và thiếu cam kết phát triển dài hạn.
GS. Xuân Thảo Nguyễn chia sẻ về kinh nghiệm phát triển các Trung tâm tài chính quốc tế trên thế giới.
GS. Xuân Thảo Nguyễn ví quá trình xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế "giống như chạy marathon chứ không phải chạy nước rút", đồng thời nhấn mạnh Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế một cách chọn lọc để xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện, thể chế và lợi thế cạnh tranh riêng của mình.
TS. Hoàng Xuân Châu nhấn mạnh: "Với một quốc gia còn trong danh sách giám sát tăng cường của FATF, cơ chế bảo đảm đáng tin cậy không phải là gánh nặng chi phí, mà là điều kiện để tiếp cận chính dòng vốn mà Trung tâm đang theo đuổi. Bất đối xứng phải được bù trừ trên thực tế, chứ không chỉ được tuyên bố trên văn bản."
Từ đó, ông đề xuất mỗi chính sách ưu đãi, mỗi ngoại lệ pháp lý cần đi kèm cơ chế bù trừ phù hợp và phải được kiểm định trên các tiêu chí: đắt, đúng, trúng và khả thi.
Trong tham luận về giải quyết tranh chấp tài chính - thương mại, TS. Hồ Minh Khánh, Trưởng Khoa Luật Trường Đại học Duy Tân, cho rằng nguồn nhân lực pháp lý chính là "hạ tầng mềm" quyết định năng lực cạnh tranh của Trung tâm tài chính quốc tế.
TS. Hồ Minh Khánh, Trưởng Khoa Luật Trường Đại học Duy Tân đưa ra những gợi mở trong việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Theo ông, một Trung tâm tài chính quốc tế không thể chỉ dựa vào chính sách ưu đãi hay hạ tầng kỹ thuật, mà phải có hệ thống giải quyết tranh chấp đáng tin cậy và đội ngũ thẩm phán, trọng tài viên, luật sư, chuyên gia pháp lý đủ năng lực xử lý các giao dịch, tranh chấp có tính chất xuyên biên giới.
Các ý kiến tại phiên thảo luận đều thống nhất rằng xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế không phải là quá trình sao chép mô hình thành công của quốc gia khác, mà là quá trình lựa chọn, tiếp thu có chọn lọc các giá trị phổ quát, đồng thời phát huy lợi thế về vị trí địa kinh tế, thể chế và điều kiện phát triển riêng của Việt Nam.
Đông đảo giảng viên, nhà nghiên cứu, luật sư và sinh viên tham dự hội thảo, lắng nghe các tham luận về khung pháp lý cho Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.
Khép lại hội thảo, các học giả đều thống nhất rằng sức cạnh tranh của Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ được quyết định bởi các cơ chế ưu đãi, mà còn bởi chất lượng của thể chế pháp lý, hiệu quả của cơ chế giải quyết tranh chấp, tính độc lập của nền tư pháp và năng lực của đội ngũ nhân lực pháp lý.
Những trao đổi tại hội thảo đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học và kinh nghiệm thực tiễn phục vụ quá trình hoàn thiện khung pháp lý cho Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam. Đây cũng là cơ sở quan trọng để từng bước hình thành một trung tâm tài chính hiện đại, minh bạch, có khả năng cạnh tranh và hội nhập sâu rộng với thị trường tài chính toàn cầu.
