(Thethaovanhoa.vn) - Vào lúc 18h ngày 6/11 tại Hội Mỹ thuật TP.HCM (218 Pasteur, Q.3) đã diễn ra triển lãm hồi cố Họa sĩ Trần Hữu Tri, để tưởng nhớ 60 năm ngày sinh và 1 năm ngày mất của một tài hoa lặng lẽ trong làng mỹ thuật Việt Nam. Lặng lẽ vì di sản để lại khá đầy đặn, phong phú, có chất riêng, nhưng thông tin thì rất khiêm tốn, không mấy người từng được xem nhiều hơn 30 tác phẩm của Trần Hữu Tri.
“Tri lắng nghe thiên nhiên, cảm nhận hơi thở khác biệt của từng vùng đất, nhận lấy lời bày tỏ bằng tấm lòng yêu mến, rồi đặt nó lên toan. Đơn giản, giàu cảm xúc và nhiều trăn trở”, họa sĩ Trần Luân Tín nhận định.
Những ký họa về người thật việc thật
Theo họa sĩ Trần Anh Tuấn, mảng ký họa Trần Hữu Tri để lại khoảng 600 bức, riêng ký họa kháng chiến đã hơn 200. Trở lại miền Nam từ tháng 4/1972, ngay sau đó Trần Hữu Tri đã có ý thức ghi chép lại hiện thực bằng ký họa một cách chắt lọc.
Những vùng giải phóng anh đi qua, những hình ảnh trao trả tù binh, thương binh, tái thiết đất nước… được chắt lọc một cách tinh tế. Thời đó mà xem ký họa Trần Hữu Tri có thể “ghép” tác giả vào diện lơ là ngợi ca chiến thắng, bây giờ nhìn lại thì thấy những ký họa đó thật sự thuần khiết, có độ lùi, nên ít bị lạc thời.
Đặc biệt nhất trong mảng ký họa của Trần Hữu Tri là chân dung người thật việc thật, họ phần nhiều là những chiến sĩ, anh hùng, người dân gắn liền với cuộc cách mạng, nhưng không hề được lãng mạn, thổi phồng, mà trông thật bình dị.
Qua cái vẻ gần gũi này, càng cho thấy ý thức tiếp cận và diễn tả hiện thực của họa sĩ, nơi tinh thần của nhân vật luôn là yếu tố ưu tiên được nắm bắt, chứ không phải những “vỏ bọc” tạm thời. Dường như với Trần Hữu Tri: dù bị hoàn cảnh sống chi phối, nhưng trong sâu thẳm thì con người vẫn còn sự tự tại riêng, vẽ là vẽ về sự tự tại thuần khiết đó. Quan niệm này được Trần Hữu Tri theo đuổi đến cuối đời, trong cả việc vẽ ký họa, sáng tác và giảng dạy.
“Tri vẽ những bức ký họa không chỉ đầy cảm hứng mà còn rất tài hoa. Đấy là quãng thời gian anh phát tiết trôi chảy, yên tâm và nhất quán. Chưa có thoáng dằn vặt hay ám ảnh nào len lách vào nội tâm nghệ sĩ đa đoan như anh” - Trần Luân Tín viết thêm.
Vẽ như buông thả
Từ năm 1981 về sau, bên cạnh mảng ký họa trên nhiều chất liệu, chủ yếu vẽ phong cảnh, Trần Hữu Tri dành nhiều cảm xúc cho nhân vật khỏa thân. Loạt tranh thiếu nữ khỏa thân bên bờ biển là những ấn tượng lạ về bố cục, xa rời quy tắc mô phạm, diễn tả được sự tương phản giữa con người với thiên nhiên. Loạt tranh khỏa thân với nội thất là nỗi trống vắng và sự ơ hờ mà nhân vật đang phải đối diện.
Nếu những ký họa thời kỳ đầu được đánh giá là “vượt trên tầm mức chuyên môn của một người chỉ mới học qua hệ sơ trung”, thì chính tác phẩm khỏa thân này (sau khi tốt nghiệp ĐH Mỹ thuật TP.HCM) lại bị một số đồng nghiệp xem nhẹ.
Có những người ác ý còn nói Trần Hữu Tri không biết vẽ hoặc sa đọa về cảm hứng sáng tạo. Nhưng với những ai từng là học trò, bạn bè thân thì đều biết họa sĩ này không hề cẩu thả với việc sáng tạo, Trần Hữu Tri luôn dạt dào ý tưởng và luôn có chủ đích trong công việc.
Chủ đích lớn nhất của Trần Hữu Tri không phải là vẽ “cho đúng, cho được”, mà chỉ là nắm bắt cảm xúc, vẽ như buông thả, “đủ hình” là lập tức dừng, không tô vẽ, tỉa tót. Chính vựng tập và triển lãm hồi cố lần này là một xác tín khó phủ nhận cho tinh thần buông thả, chấm phá đó.
Trần Hữu Tri sinh 10/10/1954 tại Bồng Sơn, Bình Định, mất ngày 26/11/2013 tại TP.HCM. Năm 1955 theo gia đình tập kết ra Bắc. Từ 1965 đến 1972 theo học lớp hội họa hệ sơ trung 7 năm, tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam. |
Văn Bảy
Thể thao & Văn hóa
