Họa sĩ Lê Trí Dũng: Gần nửa thế kỷ họa 'Thánh mã'

Bộ sưu tập 'Thánh mã' của họa sĩ Lê Trí Dũng

Trong tâm thức người Việt, ngựa là con vật gắn với hành trình mở cõi, với chiến trận, với những chuyến đi dài vượt núi băng rừng. Với Lê Trí Dũng, ngựa không dừng lại ở vai trò linh vật hay biểu tượng trang trí. Ông gọi đó là "Thánh Mã". Ông đã dành gần nửa thế kỷ theo đuổi đề tài vẽ ngựa và để lại nhiều dấu ấn độc đáo trong hội họa đương đại.

Họa sĩ Lê Trí Dũng: Tôi là người hiến mình cho sự nghiệp vẽ ngựa, từ bức vẽ ngựa đầu tiên đến nay đã 45 năm rồi. Có thể do từ bé đã thích ngựa, do những câu chuyện cổ tích mà bà có kể lại về sự tích Thánh Gióng cưỡi ngựa bay lên trời… Những truyện truyền kỳ như thế làm cho đầu óc tưởng tượng về ngựa của tôi rất phong phú. Sau này nhập ngũ lại ở trong binh chủng xe tăng, xe tăng được ví như chú ngựa nữa, nên có thể từ đó làm cho tôi vẽ ngựa nhiều hơn.

Họa sĩ Trịnh Lữ: Trong những người họa sĩ tôi biết, tôi thấy anh Dũng là người đặc biệt nhất vì gắn bó với ngựa. Chưa ai có mối tình cảm, quan tâm với ngựa như anh Dũng. Tôi nghĩ, anh ý tự coi mình cũng là một con ngựa. Nên ngựa của anh cũng khác, không chỉ là cách vẽ một con giáp, mà con ngựa rất quan trọng trong tâm thức sáng tạo của anh ý.

Ngựa của Lê Trí Dũng không lặp lại các mô thức cũ như tranh dân gian từng khai thác. Ông đưa ngựa vào không gian mỹ thuật đương đại bằng bút pháp mạnh, tiết chế chi tiết, đề cao nhịp điệu đường nét. Có dáng ngựa gân guốc, dồn lực; có con lại phóng khoáng, bay bổng; có dáng như đang hí vang giữa gió lớn; có dáng ngựa lại lặng lẽ cúi đầu, tích tụ năng lượng cho một cú bật tiếp theo.

Họa sĩ Lê Trí Dũng: Tôi có duyên rất may là nhà tôi ở rất gần nhà danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. Ông nổi tiếng vẽ 12 con giáp, và ông có bức tranh nổi tiếng Thánh Gióng được bảo tàng Mỹ thuật mua. Ông truyền cảm hứng vẽ ngựa cho tôi rất nhiều, và lối vẽ của tôi cũng ảnh hưởng của ông. Cách vẽ của ông vừa dân tộc, vừa hiện đại.

Ông Trần Thanh Tùng, Sáng lập Hội quán di sản: Chúng ta nhìn thấy ba bức tranh điển hình ở khổ lớn kích thước 2mx2m4, và được sáng tác vào thời điểm năm 2026, và đang ở trạng thái là tính chuyển động. Chúng ta nhìn thấy bức tranh một câu hát rất đơn giản, đó là "Đêm nằm nghe phương Nam", là chúng ta liên tưởng đến con ngựa ô. Và rõ ràng chúng ta nhìn thấy cành mai vàng. Bên cạnh đó là con ngựa thồ Bắc Hà đặc trưng của miền Bắc, lại có cành đào. Đó là những tác phẩm gần đây của ông và chạm đến cho mọi người góc nhìn của họa sĩ chào đón năm mới.

Đằng sau những vó ngựa tung hoành là tâm thế của một nghệ sĩ từng trải. Ngựa không còn là con vật cụ thể, mà trở thành phần nối dài của nhân cách người vẽ, vừa phóng khoáng, khao khát tự do, vừa cô độc…

Họa sĩ Lê Trí Dũng: Khi tôi vẽ tôi dùng phương pháp công bút và xuất thần, vì thế tranh của tôi trong nghề người ta gọi là có khí. Tất cả những bức tranh bắt chước, chép lại thường không có khí. Chỉ có những người vẽ xuất thần mới có khí và tranh của tôi phần lớn là như thế. Tất cả những con ngựa của tôi ít khi nó đứng yên, mà chủ yếu nó bay lên trời mà nó chủ yếu tung vó, tung bờm, tung đuôi, nên nó hơi giống chiếc xe tay lúc xung trận.

Ông Trần Thanh Tùng, Sáng lập Hội quán di sản: Cái khác biệt lớn nhất của Lê Trí Dũng, trong câu chuyện vẽ ngựa là tính khai phóng. Chúng ta thấy ngựa của Lê Trí Dũng thường bay, biểu hiện rất rõ trong câu chuyện bút pháp, thể hiện trong tư duy, cũng như quan điểm của ông, thì ông cũng là con người yêu tự do, mà thể hiện được qua bút pháp trên tác phẩm không phải là điều dễ dàng gì. Và họa sĩ Lê Trí Dũng đã làm được điều đó.

Lâu nay, tranh con giáp của Lê Trí Dũng trở thành lối chơi văn hóa được nhiều văn sĩ, trí thức tìm đến mỗi dịp Tết như sự tiếp nối tinh thần tranh dân gian trong đời sống hiện đại. Bởi xem tranh của ông, người xem được bước vào trường liên tưởng văn hóa, nơi truyền thuyết Thánh Gióng gặp mỹ thuật đương đại, nơi ký ức dân gian gặp tư duy tạo hình hiện đại mà ở đó ngựa trở thành biểu tượng của khát vọng vươn mình../.