Sinh năm 1987, hiện sống và làm việc tại TP Hồ Chí Minh, Lê Trang được biết đến như một nữ họa sĩ "bước ra thế giới bằng di sản Việt". Trong sáng tác, cô bền bỉ khai thác các lớp trầm tích văn hóa, ký ức gia đình và hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong bối cảnh đương đại, thể hiện bằng ngôn ngữ hội họa giàu cảm xúc và dấu ấn cá nhân rõ rệt. 

HỌA SĨ LÊ TRANG

Năm sinh: 1987
Quê quán: Huế
Sinh sống & làm việc: TP.HCM

• Dấu ấn quốc tế: Triển lãm tại London (Anh), Paris (Pháp), Florence (Ý)

• Triển lãm tiêu biểu: "Trang và Tranh" tại TP. Hồ Chí Minh (2024). “Mộng giữa chiều hoa” - tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (2025)

• Điểm nhấn: Nữ họa sĩ 8x mang di sản văn hóa Việt ra thế giới qua ngôn ngữ hội họa đương đại.

Lấy cảm hứng từ di sản văn hóa Huế cùng lịch sử mỹ thuật và thủ công truyền thống Việt Nam, Lê Trang phát triển lối vẽ chịu ảnh hưởng từ trường phái Ấn tượng và Chủ nghĩa Tổng hợp. Trên những khung toan khổ lớn với nhiều lớp màu chồng xếp, cô tái hiện các chủ đề quen thuộc như tình mẫu tử, di sản gia đình, mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, đồng thời hướng sự chú ý đến những người phụ nữ từng bị thời gian và lịch sử lùi xa khỏi trung tâm của ký ức tập thể.

Từ mùa thu năm 2024 đến nay, tác phẩm của Lê Trang liên tục được lựa chọn trưng bày tại bốn triển lãm quốc tế ở London, Florence và Paris… cùng với hai triển lãm lớn tại Việt Nam. Việc hiện diện đều đặn trong các không gian nghệ thuật quốc tế, nhận được sự quan tâm của công chúng trong nước, cho thấy sức hấp dẫn của một tiếng nói hội họa mang bản sắc Việt Nam, đồng thời mở ra những đối thoại rộng rãi với công chúng toàn cầu về ký ức, nữ tính, di sản và đời sống đương đại. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng Lê Trang về hành trình hội họa của cô.  

Tranh như người. Và với Lê Trang, những đề tài chị lựa chọn, những câu chuyện chị kể trên toan vẽ, suy cho cùng đều phản chiếu rõ nhất con người và đời sống nội tâm của chính mình. Vậy đâu là những yếu tố mang lại cảm xúc và trở thành nguồn cảm hứng để chị đưa vào tranh?

Họa sĩ Lê Trang: Đó chính là cuộc sống thường nhật quanh tôi: gia đình, những đứa trẻ, khu vườn nhỏ với những loài hoa tôi trồng và tự tay cắm, hay dòng sông Sài Gòn với lục bình trôi ngay bên cạnh nhà.

Thực ra, vẻ đẹp không nằm ở đâu xa. Nó hiện diện ngay trong những điều rất gần, chỉ cần mình sống chậm lại một chút để cảm nhận. Khi cảm xúc ấy thật sự chạm tới mình, mọi thứ tự khắc tìm được con đường đi vào tranh, một cách tự nhiên và liền mạch.

Bên cạnh đó là những ký ức về Huế, quê hương của tôi - một nguồn cảm hứng luôn hiện hữu. Gia đình, tổ ấm cũng là yếu tố quan trọng. Tôi mượn hình ảnh loài chim dệt tổ Dòng dọc, một loài chim chỉ có ở Việt Nam và một số nước Đông Nam Á với khí hậu nhiệt đới, được mệnh danh là "kiến trúc sư bậc nhất của thiên nhiên".

Lê Trang bị cuốn hút bởi loài chim Dòng dọc, cách chúng là tổ và bảo vệ gia đình

Tôi bị cuốn hút bởi cách chúng làm tổ, cách chúng bảo vệ và níu giữ gia đình. Ở đó, tôi thấy một nét bản sắc rất Việt Nam. Có thể coi đó như một giấc mộng chung của những thiếu nữ Việt: một mái ấm nhỏ, bình yên, an nhiên và hạnh phúc.

Tôi luôn mong muốn tìm cho mình một con đường riêng, không chạy theo thị hiếu chung, cũng không bị cuốn vào những ý tưởng quá lớn hay trào lưu nhất thời. Điều tôi hướng đến là một bản sắc cá nhân, nằm ở câu chuyện phía sau mỗi bức tranh, ở những gì gắn bó mật thiết với chính tôi. Tôi không muốn đánh mất mình. Nguồn cảm hứng của tôi vì thế rất đời thường: câu chuyện gia đình, hình ảnh những đứa trẻ của tôi ngồi vẽ, cắt dán, hay đơn giản là chơi tô tượng; những loài hoa do chính tôi trồng và cắm.

Mỗi lần trở về Huế, tôi lại tản bộ trong Đại Nội, đi vào rừng để quan sát và nghiên cứu cách loài chim dòng dọc làm tổ, cách chúng sinh sống trong môi trường vừa có nước phía dưới, vừa có tán cây phía trên. Tổ của chúng không nằm ở giữa thân cây mà ở ngọn cây. Để hiểu được điều đó, tôi phải vào rừng cùng người dân địa phương. Hằng năm, tôi đều có những chuyến đi thực địa như vậy, để thực sự cảm nhận đời sống của loài chim này. Khi trở về, tôi có thêm chất liệu cho trí tưởng tượng, đồng thời cho phép sự tưởng tượng của mình được tự do hơn trên nền tảng của nghiên cứu và trải nghiệm thực tế.

Họa sĩ Lê Trang trong một chuyến đi rừng

Trong tranh, tôi kết hợp màu sắc, hình khối và trí tưởng tượng, hòa trộn cùng cảm xúc của nhân vật. Cảm xúc ấy, đôi khi, là cảm xúc của chính tôi. Tôi tin rằng nhiều phụ nữ Việt, nhiều thiếu nữ Việt có thể nhìn thấy bản thân mình trong những nhân vật ấy. Tôi chỉ vẽ chính mình khi tự họa. Còn những người phụ nữ trong tranh, tôi mượn hình ảnh, mượn gương mặt Á Đông để mô tả phần nội tâm của họ. Giữa vô vàn vai trò và trách nhiệm, điều quan trọng là mỗi người có được những khoảng lặng, những đam mê riêng để trở thành một phiên bản tốt hơn, thú vị hơn của chính mình, đồng thời giữ được sự cân bằng trong cuộc sống. Tôi nghĩ đó cũng là điều mà nhiều phụ nữ nên hướng tới.

Tìm sự cân bằng cho chính mình, với Lê Trang, chính là tìm được sự cân bằng trong hội họa. Khi đã xác định được những chủ đề thật sự chạm tới cảm xúc, chị tiếp tục đưa ra lựa chọn về cách thể hiện: từ bảng màu, ngôn ngữ tạo hình đến cấu trúc tác phẩm. Mọi yếu tố đều được tiết chế theo hướng dung dị, dễ tiếp cận, dễ cảm nhận. Nhờ đó, người xem khi bước vào không gian nghệ thuật của Lê Trang có thể hiểu được nguyên nhân Lê Trang lựa chọn con đường này trong hành trình hội họa?

Họa sĩ Lê Trang: Tôi có cơ hội tham quan nhiều bảo tàng ở châu Âu và được tiếp cận trực tiếp với những tác phẩm để đời của các danh họa cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Qua trải nghiệm đó, tôi nhận ra phong cách hội họa của giai đoạn này rất phù hợp với con người và cảm xúc của mình.

Điều tôi đồng cảm là cách các họa sĩ kết hợp màu sắc, hình khối và đời sống nội tâm vừa là nội tâm của nhân vật, vừa là nội tâm của chính người vẽ. Nếu như trường phái Ấn tượng tập trung vào việc ghi lại khoảnh khắc, ánh sáng của từng thời điểm trong ngày, thì tôi lại chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ phong trào Synthetism - Chủ nghĩa Tổng hợp.

Sau Ấn tượng, các họa sĩ bắt đầu đưa trí tưởng tượng vào màu sắc, hình dạng và chiều sâu nội tâm. Điều đó khiến tôi cảm thấy được đồng điệu. Tôi có thể tự do hơn trong cách kể câu chuyện của mình, không bị giới hạn bởi việc chỉ ghi lại một lát cắt của thời gian. Dù chịu ảnh hưởng từ các trào lưu hội họa phương Tây, tôi vẫn lựa chọn những chủ đề rất Việt Nam. Tôi là người Việt và tôi tự hào về di sản mình được thừa hưởng: từ áo dài, kiến trúc truyền thống đến những giá trị tinh thần sâu bền, đặc biệt là tình yêu dành cho gia đình và tổ ấm.

Chính vì vậy, dù ngôn ngữ tạo hình chịu ảnh hưởng từ Pháp và phương Tây, tôi vẫn tìm cách xây dựng một bản sắc riêng. Ngay cả trong màu sắc, tôi thường sử dụng màu tím, sắc màu gắn với Huế, cũng là gam màu tôi yêu thích. Màu tím là sự hòa trộn giữa đỏ và xanh: đỏ mạnh mẽ, xanh trầm tĩnh. Khi kết hợp, chúng tạo nên nét dịu dàng, ngọt ngào và lắng sâu.

Với tôi, đó cũng chính là sức mạnh của phái nữ: mềm mại nhưng không yếu đuối. Một sức mạnh âm thầm, không cần phô diễn, nhưng luôn hiện hữu. Tôi mong những bức tranh của mình mang đến cảm giác ấy: sự dịu dàng, mềm mại của người phụ nữ, như một lời nhắc nhớ rằng trong mỗi người đều có một nguồn năng lượng tiềm ẩn, chỉ là đôi khi ta vô tình quên mất mà thôi.

Khi có dịp trò chuyện với khán giả tại các triển lãm của Lê Trang, nhiều người chia sẻ một ấn tượng chung: Lê Trang luôn tìm ra những cách thức đặc biệt để đưa tác phẩm đến gần công chúng. Mỗi triển lãm là một trải nghiệm khác nhau. Triển lãm lần thứ nhất "Trang và Tranh" ở TP Hồ Chí Minh (tháng 10/2024) là một không gian đa giác quan đặc biệt ấn tượng thông qua công nghệ Immersive. Triển lãm lần thứ 2 "Mộng giữa Chiều Hoa" tại Hà Nội (tháng 1/2026) lại là một sắc màu khác, tĩnh và thơ, nhẹ và sâu, rất Hà Nội. Phải chăng đây là sự tính toán có chủ ý của Trang trong việc kể câu chuyện hội họa của mình với khán giả?

Họa sĩ Lê Trang: Tôi hay nghĩ đơn giản thế này, nếu một tác giả văn học viết sách mà người đọc không hiểu, thì rất khó để tác phẩm ấy đi vào đời sống. Hội họa cũng vậy. Với cá nhân tôi, người xem cần hiểu, cần cảm thấy mình có mặt trong tác phẩm, cần thấy thú vị để muốn dừng lại không phải lướt qua trong vài giây, mà có thể nán lại năm, mười giây để nhìn và cảm.

Chính vì vậy, bên cạnh chất lượng của tác phẩm, không gian trưng bày cũng rất quan trọng. Tôi cố gắng tạo nên những không gian có khả năng trở thành điểm đến cho người yêu nghệ thuật, nơi họ tìm thấy điều gì đó mới mẻ.

Chẳng hạn, tại TP Hồ Chí Minh, tôi thử nghiệm hình thức nghệ thuật đa giác quan. Tranh được đầu tư về công nghệ để có thể chuyển động trên những màn hình lớn, sử dụng hàng trăm máy chiếu. Mục tiêu là tạo thêm sự tò mò cho khán giả trẻ, để họ muốn dừng lại, quan sát, cảm nhận sự khác biệt. Khi họ thấy hứng thú, họ sẽ chia sẻ với bạn bè, hình thành những cộng đồng nhỏ, và từ đó sự lan tỏa diễn ra một cách tự nhiên. Với tôi, điều này rất quan trọng.

Khi đi nước ngoài, tôi nhận thấy các bảo tàng ở châu Âu không chỉ đón khách du lịch. Người dân địa phương đến bảo tàng hằng ngày, như một nhu cầu tinh thần. Các gia đình, từ ông bà, cha mẹ đến con trẻ, cùng nhau đến đó, cùng chia sẻ câu chuyện hội họa, lịch sử và văn hóa. Bảo tàng trở thành một "món ăn" không thể thiếu trong đời sống thường nhật.

Trở về Việt Nam, tôi mong muốn cùng với các nghệ sĩ khác góp phần tạo ra những không gian nghệ thuật hấp dẫn như vậy những điểm đến để người Việt có thêm một món ăn tinh thần phong phú, gần gũi và đáng để quay lại nhiều lần.

Chị đã thành công khi chỉ trong vòng năm năm đã tạo được dấu ấn cá nhân mạnh mẽ. Tuy nhiên, điều khiến nhiều khán giả tò mò là vì sao lại là cột mốc năm năm? Trước đó, hội họa xuất hiện như thế nào trong cuộc sống và tâm trí của Trang?

Họa sĩ Lê Trang: Chuyên ngành tôi theo học là thạc sĩ Quản trị Kinh doanh, hoàn toàn không liên quan đến hội họa. Trước khi lập gia đình, tôi từng làm việc cho một số tập đoàn lớn. Cả ba và mẹ đều là nhà giáo. Mẹ tôi có năng khiếu nghệ thuật, nhưng cũng chỉ coi đó như một sở thích để cân bằng đời sống tinh thần, chứ không theo đuổi con đường chuyên nghiệp.

Cơ duyên đến với hội họa của tôi khá bất ngờ. Ban đầu, tôi chỉ vẽ cho vui. Khi nhìn các con vẽ rất hồn nhiên, tôi nghĩ: "Có lẽ mình cũng có chút năng khiếu từ mẹ". Từ đó, tôi bắt đầu nghiêm túc hơn với việc vẽ, tham gia một số lớp học dành cho người lớn để nắm những kiến thức căn bản.

Sau đó, tôi đi nhiều hơn, trực tiếp xem các tác phẩm hội họa trên thế giới để tự tìm hiểu xem mình phù hợp với phong cách nào. Tôi tự học thông qua sách, các nền tảng trực tuyến, trong đó có những chương trình học online của Sotheby's và Christie's. Đây là một con đường độc lập, phần lớn là tự nghiên cứu, tự luyện tập và tự điều chỉnh.

Tôi nghĩ rằng trong hội họa, càng nhìn nhiều thì thị giác càng được rèn luyện. Phải xem thật nhiều, cảm thật nhiều thì mình mới tiến bộ. Trong khoảng năm năm đó, tôi tập trung toàn bộ thời gian và năng lượng cho việc nghiên cứu, sáng tác. Có lẽ tôi cũng có phần may mắn, khi tác phẩm của tôi được mời trưng bày ở nhiều triển lãm quốc tế.

Tôi không được đào tạo chính quy trong nước, nhưng tôi tin rằng nếu tập trung và nghiêm túc với con đường mình chọn sẽ mang lại kết quả. Chủ đề sáng tác của tôi gắn với bản sắc Việt Nam, điều mà bạn bè quốc tế rất trân trọng. Chính sự ghi nhận ấy giúp tôi có thêm tự tin.

Năm 2024, tôi có triển lãm tại TP Hồ Chí Minh, và đầu năm 2026, việc được trưng bày tác phẩm tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là một vinh dự lớn đối với tôi.

Trang có thể chia sẻ với khán giả về cơ duyên đầu tiên đưa các tác phẩm của mình ra thế giới?

Họa sĩ Lê Trang: Thật ra, đó đúng nghĩa là một sự tình cờ. Khi ấy, có một nữ giám tuyển sống và làm việc ở Anh quốc tình cờ biết đến tranh của tôi qua một người bạn chung. Trong một buổi cà phê, bạn tôi chỉ đơn giản giới thiệu: "Đây là tranh em mình vẽ". Họ xem ảnh, thấy màu tím tôi sử dụng, thấy hình ảnh áo dài, khu vườn, cách tôi xử lý màu sắc, thì nói rằng: "Vẽ chơi mà vẽ như thế này thì thú vị quá".

Từ một câu chuyện rất đời thường như vậy, họ đề nghị tôi gửi profile. Lúc đó, tôi vẫn nghĩ mình chỉ vẽ cho vui, vẽ vì đam mê. Thậm chí, có thời điểm tôi mải vẽ đến mức chồng tôi còn… ghen vì tôi dành quá nhiều thời gian cho tranh.

Sáu tháng sau, tôi gặp được một cơ duyên khác. Khi đó, London Art Colletive chuẩn bị tổ chức triển lãm quốc tế tại Bảo tàng Nghệ thuật Saatchi - một trong ba bảo tàng lớn nhất nước Anh.

Những cơ duyên quốc tế mở ra mang Hội họa của Lê Trang đến với thế giới

Trong hội đồng giám tuyển có Trưởng Giám tuyển của Saatchi Gallery cùng Tổng Biên tập Tạp chí MA Space Between. Họ gửi thư mời chính thức, và khoảng năm tháng sau, tác phẩm của tôi được trưng bày. Điều khiến họ ấn tượng là bảng màu, đặc biệt là màu tím phối cùng sắc xanh ngọc, cùng với chủ đề rất Việt Nam: hình ảnh thiếu nữ, trẻ em Á Đông. Từ cơ duyên đầu tiên ấy, những cơ hội khác dần mở ra. Tôi nghĩ mình thực sự may mắn.

May mắn là một phần, nhưng rõ ràng trong năm năm gắn bó với hội họa, Trang đã dành rất nhiều thời gian để vẽ, nghiên cứu và sống cùng nghệ thuật. Vậy trong vai trò vừa kinh doanh, vừa là mẹ của ba con, Trang sắp xếp thời gian thế nào để có thể sáng tác liên tục và phần lớn lại là tranh khổ lớn?

Họa sĩ Lê Trang: Tôi nghĩ trước khi đến với hội họa, tôi đã có sẵn khả năng tổ chức và sắp xếp công việc, vì nền tảng của tôi là quản lý. Mỗi người đều có 24 giờ mỗi ngày, vấn đề là mình sử dụng quỹ thời gian đó ra sao.

Tôi thích tổ chức, thích sắp xếp. Tôi còn trực tiếp kèm học cho các con, mà tôi có tới ba đứa. Bên cạnh đó, không thể không nhắc tới yếu tố quan trọng nhất, đó là đam mê. Nếu mình không thực sự yêu thích và nghiên cứu đủ sâu thì sẽ không có động lực để đi đường dài. Không có điều gì đến một cách dễ dàng cả. Mọi thứ đều cần sự nỗ lực, kiên trì và đào sâu.

Thông thường, buổi sáng tôi dành cho công việc. Từ trưa đến chiều là thời gian cho hội họa. Có ngày tôi chỉ nghiên cứu, có ngày chỉ phác thảo, có ngày mới đưa màu lên toan. Mọi thứ xoay vòng như vậy. Đến khoảng 5 - 6 giờ chiều, các con về nhà, tôi lại quay sang chăm sóc gia đình: ăn uống, tắm rửa, học bài.

Trong tuần, tôi cũng có ít nhất ba đến bốn buổi tiếp khách, gặp gỡ bạn bè cùng chồng. Những mối quan hệ ấy cũng là một phần quan trọng trong đời sống gia đình, nên tôi luôn cố gắng giữ năng lượng tích cực để hoàn thành tốt từng vai trò.

Ban đêm lại là thời điểm tôi tư duy mạnh nhất. Có những hôm, đến 11- 12 giờ đêm tôi vẫn lấy sổ ra vẽ, ra phác thảo. Có lúc chồng tôi thắc mắc sao giờ này vẫn còn làm việc, nhưng khi cảm hứng đến, nếu không vẽ ngay thì nó có thể trôi đi. Dần dần, anh ấy cũng quen với điều đó.

Với những khán giả theo dõi trang Lê Trang Artist, có thể thấy những khoảnh khắc khi vẽ của Trang luôn rất nhẹ nhàng. Có vẻ như Trang tìm được những điều tích cực nhất trong khoảnh khắc đứng trước cọ, trước toan vẽ? Chính cảm xúc đó đã góp phần giúp Trang cân bằng những áp lực đến từ các vai trò khác nhau, mỗi ngày?

Họa sĩ Lê Trang: Đúng là như thế. Mọi người vẫn hay nói, khi mình làm điều mình đam mê thì công việc giống như một cách sống. Không gian studio của Trang khá yên tĩnh, tạo cảm giác thư thái. Ngay cả trong những giai đoạn có nhiều biến động, khi lên studio, ngồi trước toan vẽ hay cuốn sổ phác thảo, Trang luôn tìm lại được sự bình yên từ sâu trong nội tâm. 

Trang thường nhắc đến may mắn và những cơ duyên. Nhưng rõ ràng, để có được những tác phẩm giới thiệu tới công chúng trong nước và quốc tế hôm nay, đó là kết quả của một hành trình bền bỉ suốt 5 năm, với rất nhiều nỗ lực và tình yêu dành cho hội họa. Từ những cơ duyên ban đầu đến việc chủ động tổ chức triển lãm, giới thiệu tác phẩm, con đường nghệ thuật của Trang dường như đã có những hoạch định rõ ràng. Trong chặng đường sắp tới, Trang đang ấp ủ những kế hoạch gì?

Họa sĩ Lê Trang: Gần đây, Trang có duyên được một nhà sưu tầm tại Hàng Châu, Trung Quốc mời tham gia triển lãm vào tháng 10 tới, cùng một họa sĩ rất nổi tiếng của địa phương. Đây là một vinh dự và cũng là cơ hội để Trang tiếp tục giới thiệu bản sắc Việt đến với công chúng ở Hàng Châu. Dịp này, những người yêu hội họa, yêu cái đẹp và các nhà sưu tầm trong khu vực châu Á sẽ cùng hội tụ.

Rồi đây, những tác phẩm của Lê Trang sẽ tiếp tục hành trình đến với thế giới

Bên cạnh đó, Trang vẫn mong muốn tiếp tục tham gia triển lãm tại các quốc gia khác trên thế giới. Đồng thời, Trang hy vọng năm sau có thể thực hiện thêm một triển lãm cá nhân tại TP Hồ Chí Minh. Trang muốn cùng các nghệ sĩ khác tạo nên những điểm đến nghệ thuật, nơi giới trẻ, các gia đình và những người yêu nghệ thuật có thể đến thưởng lãm, chiêm nghiệm và chia sẻ về cái đẹp.

Hiện nay, Trang được biết đến như một họa sĩ Việt Nam mang những giá trị di sản văn hóa Việt giới thiệu ra thế giới. Trong các tác phẩm của Trang, những yếu tố tinh thần về gia đình, hình ảnh người phụ nữ, bản sắc văn hóa Việt, cũng như dấu ấn lịch sử, kiến trúc luôn hiện diện rõ nét. Vậy trong chặng đường sắp tới, Trang sẽ tiếp tục khai thác những đề tài này như thế nào? Hay Trang đang ấp ủ một hướng sáng tác mới?

Họa sĩ Lê Trang: Thật lòng mà nói, đến thời điểm này tôi vẫn mong muốn tiếp tục theo đuổi những chủ đề ấy. Có thể tôi sẽ mở rộng thêm về cảnh sắc, về họa sắc, nhưng điều quan trọng là vẫn giữ được bản sắc riêng, để người xem có thể nhận ra đó là tranh của Trang. Còn việc "phá cách" thì có lẽ cần thêm thời gian. Tôi nghĩ, mình chưa nên nói trước khi mọi thứ còn đang trong quá trình trải nghiệm.

Tôi muốn tiếp tục đi, tiếp tục quan sát, tìm hiểu, để mở rộng trải nghiệm sống, trải nghiệm thị giác và cảm xúc. Chính những chuyến đi và những va chạm mới sẽ cho tôi câu trả lời về việc mình có thể mang thêm điều gì vào hội họa trong thời gian tới. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, tôi vẫn chọn gắn bó với các chủ đề tôn vinh văn hóa và di sản Việt Nam, cả hữu hình lẫn vô hình.

Xem thêm cuộc trò chuyện của Phóng viên báo Thể thao và Văn hóa cùng Họa sĩ Lê Trang: