Gieo mầm văn hóa đọc từ những điều giản dị

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng chiếm lĩnh đời sống, câu chuyện xây dựng văn hóa đọc đang trở thành một vấn đề được nhiều người quan tâm. Nhưng thay vì những chiến lược lớn lao, nhiều chuyên gia cho rằng, nền tảng của văn hóa đọc thực ra bắt đầu từ những điều rất nhỏ: một cuốn sách, một buổi đọc cùng con, hay đơn giản là sự hiện diện của cha mẹ bên cạnh trẻ.

Theo PGS.TS Nguyên Xuân Thạch, việc hình thành thói quen đọc không thể diễn ra trong ngày một ngày hai, mà cần được nuôi dưỡng từ sớm, trong môi trường gia đình. Khi trẻ được tiếp xúc với sách như một phần tự nhiên của đời sống, việc đọc sẽ không còn là nhiệm vụ, mà trở thành một nhu cầu.

Hình ảnh một buổi đọc sách tại Trường mầm non Hạt Dẻ Cười

Không phải ngẫu nhiên mà sách tranh, đặc biệt là những câu chuyện về gia đình, lại có sức ảnh hưởng lớn với trẻ nhỏ. Theo nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ Sara Şahinkanat, điều mà trẻ em cảm nhận sâu sắc nhất khi đọc sách không phải là cốt truyện, mà là cảm xúc.

Trong những câu chuyện tưởng chừng giản dị: một chiếc túi, một tấm chăn, điều ở lại với các em chính là tình yêu thương của cha mẹ. "Chiếc túi không phải là vật thần kỳ, mà là biểu tượng cho trái tim của người mẹ," bà chia sẻ. Tương tự, hình ảnh người cha gắn với sự che chở, gần gũi cũng mang đến cho trẻ cảm giác an toàn và được yêu thương. Chính những cảm xúc ấy tạo nên sự kết nối đầu tiên giữa trẻ và sách, một kết nối không dựa trên lý trí, mà bằng trải nghiệm và tình cảm.

Đọc sách không chỉ là tiếp nhận kiến thức

Ở góc độ giáo dục, việc đọc sách không chỉ giúp trẻ tích lũy kiến thức, mà còn góp phần hình thành nhân cách và cảm xúc. Theo cô Lê Thị Bích Hường - Hiệu trưởng Trường Mầm non Hạt Dẻ Cười, những câu chuyện gần gũi với đời sống giúp trẻ hiểu về gia đình, về tình yêu thương và cách ứng xử với những người xung quanh. Khi cha mẹ cùng đọc sách với con, đó không chỉ là hoạt động học tập, mà còn là thời gian gắn kết.

"Trẻ không chỉ cảm nhận được nội dung câu chuyện, mà còn cảm nhận được tình yêu thương từ chính người đọc," cô cho biết. Từ đó, trẻ dần hình thành ý thức yêu gia đình, yêu con người và mở rộng ra là sự đồng cảm với thế giới xung quanh.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất trong việc xây dựng văn hóa đọc là môi trường. Trẻ chỉ có thể yêu thích việc đọc khi được đặt trong một không gian an toàn, giàu cảm hứng và khuyến khích khám phá.

Trong thực tế giảng dạy, các giáo viên thường sử dụng những câu hỏi mở như "Con nghĩ gì?", "Con tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra?" để kích thích tư duy và trí tưởng tượng của trẻ. Những câu hỏi này không nhằm tìm một đáp án đúng, mà giúp trẻ hình thành thói quen suy nghĩ độc lập.

Theo PGS.TS Nguyên Xuân Thạch, việc đọc sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với sự tương tác. Khi trẻ được chia sẻ, được lắng nghe và được khuyến khích bày tỏ quan điểm, việc đọc trở thành một trải nghiệm sống động, thay vì một hoạt động thụ động.

Đọc sách: Từ thói quen nhỏ đến nền tảng lâu dài

Điểm chung trong các quan điểm của chuyên gia và nhà giáo dục là: văn hóa đọc không bắt đầu từ trường học, mà từ gia đình và những năm tháng đầu đời.

Một cuốn sách đọc trước giờ ngủ, một buổi chiều cùng con lật giở từng trang sách, hay đơn giản là việc cha mẹ làm gương bằng thói quen đọc, tất cả đều góp phần tạo nên nền tảng cho văn hóa đọc.

Theo tác giả Sara Şahinkanat, trẻ em không chỉ học từ những gì được dạy, mà còn từ những gì chúng quan sát. Khi thấy người lớn đọc sách, yêu sách, trẻ sẽ tự nhiên hình thành sự tò mò và mong muốn khám phá.

Xây dựng văn hóa đọc không phải là câu chuyện của riêng ngành giáo dục, mà là trách nhiệm chung của gia đình và xã hội. Và hành trình ấy không cần bắt đầu từ những điều lớn lao, mà từ chính những khoảnh khắc giản dị trong đời sống hằng ngày.

Khi một đứa trẻ được lớn lên cùng sách, được lắng nghe những câu chuyện giàu cảm xúc và được khuyến khích suy nghĩ, em không chỉ học cách đọc, mà còn học cách cảm nhận, thấu hiểu và kết nối với thế giới.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa nhất của văn hóa đọc: không chỉ tạo ra những người biết đọc, mà là những con người biết cảm, biết nghĩ và biết sống.