Đề nghị truy tặng Anh hùng đối với nhạc sĩ Hoàng Việt: Khi ra đi có hứa Thu nay về

Chủ Nhật, 22/08/2010 15:34 GMT+7

(TT&VH) - Cùng đợt với nhà thơ Lê Anh Xuân và nhà văn Nguyễn Thi, vừa qua, Hội Âm nhạc TP.HCM đã tổ chức hội thảo về nhạc sĩ Hoàng Việt nhằm lập hồ sơ đề nghị Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang cho người nhạc sĩ tài hoa này. Tham dự hội thảo có các nghệ sĩ một thời chiến đấu cùng Hoàng Việt.

19 tuổi tự mình đi tìm chiến khu


Chỉ tìm thấy chùm tóc bạc sau khi Hoàng Việt hy sinh

Nhạc sĩ Hoàng Việt hy sinh ngày 31/12/1967 trong một trận đánh với Mỹ trên con rạch Á Rặt, làng Mỹ Thiện, huyện Cái Bè, Tiền Giang - quê mẹ ông - khi từ chiến trường miền Đông Nam bộ về đồng bằng miền Tây. Đại tá, NSƯT, nhạc sĩ Vũ Thành nhớ lại: “Trong chuyến đi này, khi chia tay Lê Dũng - người con thân yêu - bên bờ sông Vàm Cỏ, anh ôm con và nói: Không biết sau này ba đón con hay con lại đón ba trở về. Sau trận đánh ác liệt hôm đó, thi hài nhạc sĩ cùng nhiều đồng đội khác đến nay vẫn chưa tìm thấy. Có nhân chứng kể lại, chỉ tìm thấy một chùm tóc bạc được cho là của nhạc sĩ Hoàng Việt sau trận oanh tạc dữ dội của máy bay Mỹ.
Theo tiến sĩ, biên đạo múa Nguyễn Thành Đức (bút danh Trường Sơn), thì nhạc sĩ Hoàng Việt đã “tự mình” tìm đến với cách mạng. Ông Đức kể: “Hoàng Việt từ Sài Gòn vào chiến khu bằng cách xuống Mỹ Tho rồi tự mình đi vào chiến khu Đồng Tháp Mười. Anh gặp dân quân yêu cầu cho gặp Bộ tư lệnh Khu 8 để được tham gia kháng chiến.

Đó là năm 1947, Hoàng Việt mới 19 tuổi. Hành trang vào chiến khu của anh mang theo là các ca khúc: Tiếng còi trong sương đêm, Biệt đô thành, Chí cả... Chỉ 3 năm sau ở chiến khu Đồng Tháp Mười, ông sáng tác một loạt bài ca ngợi quân dân nơi đây, nổi bậc nhất là ca khúc Lá xanh. Đồng đội văn nghệ của nhạc sĩ lúc đó, gồm có các nghệ sĩ cải lương tên tuổi: Tám Danh, Ba Du, Triệu An, Tư Xe, Thanh Nha, nhà văn Minh Lộc, nhà thơ Nguyễn Bính, Việt Ánh, Bảo Định Giang và các nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà quay phim Thái Lộc, Vũ Sơn, Khương Mễ, họa sĩ Hoàng Tuyển... Nhạc sĩ Hoàng Việt là người trẻ nhất trong đội quân văn nghệ này.

Nhạc sĩ Hoàng Việt tên thật là Lê Chí Trực, ông sinh ngày 26/10/1928 tại Chợ Lớn, là con trai út nhưng cũng là trưởng nam trong gia đình với 5 người chị gái, quê cha ở thị xã Bà Rịa, quê mẹ ở Cái Bè, Tiền Giang. Trước khi “biệt đô thành” ra chiến khu, Hoàng Việt chơi nhạc ở Sài Gòn với bút danh Lê Trực. Tiếng còi trong sương đêm là bài hát đầu tay của ông. Về bài hát này, có người cho rằng ca từ và giai điệu khá “ủ ê” vì có những câu: “Bến nước gió rét đò đưa khách sang/ Đêm nay không gian chìm trong giá băng/ Lau xanh ven sông mờ rung bong trăng/ Con đò sang ngang...” hay “Con ơi lòng mẹ ủ ê... Khi ra đi có hứa Thu nay về...”. Nhưng theo NSƯT Minh Trị - nguyên thành viên Tổ Quân nhạc Khu 8, nơi Hoàng Việt từng công tác - thì: “Ngày 23/9 khi quân Pháp trở lại xâm lược nước ta, cả Nam bộ kháng chiến, lúc đó Hoàng Việt đã là đội viên trong lực lượng Quốc gia tự vệ (ngày nay là Công an) thuộc tỉnh Bà Rịa. Pháp lần lượt đánh chiếm hết đô thị lớn, du kích phải lùi sâu vào quân miền, đơn vị võ trang của Hoàng Việt cũng phân tán và Hoàng Việt bị mất liên lạc. Ông trở về thành phố Sài Gòn để tránh tai mắt ở địa phương Bà Rịa quê cha, đồng thời tìm kế mưu sinh trong khi chờ bắt liên lạc với kháng chiến. Cho nên, trong những ngày đầu kháng chiến, hình tượng Tiếng còi trong sương đêm là hình bóng của Việt Minh, của một đoàn hùng binh âm thầm xông lướt trong đêm”.

Người Việt Nam đầu tiên viết liên khúc giao hưởng

Nhà văn Nguyễn Quang Sáng chia quá trình sáng tác của nhạc sĩ Hoàng Việt làm 3 giai đoạn: “Trước ngày tham gia kháng chiến; Trong kháng chiến chống Pháp từ 1948 - 1954. Riêng giai đoạn thứ ba có 3 thời kỳ: Ở Hà Nội (1954 - 1958); Học ở Nhạc viện Sofia (Bungari) và khi từ Hà Nội trở về chiến trường miền Nam. Trong 3 giai đoạn với những sự biến chuyển thời cuộc khác nhau, giai đoạn nào, nhạc sĩ Hoàng Việt cũng có những ca khúc đầy ấn tượng, dù năm tháng trôi qua, tên anh và lời ca của anh vẫn đọng trong lòng người”.

Năm 1958, Hoàng Việt đi học nhạc ở Bungari và sau đó bản giao hưởng số 1 Quê hương - liên khúc giao hưởng đầu tiên của Việt Nam ra đời nhờ sự kết hợp giữa năng khiếu bẩm sinh và sự học hành bài bản. Giáo sư, nhạc sĩ Ca Lê Thuần nhận định: “Bản giao hưởng này của Hoàng Việt cũng chính là liên khúc giao hưởng đầu tiên của đất nước ta. Một tác phẩm mang tính chất sử thi với quy mô đồ sộ, đã dánh dấu một bước trưởng thành quan trọng của giới nhạc sĩ Việt Nam”.


Biển diễn ca khúc Lá xanh trong Hội thảo về nhạc sĩ Hoàng Việt. Ảnh: Phan Lai Triều
Tình ca ra đời từ một sự ngẫu nhiên

“Khi cất lên tiếng ca gửi về người yêu quê ta/ Ta át tiếng gió mưa théo gào cuộn dâng phong ba...”. Gần như người yêu nhạc Việt nào cũng thuộc nằm lòng những ca từ, giai điệu trong ca khúc Tình ca của nhạc sĩ Hoàng Việt. Thế nhưng, hoàn cảnh ra đời của bài hát bất hủ này có mấy người biết đến?

Theo NSƯT Minh Trị: “Năm 1958, trước khi đi Bungari học nhạc, Hoàng Việt vào Thanh Hóa để thăm đơn vị cũ. Chiều hôm đó, anh em rủ Hoàng Việt ra bãi biển Sầm Sơn với chai rượu trắng để tâm sự. Hôm đó là một buổi chiều u ám, sóng biển ì ầm giữa núi cao sừng sững. Bỗng một người vụt đứng lên, thét to: “Trời ơi nhớ lắm, nhớ nhà quá đi thôi, nhớ cồn cào xé ruột thâu đêm. Nhớ lắm các đồng chí ơi, 2 năm nữa, 2 năm rồi chúng ta có trở về Nam được không?”. Rồi người đó cúi xuống vịn vai Hoàng Việt: “Hoàng Việt ơi, ông làm sao viết lên cái tình cảnh này cho anh em đi, viết cho anh em hát đỡ nhớ nhà”.

Hoàng Việt cũng rất xúc động và gật đầu sẽ cố gắng có một bài hát trước khi đi tu nghiệp. Hôm sau, trên đường về Hà Nội thì bài hát manh nha hình thành, đó là bài Tình ca mà lúc mới ra đời, người hát, người nghe, người miền Bắc, người miền Nam tập kết đều xúc động mạnh bởi vì đó là nỗi niềm tâm sự chất chứa của một đất nước đang bị chia cắt”.

Theo nhà lý luận phê bình Phùng Văn Khai ở tạp chí Văn nghệ quân đội cho biết: Bài Tình ca được Hoàng Việt sáng tác tại nhà số 4 Lý Nam Đế, cái nôi cho ra đời nhiều tác phẩm nổi tiếng của các văn nghệ sĩ quân đội một thời. Trong tập bút ký Nhà văn về làng (NXB Văn nghệ 2008), nhà văn Nguyễn Quang Sáng cho biết, ông được nghe Hoàng Việt hát Tình ca không có đàn đệm khi nhạc sĩ đến thăm nơi ông ở trước khi đi Bungari. Có thể ông Sáng là người đầu tiên nghe ca khúc bất hủ này.

Thanh Kiều
 
Ý kiến độc giả (0)
Gửi ý kiến
Chọn avatar
Họ tên*
Email*
CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN ITAXA
Hỗ trợ nâng cao sức đề kháng, giảm mệt mỏi