Gen Z đang tìm về với đĩa than: Khi đĩa nhạc "kết nối" với người nghe

Sau nhiều chờ đợi, Ngày Cửa hàng đĩa (Record Store Day) 2026 vừa tưng bừng diễn ra vào cuối tuần qua với rất nhiều ấn bản đặc biệt, tới từ nhiều ngôi sao hàng đầu thế giới như Taylor Swift, Pink Floyd, Bruce Springsteen, Elton John…

Ngày Cửa hàng đĩa năm nay càng đặc biệt khi diễn ra trong bối cảnh nhu cầu về đĩa than tăng cao, nhất là trong giới trẻ.

Ngày hội toàn cầu

Ngày Cửa hàng đĩa được thành lập vào năm 2007 để "tôn vinh văn hóa của các cửa hàng đĩa thuộc sở hữu độc lập". Trong lần tổ chức đầu tiên vào năm 2008, ban nhạc rock huyền thoại Metallica đã tới khai mạc sự kiện. Khoảng 300 cửa hàng đĩa độc lập ở Mỹ đã tham gia và có 10 bản phát hành đặc biệt, từ nhiều nghệ sĩ đình đám như Death Cab for Cutie, R.E.M. và Vampire Weekend.

Sau đó, sự kiện nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu, với nhiều hoạt động lớn tại Vương quốc Anh, Canada, Mexico, Nhật Bản, Australia và nhiều quốc gia châu Âu. Tới năm 2010, Ngày Cửa hàng đĩa đã có hơn 1.400 cửa hàng độc lập tham gia. Ngày hội càng phát triển vượt bậc vào năm 2011 khi trở thành sự kiện âm nhạc lớn nhất thế giới. Với Ozzy Osbourne làm đại sứ, sự kiện năm đó đã thu hút hơn 600 nghệ sĩ tham gia biểu diễn tại các cửa hàng, bao gồm các tên tuổi lớn như Beastie Boys, Foo Fighters và My Chemical Romance. Tất nhiên, doanh số cũng tăng vọt với hơn 182.000 đĩa bán ra ở Mỹ, gần gấp đôi doanh số từ đầu năm.

Các đại sứ đình đám của Ngày Cửa hàng đĩa còn có thể kể tới Metallica (đại sứ năm 2016), Elton John (2017), Taylor Swift (2022), Kate Bush (2024), Post Malone (2025)… Các bản phát hành nổi bật có thể kể tới phiên bản giới hạn lập tức cháy hàng Fortnight của Swift hay các bản live hiếm của David Bowie, The Cure, Sonic Youth…

Ngày nay, Ngày Cửa hàng đĩa được tổ chức hằng năm vào ngày thứ Bảy của tuần thứ 3 trong tháng 4 và Black Friday vào tháng 11. Mỗi năm, có hàng trăm nghệ sĩ tham gia bằng những màn xuất hiện đặc biệt, biểu diễn, gặp gỡ và giao lưu với người hâm mộ, tổ chức gây quỹ cho các tổ chức cộng đồng phi lợi nhuận, phát hành các bản đĩa than và CD đặc biệt cùng với các chương trình khuyến mãi.

Tác động của Ngày Cửa hàng đĩa là vô cùng lớn. Marc Fayd'Herbe, giám đốc bán hàng của hãng Universal Music, miêu tả Ngày Cửa hàng đĩa là "điều tốt nhất từng đến" với các cửa hàng đĩa độc lập, với rất nhiều kỷ lục về doanh số đĩa vật lý, ngay trong thời đại internet.

Năm nay, Ngày Cửa hàng đĩa vừa diễn ra vào thứ Bảy, 18/4. Các đại sứ là Bruno Mars (đại sứ ở Mỹ), Olivia Dean (Vương quốc Anh), Ilse DeLange (Hà Lan), Honeymoon Suite (Canada) và Yong Yello (Bỉ).

Riêng ở Mỹ đã có hơn 1.500 cửa hàng tham gia. Để được tham gia vào Ngày Cửa hàng đĩa, các cửa hàng phải ký cam kết tuân thủ quy tắc ứng xử của ngày lễ, trong đó cấm họ giữ hoặc cho phép khách hàng đặt trước bất kỳ sản phẩm nào. Ai muốn có đĩa, hãy tới sớm xếp hàng! Tuy nhiên, số hàng còn lại có thể được bán trực tuyến sau 8h tối thứ Hai 20/4.

Bruno Mars là đại sứ của Ngày Cửa hàng Đĩa 2026 tại Mỹ

Rất nhiều người đã chực chờ vì năm nay có hơn 350 nghệ sĩ tham gia với hơn 365 bản phát hành độc quyền và giới hạn. Có thể kể ra một số đĩa than đáng chú ý như đĩa 7 inch màu tím lấp lánh ca khúc Elizabeth Taylor của Swift, phiên bản đặc biệt nhạc phim K-pop Demon Hunters, bản live buổi biểu diễn trở lại quê nhà năm 2024 của Bruce Springsteen, hòa nhạc năm 1975 ở Los Angeles của Pink Floyd, bản thu âm trực tiếp năm 1956 của Miles Davis, album tri ân Fleetwood Mac của nhiều nghệ sĩ, các bản remix nhạc Elton John, bản đặc biệt hit Diamond Seas của Sonic Youth, các hit acoustic của The Cure, đĩa 7 inch ca khúc Party 4 U của Charli XCX…

Năm nay, Robert Plant - nghệ sĩ huyền thoại người Anh, giọng ca nhóm Led Zeppelin một thời - được vinh danh là Huyền thoại Cửa hàng đĩa, ghi nhận những tác động lâu dài của ông đối với âm nhạc toàn cầu.

"Các cửa hàng đĩa luôn là một phần trong cuộc sống của tôi. Đối với tôi, một khi cầm trên tay đĩa nhạc vật lý, đó là vì ta thực sự muốn hiểu và cảm nhận được những gì nghệ sĩ đã ấp ủ" - Plant nói khi nhận giải - "Và tôi biết, với tư cách là một người đã làm nhạc từ năm 1966, mọi người muốn mang về nhà một thứ gì đó thật đặc biệt, để thưởng thức trọn vẹn những yếu tố mà nghệ sĩ đã tạo ra. Chúng ta muốn có sự kết nối giữa âm nhạc và nghệ thuật trong toàn bộ sản phẩm".

Gen Z đang tìm về với đĩa than

Trong thời đại này, chỉ với vài cái chạm tay, khán giả có thể nghe được hầu như mọi giai điệu mà họ muốn. Thế nhưng, vẫn có nhiều Gen Z không quản đường xa, dành cả buổi đắm chìm trong những cửa hàng đĩa than. Họ tập trung cao độ, mắt chăm chú, tay không ngừng lật các đĩa hát, từ đầu tới cuối cửa hàng, vì biết đâu vô tình tìm được viên ngọc quý!

Có điều, thú vui này khá đắt đỏ. Trung bình mỗi đĩa than có giá khoảng 30 USD - con số không hề nhỏ cho thứ mà mọi người có thể nghe trên hầu hết các nền tảng phát trực tuyến với chi phí đăng ký hàng tháng khiêm tốn, hoặc thậm chí là miễn phí.

Vậy tại sao, trong thời kỳ hoàng kim của dịch vụ phát trực tuyến, những người trẻ rất sành công nghệ lại muốn tới cửa hàng và sở hữu đĩa than?

Có rất nhiều lý do. Đầu tiên, đơn giản là: đĩa nhạc không phải là những sóng điện từ vô hình phát ra từ điện thoại. Đĩa nhạc là sự hiện diện vật lý của âm nhạc. Việc lướt qua các chồng đĩa, cảm nhận từng album, háo hức chờ đợi những gì có thể tìm thấy tiếp theo - đó là những trải nghiệm mà dịch vụ phát trực tuyến không thể mang lại.

Cửa hàng đĩa nhạc cũng là lời gợi nhắc về quá khứ. Gen Z - thế hệ sinh ra từ năm 1997 đến 2012, tức thế hệ đầu tiên lớn lên cùng internet - khao khát hiểu về thời đại trước internet mà họ chưa từng được sống qua - thời đại mà yêu nhạc có nghĩa là sưu tầm những album yêu thích, cầm trên tay những tờ lời bài hát và nghiền ngẫm từng lời trong phần ghi chú, nhìn những câu từ xếp chồng lên nhau và tự hỏi làm thế nào mà chỉ vài từ lại có thể khiến ta chìm đắm sâu sắc đến vậy. Khi đó, âm nhạc không chỉ là nghe, mà còn là học hỏi, nghiên cứu, trân trọng - đúng như Robert Plant nói.

Internet và phát trực tuyến là những phát kiến lớn. Có thể tìm được bất kỳ bài hát nào trên thế giới trong vài giây và có rất nhiều đề xuất nhạc ở mọi nơi. Nhưng mọi chuyện đều có mặt trái.

Trong thế giới kỹ thuật số với vô vàn phương tiện truyền thông - một vực sâu nội dung tự làm mới trước cả khi người dùng kịp quyết định mình muốn gì - mọi thứ đều luôn có sẵn. Thế nhưng, nó lại khiến người ta cảm thấy như chẳng có gì là thật. Ngược lại, những vật hữu hình cho phép mọi người sở hữu thứ gì đó có thật, và điều đó tạo nên sự khác biệt.

Thời đại phát trực tuyến còn sinh ra thể loại nhạc nền, mà người nghe không cần chú tâm, chỉ bật lên để xua tan im lặng. Đó đâu phải âm nhạc đích thực! Một đĩa than thì khác. Cẩn thận lấy nó ra khỏi vỏ, đặt lên mâm than, nhẹ nhàng hạ kim và đắm mình trong sự tuyệt diệu của âm nhạc.

Ngay cả những tiếng rè do đĩa xước cũng là trải nghiệm rất cá nhân, rất con người, thay vì sự hoàn hảo của bản nhạc kỹ thuật số, giống hệt nhau với mọi lần nghe, với cả thế giới. Đĩa than cho cảm giác âm nhạc như là một thực thể sống, trò chuyện cùng người nghe.

Đó là lý do tại sao đĩa than - và Ngày Cửa hàng đĩa - lại quan trọng đến vậy. Nó không chỉ là sự hoài cổ hay một xu hướng; đó là cách Gen Z sống chân thực hơn, trong thế giới mạng luôn đầy rẫy những ảo mộng.