(TT&VH) - Người trưởng nhóm tự xưng là nghệ nhân cầm micro hú hét một điệu kỳ bí gọi thần linh, sáu chàng trai ôm chiêng đấm bập bùng vô hồn trong sự nhốn nháo, hỗn loạn của hàng trăm du khách đến từ phương xa. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên – Kiệt tác truyền khẩu và di sản phi vật thể của nhân loại do UNESCO công nhận, được thu nhỏ, nhìn gần trong một sự huyên náo bất tận. Mỗi ngày có hàng trăm du khách tìm về vùng núi huyền thoại Langbiang để “xem chiêng” trong những đêm dài và mỗi ngày kiệt tác phi vật thể lại thêm một lần phôi pha.
Những đêm hoạt náo bất tận
Hàng trăm con người háo hức với văn hóa cồng chiêng vỡ òa trong những tràng cười khi chủ nhân cầm micro làm điệu bộ hú hét những câu bí ẩn “gọi thần linh” được phóng to hết cỡ bằng công suất của 6 chiếc loa công suất lớn. Sau lưng chúng tôi, bốn du khách ngoại quốc mở tròn mắt ngạc nhiên không hiểu đám đông trước mặt họ đang diễn trò gì! Tiếng cồng chiêng trầm hùng trong tiếng reo hò của cộng đồng khi những chàng trai đâm trâu để hiến tế thần linh ngày bỏ mả; thổn thức trong lễ cầu sức khỏe; da diết ước mong trong ngày lễ phát rẫy trỉa lúa; phấn khởi, mừng vui trong ngày lễ mừng lúa mới ở các buôn làng Tây Nguyên được nén lại trong một không gian hỗn tạp và nhố nhăng chưa từng thấy. Những nhà nghiên cứu văn hóa tâm huyết với cồng chiêng Tây Nguyên; những người đã bỏ không biết bao nhiêu công sức sưu tầm, nghiên cứu, thuyết trình để UNESCO công nhận Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là 1 trong 43 di sản của 46 quốc gia trong ngày 25/11/2005 chắc hẳn sẽ đau lòng trước những hình ảnh biến tướng ở vùng Lạc Dương hôm nay.
Nhố nhăng và phản cảm!
Đêm hoạt náo lên đến đỉnh điểm khi “nghệ nhân” Kră Jăn Tẹ “sáng kiến” trò chơi “dành ghế có thưởng” thu hút hàng trăm người đứng lên vây quanh đống lửa giữa tiếng chiêng lọt thỏm, loãng ra tội nghiệp. Những sơn nữ mặc thổ cẩm được “đạo diễn” chỉ đạo cặp đôi với những chàng du khách người Kinh và ngược lại, các “kiều nữ” miền xuôi lại đóng cặp dành ghế với các “Đam Săn đóng khố hiện đại”. Tiếng chiêng. Lại tiếng chiêng tội nghiệp vang lên vô hồn để bắt đầu trò chơi. Kết thúc trò diễn hoạt náo này, hai cặp thắng nhất, nhì lại được các chàng trai buôn làng “đấm chiêng” cổ vũ cõng nhau chạy 8 vòng quanh đống lửa và… hôn nhau trước hàng trăm cặp mắt xa lạ. Păng Tin Phi Ni – sơn nữ đạt giải nhất trò dành ghế, mặt toát mồ hôi rướn chân hôn liên tục lên cổ một chàng du khách sau khi đã cõng người đàn ông này chạy 3 vòng. Tội nghiệp sơn nữ! Nếu đêm nào cũng thắng cuộc thì chẳng biết cô còn đủ sức mà hôn du khách hay không?!
Tiếng cồng chiêng luôn đem đến một cảm xúc rạo rực khó tả trong mỗi con người từ hàng nghìn năm trước đã được mang ra làm nền cho những trò lố lăng khi một chàng “đực rựa” đóng giả sơn nữ mang kính đen lao ra bên đống lửa! Chúng tôi chết lặng và những điệu chiêng lạc lõng hình như cũng không đủ sức thoát khỏi mớ âm thanh hỗn tạp để vọng theo triền núi. Những du khách ngoại quốc phía sau lặng lẽ rời đi.
Dịch vụ kinh doanh văn hóa cồng chiêng vùng thị trấn Lạc Dương “ăn theo” tour du lịch tham quan đỉnh núi Langbiang mấy năm gần đây nở rộ. Thị trấn chỉ kéo dài chưa tới 2 km này hiện có tới 10 nhóm cồng chiêng thương mại. Có cả những người ngoài vào đây bỏ vốn đầu tư và mượn danh người bản địa để kinh doanh.
Do các "cò" du lịch "vẽ đường"…
“Những trò biến tướng, nhố nhăng đã xảy ra là do các "cò" du lịch bày cho bà con” – Ông Đinh Bá Quang, Trưởng phòng Di sản, Sở VH-TT&DL khẳng định. Chúng tôi cũng tin điều đó vì với đại đa số đồng bào các buôn làng Tây Nguyên thì tiếng chiêng vẫn mang giá trị linh hồn đời sống văn hóa tâm linh cộng đồng của họ. Âm thanh cồng chiêng là sợi dây kết nối cá thể với cộng đồng, cộng đồng với cộng đồng một cách linh thiêng và thế tục, cộng niệm và cộng cảm. Chiêng cồng đã trở thành biểu tượng cuộc sống các dân tộc Tây Nguyên.
Khác với cồng chiêng của các nước trong khu vực, cồng chiêng Tây Nguyên chưa bị chuyên nghiệp hóa, vẫn gắn bó với p' lei, p' lơi, buôn, bon, vẹn nguyên dáng vẻ dân gian, thô mộc mà chắc khỏe, tinh tế và sâu lắng nơi núi rừng đại ngàn, cùng với tiếng thác nước ào ạt chảy ngày đêm, tạo nên một không gian văn hóa đậm chất sử thi trải dài cả một dải nam Trường Sơn. Giá trị nổi bật của Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là chứa đựng những sáng tạo mang tầm kiệt tác của nhân loại. Tài nghệ của cư dân Tây Nguyên là biến một sản phẩm hàng hóa vốn không được chính họ chế tạo thành một nhạc cụ tuyệt vời.
Những điều đó không phải các nhà quản lý văn hóa ở Lâm Đồng không biết! Chưa cần chờ gì đến việc cấp phép hay không cho hoạt động kinh doanh văn hóa cồng chiêng, chỉ cần thực hiện đúng quy chế của huyện Lạc Dương, thực hiện một cách có quản lý giám sát thực chất, không thả nổi hình thức kinh doanh này thì âm thanh cồng chiêng cũng sẽ đỡ bị pha tạp lắm rồi! Đừng để cồng chiêng trở thành những vĩ thanh buồn!
Bài và ảnh: Sơn Tùng
