23/04/2008 17:24 GMT+7 | Thế giới
(TT&VH)- Bạn nghe nói quá nhiều về người Giao Chỉ, nhưng đã bao giờ bạn nhìn thấy một bàn chân Giao Chỉ có hình dáng như thế nào chưa? *Gặp cụ bà Phạm Thị Nghi ở Quảng Tiến, Sầm Sơn, Thanh Hóa sẽ cho chúng ta biết thế nào là bàn chân giao chỉ.
Theo quan niệm dân
gian từ xưa đến nay, đặc trưng của người dân "thuần Việt" khi chưa bị
phong kiến phương Bắc đô hộ chính là đôi chân Giao Chỉ. Những bàn chân có ngón
cái xoè rộng đến dị thường, tới mức không thể đi vừa vào bất cứ đôi dép, đôi
giầy nào. Lần tìm những thông tin về đôi chân Giao Chỉ, chúng tôi đã tìm đến
làng Quảng Tiến, một làng chài ven biển của thị xã Sầm Sơn, Thanh Hoá, nơi
người già chỉ có thể... đi chân đất!
Từ thành phố Thanh Hoá, đi khoảng 20
cây số về phía biển là đến Quảng Tiến. Ngôi làng không khác gì các làng chài
ven biển xứ Thanh, đang mùa cá chính nên ban ngày đa số đàn ông đều đi khơi,
trong làng chủ yếu chỉ còn lại người già, phụ nữ và em nhỏ. Nhưng đến đây chúng
tôi mới thấy thực sự sửng sốt trước những đôi bàn chân mà người dân trong làng
nói vui là "bàn chân Việt cổ còn sót lại". Nhiều người già trong làng
mang đôi chân hình dáng Giao Chỉ ấy
Cao tuổi nhất là bà cụ Nguyễn Thị Lệnh
ở xóm Thọ Xuân. Năm nay đã 95 tuổi, dù tai hơi khó nghe nhưng cụ nói chuyện vẫn
còn minh mẫn lắm, da vẫn hồng, mắt vẫn tinh tường. Theo trí nhớ của cụ thì cha
mẹ cụ là người gốc tích ở đây và đều có đôi chân Giao Chỉ như cụ bây giờ. Các ngón chân toẽ ra, đặc
biệt là hai ngón chân cái quặp vào, chụm vào nhau trông như hai chiếc càng cua. Cả đời
các cụ đi chân đất chứ không thể đi guốc mộc được. Ba người anh chị em của cụ
Theo cụ thì ngày trước ở làng có nhiều
người có chân Giao Chỉ như vậy lắm. Cha mẹ chân Giao Chỉ thì sinh ra con cái
cũng chân Giao Chỉ. Nhưng dần dần, người làng hay đi làm ăn xa, lấy vợ lấy
chồng ở xa, chỉ cần người cha hoặc người mẹ có đôi chân bình thường thì con cái
cũng có... bàn chân bình thường trở lại. Và những người có đôi chân Giao Chỉ
trong làng đang ít dần đi theo thời gian. Bây giờ chỉ còn có người già trong
làng mới có đôi chân như vậy. Đem việc này
ra trao đổi với ông Vũ Thăng Tâm, bí thư chi bộ thôn Khang Phú, xã Quảng Tiến,
thôn có nhiều người chân Giao Chỉ nhất xã, ông hóm hỉnh: "
Thế hệ trước đây trong thôn nhiều người
có chân Giao Chỉ, nhưng may là cái "gen Giao Chỉ" là cái gen lặn chứ
không phải là gen trội. Nếu không các thế hệ sau sinh ra mà có bàn chân xoè ra
như cái chổi thì xấu lắm!" Theo tìm hiểu và quá trình theo dõi của ông
Tâm, nếu không phải trường hợp cả cha lẫn mẹ đều chân Giao Chỉ thì hiện tượng này không di
truyền đến thế hệ sau . Từ người trung niên đến trẻ em trong làng không ai còn
có hiện tượng này nữa.
Trước đây cả làng có đến vài chục người
có chân Giao Chỉ và đều là các cụ già, nhưng do tuổi cao sức yếu nên dần mòn
chỉ còn hơn chục người. Đặc biệt, những người có chân Giao Chỉ ở trong làng thường
sống rất thọ, khoẻ mạnh và ít bị đau ốm bệnh tật hơn những người khác . Như
cụ bà Lệnh 95 tuổi, cụ Thao 90 tuổi, cụ Thoả 89 tuổi, cụ Hào 86 tuổi... đến các
"thế hệ sau" như cụ Lẫm 78 tuổi, cụ Nghi 76 tuổi. Các cụ đều là những
người dân lao động lam lũ, ngoài phụ việc chài lưới còn làm ruộng và quanh năm
đi chân đất. Khi tôi hỏi về đôi bàn chân của mình, điều đầu tiên là các cụ đều
cười hỏi lại "Chú hỏi chân tui mần chi?", nhưng không một ai kêu ca
mà đều vui vẻ chấp nhận bàn chân (mà có thể bây giờ ta coi là xấu xí) như một
lẽ tất nhiên nó phải thế.
Trao đổi với chúng tôi, bà Hoàng Thị
Chiến, phó GĐ Bảo tàng Thanh Hoá tỏ ra khá ngạc nhiên với những thông tin và
hình ảnh chúng tôi cung cấp. Bà Chiến cho rằng, nên có một nghiên cứu về nhân
chủng học và văn hoá cổ ở vùng này, biết đâu lại có thể tìm hiểu được bí ẩn nào
đấy của quá khứ xa xưa từ thời Giao Chỉ. Một dấu hỏi lớn đang hoàn toàn
để ngỏ.
Mạnh Cường thực hiện
BOX: Không có đề
tài nào nghiên cứu về người Giao Chỉ
Theo ông Phan Quốc Bảo, Phó vụ trưởng
Vụ Khoa học và Đào tạo - Bộ Y tế, trong 10 năm trở lại đây, không có đề tài nào
nghiên cứu khoa học về đề tài nguời Giao Chỉ, nhưng có thể có những đơn vị,
ngành khác nghiên cứu về vấn đề này.
Còn theo PGS Hà Văn Phùng, Viện trưởng
Viện Khảo cổ học, kiểu ngón chân có hình dạng kỳ lạ như càng cua này là do bệnh
lý chứ không phải là đặc điểm đặc trưng của người Giao Chỉ. Không phải toàn bộ
người Giao Chỉ đều có bàn chân như vậy, mà chỉ có một nhóm người. Thời gian qua
nghìn năm cũng đã lai nhiều, chứ không phải còn nguyên gen của người Giao Chỉ.
Cũng không thể dựa vào những điểm đặc biệt của ngón chân để nói lên đặc trưng
của người Giao Chỉ.
Khánh Vân thực hiện
BOX: Hiện tượng “ngón
chân Giao Chỉ” không phải là hiếm trên thế giới
Hiện tượng hai ngón chân cái trẹo ra
ngoài để có tư thế giao nhau khi hai bàn chân đặt song song gần nhau được gặp
không chỉ ở các dân tộc Đông Dương mà còn ở các dân tộc khác, như người
Malaisia, Campuchia, Trung Quốc, Melanesia và một số tộc người thổ dân da đen,
chỉ khác nhau ở mức độ. Theo các nhà khoa học, đây không phải là hiện tượng bệnh lý , mà có
thể coi là một biến dị lại tổ (variation atavique) do xương mọc không thẳng như
bình thường.
Nổi tiếng nhất trong số này là bộ lạc
thổ dân Vadoma sống ở trên các ngọn núi ít người lui tới ở
Đa số người dân ở bộ tộc này bị một
hiện tượng có tên ectrodactyly (càng cua), theo đó ba ngón chân ở giữa hoàn
toàn biến mất, chỉ còn lại ngón cái và ngón út phát triển tẽ ra thành hình chữ
V. Vì lẽ đó bộ tộc này còn được gọi là "tộc hai ngón" hoặc "tộc
người đà điểu".
Dị tật của thổ dân Vadoma - chỉ xuất
hiện ở những người mang dòng máu thuần chủng của bộ tộc - được cho là xuất phát
từ hiện tượng biến dạng nhiễm sắc thể số 7. Tồn tại hàng nghìn năm, chân 2 ngón
vẫn di truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên đột biến này đã mang tới những lợi
thế lớn, giúp người dân Vadoma dễ dàng leo trèo ở địa hình nhiều đồi núi.
Theo các nhà khoa học, hiện tượng càng
cua không chỉ gây ra những biến dị ở chân mà còn có cả các biến dị khuyết ngón
ở tay. Theo nhà nghiên cứu về danh họa Leonardo da Vinci, ông Ben Sweeney, nghệ
sĩ lừng danh này có thể cũng mắc bệnh càng cua ở tay trái mặc dù đây là cánh
tay ông thường dùng để tạo nên các tác phẩm để đời.
Ngày nay những biến dị dạng này đã được
giải thích dưới góc độ khoa học và được xã hội chấp nhận như một chuyện bình
thường. Nhưng nhiều thế kỷ trước, do thiếu hiểu biết nên những người bị bệnh
càng cua ở thường phải che giấu dị tật hoặc tham gia các gánh xiếc lưu động và
sử dụng biến dị của bản thân mình để tạo sự kinh hãi nơi khán giả. Vì lẽ đó, họ
phải chịu rất nhiều sự phân biệt đối xử trong cuộc sống.
Đăng nhập
Họ và tên
Mật khẩu
Xác nhận mật khẩu
Mã xác nhận
Đăng ký
Xin chào, !
Bạn đã đăng nhập với email:
Đăng xuất