Di chúc của “người tình si”

21/12/2010 10:45 GMT+7 | Đọc - Xem

(TT&VH) - (LTS) 25 năm trước, ngày 18/12/1985, nhà thơ Xuân Diệu qua đời ở tuổi 69 tại Hà Nội. Nhân dịp kỷ niệm tròn một phần tư thế kỷ ngày mất nhà thơ, Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức cuộc tọa đàm mang tên Xuân Diệu “người tình si” tại 19 Hàng Buồm vào sáng nay (21/12/2010).  

Dưới đây là trích bài viết của nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, Chủ tịch HNVHN.  

Được mệnh danh là “nhà thơ mới nhất trong những nhà Thơ Mới” (Hoài Thanh), Xuân Diệu đã cống hiến cả cuộc đời mình cho đất nước và thơ. Ông đã được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt I (1996).  

Muốn biến thơ thành cuốn “từ điển yêu”  

Cố thi sĩ Xuân Diệu (2/2/1916 - 18/12/1985)

Thơ Xuân Diệu là tiếng thơ tình: tình yêu đôi lứa, tình yêu cuộc sống. Sống theo ông là căng hết các giác quan để thâu nhận mọi sắc hương, mùi vị, âm thanh của tự nhiên và con người đưa lại cho ta. Sống là tận hưởng mọi lạc thú ở đời, trong đó tình yêu là lạc thú cao nhất, viên mãn nhất, song lại thường khi mong manh nhất, bất trắc nhất.  

Trước, ta hay chỉ hiểu một phía của sự thụ hưởng lạc thú cuộc sống trong thơ Xuân Diệu nên có lúc, có nơi ông đã bị hiểu nhầm, bị chê trách. Nay, ta hiểu ông hơn và trân trọng ông hơn ở lòng khát sống, khát yêu đến cuống quít, vội vã.  

Sinh thời Xuân Diệu ước muốn biến thơ mình thành ra như một cuốn từ điển yêu, những đôi tình nhân gặp trạng thái tình cảm nào như vui buồn, hờn giận, ghen tuông, hạnh phúc... mở thơ ông ra đều gặp được những bài như từ mục giải đáp, thỏa mãn mọi con tim.  

Cho đến trước cái chết, niềm đau đáu của Xuân Diệu vẫn là mối tình si, nỗi yêu đương. Dù đã sống khẩn trương, tất bật cả cuộc đời, dù đã ý thức rất sớm là phải sống tận thu tận hưởng mọi khoái lạc trần gian, ông vẫn thấy chưa đủ, vẫn còn mong được sống nữa, để được yêu nữa. Có lần ông đã xót thương cho những cô gái chết trẻ để những cặp môi non chưa được biết đến mùi vị cái hôn. Có lần ông đã nguyện yêu mãi, yêu hoài, đến khi rời cõi nhân gian về chốn âm phủ thì ông sẽ yêu ma.  

Và bài thơ giã từ cuộc sống  

Và trong bài thơ Không đề viết giã từ cuộc sống, ông không sợ cái chết bởi vì ông đã có lòng yêu đời, yêu người, yêu lứa đôi giúp ông neo lại nhân gian ngay cả khi bóng hình đã khuất.

Tôi nhận cái này đã từ lâu.
Bây giờ nó tới, dẫu hơi mau,
Đã không tránh khỏi thì tôi tiếp
Một cách đau thương nhưng ngẩng đầu.

Ai có thích gì đi mãi mãi
Vô trong cái cõi chẳng mô tê.
Một khi cập bến vào vô tận
Thì đến vô biên chẳng trở về.

Tuy vậy, tôi đã sống hết mình
Suốt đời không một phút coi khinh.
Tôi coi trọng nhất khi làm việc
Họa có thua khi sống với tình.
 
Cái quả cam này đà vắt hết
Hiến cho non nước, hiến đời thân.
Tuy không biết đến bao giờ kiệt
Nhưng dẫu sao thì cũng phải dừng.

Xin hãy cho tôi được giã từ...
Vẫy chào cõi thực để vào hư.
Trong hơi thở cuối dâng trời đất
Cũng vẫn si tình đến ngất ngư...  

(Không đề)

Bài thơ là bản tổng kết cuộc đời của nhà thơ. Và cũng là bản di chúc của ông cho người thơ, người đời. Xuân Diệu di chúc gì cho chúng ta? Di chúc lòng yêu, di chúc tình yêu. Biết yêu là biết sống, biết làm thơ, biết sáng tạo. Khi một con người giữ mãi được khối tình si suốt cuộc đời, ngay cả lúc hơi tàn lực kiệt mà “cũng vẫn si tình đến ngất ngư”, khi đó cái chết bất lực. Trước Người. Và trước Thơ.   

Tâm tình Hà Nội 

Nhà thơ Xuân Diệu họ Ngô, sinh ngày 2/2/1916. Ông là kết quả của tình yêu giữa một ông đồ Nghệ ở Hà Tĩnh vượt đèo Ngang vào Bình Định kết duyên với một cô hàng nước mắm. Năm 22 tuổi ông trình làng thơ Việt Nam đang giữa buổi cao trào Thơ Mới tập Thơ thơ (1938) làm sửng sốt kinh ngạc cả giới làm thơ và giới đọc thơ.

Xuân Diệu, chàng thi sĩ tình si và si tình ấy, đã sống phần lớn cuộc đời mình ở Hà Nội. Ông đã là một người thủ đô từ thuở cùng người bạn thơ thân thiết Huy Cận ở phố Hàng Than “phố không cây ôi buồn biết bao chừng”. Ông đã tham gia cách mạng từ Hà Nội và trở thành đại biểu quốc hội của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa khóa I (1946) ở đây. Ông đã sống ở ngôi nhà phố Cột Cờ, ngắm nhìn qua cửa sổ quả sấu non trên cao hiển lộ từ không đến có để hiểu ra sự sống không dễ bị tiêu diệt. Ông đã có một đêm trăng đường Láng đi bên em “như một ngôi sao mới băng” xuống trần. Ông đã có những buổi chiều đạp xe trên phố để được hạnh phúc “em nói, lòng anh mải lắng nghe”. Ông đã ao ước trẻ lại như trẻ con để được trèo ổi hồ Tây và ăn hết cả một đê ổi.  

Nhiều lắm những vết tích và tâm tình Hà Nội trong thơ Xuân Diệu. Và từ năm 1963 ông đã muốn dâng trao tất cả Hà Nội cho muôn đời và muôn người, để Hà Nội mãi đẹp, mãi sống cùng thời gian:

Ta trao cây cỏ cho người
Dài trên cầu Diễn, rộng ngoài Thụy Khuê
Một vùng đất nước say mê
Đượm tình ta, sẽ gửi đi muôn đời.

Hôm nay, các nhà văn nhà thơ Hà Nội tưởng nhớ Xuân Diệu sau hai mươi lăm năm ông vắng bóng cõi trần, chúng ta hãy nhận lấy tâm tình trao tặng này của nhà thơ để tình yêu trong ta với Hà Nội, với thơ ngày càng thêm sâu nặng. 
 
Phạm Xuân Nguyên 

Cùng chuyên mục
Xem theo ngày
Đọc thêm