Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong lĩnh vực văn hóa và sáng tạo, từ cách nghệ sĩ sáng tác, sản xuất nội dung cho tới phương thức công chúng tiếp cận các sản phẩm văn hóa. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội mới, AI cũng đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến đạo đức, quyền tác giả và bảo tồn bản sắc văn hóa. Đây là những nội dung được thảo luận tại chương trình đối thoại "Mã lệnh và Văn hóa: Đạo đức và Sáng tạo trong Kỷ nguyên AI", do UNESCO phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức tại Hà Nội.
Tọa đàm "Mã lệnh và Văn hóa: Đạo đức và Sáng tạo trong Kỷ nguyên AI" diễn ra tại Hà Nội. Ảnh: UNESCO
Sự kiện nằm trong khuôn khổ hai dự án EMPLEMENT! và Thúc đẩy sự phát triển năng động của các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo tại Việt Nam (DCCI), hướng tới tăng cường hệ sinh thái sáng tạo, khuyến khích đổi mới và thúc đẩy sự tham gia của người trẻ trong phát triển văn hóa.
AI – công cụ hỗ trợ sáng tạo, không thay thế con người
Theo ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, nguyên tắc quan trọng trong ứng dụng AI là phải lấy con người làm trung tâm. Trong lĩnh vực văn hóa, AI cần được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ, giúp thúc đẩy sáng tạo thay vì thay thế vai trò của con người. Bên cạnh đó, AI cần được phát triển theo hướng minh bạch, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa cho nhiều nhóm đối tượng trong xã hội.
Ông Jonathan Baker cho biết, UNESCO đang phối hợp với lĩnh vực văn hóa và các đối tác, trong đó có Hà Nội - Thành phố Sáng tạo của UNESCO, nhằm đưa các nguyên tắc về Đạo đức AI vào thực tiễn, đồng thời nghiên cứu tác động của AI đối với các ngành công nghiệp sáng tạo. Trong thời gian tới, UNESCO sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác với lĩnh vực văn hóa, thúc đẩy những hoạt động đối thoại nhằm hướng tới việc ứng dụng AI một cách có trách nhiệm.
Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho biết nguyên tắc quan trọng trong ứng dụng AI là lấy con người làm trung tâm.
Văn hoá sáng tạo trong kỷ nguyên AI
Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình sáng tạo nội dung, chương trình hướng tới cách tiếp cận phù hợp với Khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức Trí tuệ nhân tạo năm 2021, với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ, học giả, nghệ sĩ và doanh nghiệp sáng tạo.
Bên cạnh những thảo luận về đạo đức và quản trị AI, các diễn giả cũng dành sự quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ này trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Nhiều ý kiến cho rằng, để AI hoạt động hiệu quả, cần xây dựng hệ thống dữ liệu di sản số đầy đủ, chính xác và được chuẩn hóa. Đây là nền tảng quan trọng giúp hạn chế những sai lệch trong quá trình khai thác dữ liệu, đồng thời hỗ trợ nghiên cứu, truyền thông và quảng bá di sản trên môi trường số.
Theo ông Đặng Minh Vệ, Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội, dữ liệu di sản văn hóa cần được số hóa nhanh chóng, toàn diện để có thể khai thác trong hoạt động nghiên cứu, truyền thông, quảng bá và phát huy giá trị di sản trên không gian mạng.
Thông qua các phiên thảo luận liên ngành, chương trình không chỉ mở ra những trao đổi về sáng tạo, quyền tác giả và ứng dụng AI trong lĩnh vực văn hóa, mà còn nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng các nguyên tắc đạo đức, khung quản trị và hành lang pháp lý phù hợp. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển và ứng dụng AI một cách minh bạch, có trách nhiệm, lấy con người làm trung tâm.
