Đạo diễn Lê Hải Yến: Hành hương về với cội nguồn lịch sử trong show thực cảnh Lễ hội Đàn Kính Thiên

Ninh Bình những ngày tháng 4/2026 đang "nóng" hơn bao giờ hết với sự chuẩn bị cho Lễ hội Đàn Kính Thiên năm 2026 với chủ đề "Huyền Thiên Cổ Đàn". Tổng đạo diễn Lê Hải Yến – người phụ nữ đứng sau những lễ hội thực cảnh vang dội đã có những chia sẻ về hành trình "đánh thức" linh hồn của vùng đất di sản Ninh Bình.

* Chào đạo diễn Lê Hải Yến, chị từng ghi dấu ấn với nhiều lễ hội quy mô lớn như: Lễ hội Sông nước Hồ Chí Minh, Lễ hội Biển Sầm Sơn, Lễ hội Xoè Thái,... Vậy với Lễ hội Đàn Kính Thiên năm 2026, "đặc sản" mà chị dành tặng khán giả sẽ là gì?

- Đạo diễn Lê Hải Yến: Trong dự án lần này, chúng tôi muốn đưa khán giả đi từ bất ngờ này đến vỡ òa khác. Thay vì một trải nghiệm tĩnh trên khán đài, khán giả sẽ bước vào một cuộc hành hương trở về với cội nguồn của lịch sử dân tộc, quan sát câu chuyện từ những điểm nhìn đa chiều khi thì từ dưới lên, lúc thì từ trên xuống. Chính sự luân chuyển góc nhìn này sẽ xóa nhòa ranh giới giữa khán giả và nghệ sĩ, đưa khán giả hoà mình vào không gian và nhập vai vào bối cảnh thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.

Dưới sự dẫn dắt của những nhân vật kể chuyện, khán giả sẽ được hướng dẫn cách di chuyển vào đàn tế, cách tế lễ và nguyện cầu giữa chốn linh thiêng. Khi ấy, khán giả chính là một phần không thể tách rời của Nghi thức Tế Thiên. Họ chính là thần dân bá tánh những con người đã chứng kiến đại lễ Tế thiên bố cáo thiên hạ của Đinh Tiên Hoàng Đế cách đây hơn một thiên niên kỷ.

Điểm cốt lõi làm nên sự khác biệt của Huyền Thiên Cổ Đàn chính là sự tôn trọng yếu tố thực cảnh thiên nhiên. Chúng tôi chọn cách "mượn cảnh" thay vì "dựng cảnh" thuận theo cấu trúc địa hình để tạo không gian trình diễn. Chúng tôi lấy đạo cụ hay sân khấu chỉ là những điểm xuyết khiêm nhường để tôn lên vẻ nguyên bản của di sản.

Lần đầu tiên, một Nghi lễ Tế Thiên quy mô được phục dựng trong một không gian tiệm cận nhất với lịch sử. Bước qua mỗi tầng không gian, khán giả sẽ có cảm giác như đang đi xuyên qua thực tại để chạm vào cõi huyền ảo - nơi thực cảnh đời thực dần mở ra một tiên cảnh giữa lòng cố đô.

* Chị nhắc nhiều đến yếu tố "Edu-tainment" (Giáo dục kết hợp Giải trí) trong các dự án của Newday Media. Tại Lễ hội Đàn Kính Thiên, yếu tố này được hiện thực hóa như thế nào để không bị khô khan?

- Tôi luôn tự hỏi: Sau khi ánh đèn sân khấu tắt, điều gì sẽ thực sự ở lại? Nếu chỉ là cái "vui" hay cái "đẹp", đó mới chỉ là bề nổi của giải trí thuần túy. Điều tôi khao khát là khán giả sẽ rời đi với một niềm tự hào tự thân - thứ cảm xúc chỉ có được khi chúng ta thực sự kết nối với cội nguồn.

Tại "Huyền Thiên Cổ Đàn", Newday Media không "dạy" lịch sử. Chúng tôi tạo ra không gian để khán giả được "chạm" vào và sống cùng lịch sử. Edu-tainment với chúng tôi không phải là một xu hướng thời thượng, mà là kim chỉ nam từ những ngày đầu bước vào nghề. Chúng tôi hiểu rằng những cảm xúc choáng ngợp có thể rất mạnh mẽ trong khoảnh khắc, nhưng cũng dễ dàng tan biến. Thứ bền vững nhất phải là tri thức văn hóa được thẩm thấu qua trải nghiệm.

Vì vậy, nghệ thuật trong các dự án của chúng tôi không bao giờ đứng độc lập, nó luôn song hành cùng thông điệp di sản. Khán giả có thể đến vì sự tò mò, nhưng khi trở về, họ mang theo tâm hồn đầy ắp những câu chuyện. Tại đây, tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng cách kể chuyện lịch sử qua ngôn ngữ sân khấu thực cảnh. Khi bạn bước qua cánh Cổng Kính Thiên, được hướng dẫn cách hành lễ theo nghi thức cung đình và cảm nhận được những linh ứng của trời đất giao hoà trong một không gian vô cùng đặc biệt.

Bởi chúng tôi tin rằng: Chỉ khi hiểu, người ta mới thực sự yêu; và chỉ khi đã yêu, họ mới có khát khao giữ gìn và khám phá sâu hơn những giá trị văn hóa sau mỗi lễ hội. Đó chính là cái đích cuối cùng của Edu-tainment: Biến di sản thành một phần trải nghiệm sống của đương đại.

* Một chi tiết gây kinh ngạc trong kịch bản là mốc thời gian 13.000 năm – xa hơn rất nhiều so với lịch sử triều Đinh. Tại sao chị lại chọn khai thác sâu vào "thời tiền sử" đến vậy?

- Việc chạm vào câu chuyện 13.000 năm lịch sử tại Thung Ui với tôi là một cái duyên khởi lớn. Thung Ui vốn đã là một tọa độ địa linh nhân kiệt với Đàn Kính Thiên linh thiêng, nằm lọt thỏm giữa thung lũng nơi núi ôm lấy sông, tạo nên một không gian biệt lập và giao hòa giữa trời đất với con người.

Nhưng điều khiến chúng tôi thực sự bất ngờ là khám phá về bộ hài cốt người tiền sử còn nguyên vẹn được phát hiện ngay tại đây. Sau khi có sự tham gia phân tích ADN từ các nhà khoa học quốc tế, niên đại của di cốt được xác định lên tới 13.000 năm. Ở đây người ta gọi ông bằng cái tên đầy biểu tượng: "Chiến binh Bình Minh" - bởi ông được tìm thấy đúng khoảnh khắc mặt trời vừa ló dạng.

Lịch sử hiện lên sống động qua vết thương trên vai chiến binh ấy; một minh chứng cho sức sống mãnh liệt và thể trạng phi thường của người Việt cổ. Kết quả phục dựng khuôn mặt từ dữ liệu khảo cổ đã cho chúng ta thấy một nhân dạng thực thụ – người đã chọn mảnh đất này làm nơi cư ngụ từ hàng vạn năm trước.

Khám phá này thay đổi hoàn toàn tư duy của chúng tôi về chương trình. Thung Ui không chỉ là nơi "sinh Vương sinh Thánh" gắn liền với triều Đinh, mà là vùng đất được tổ tiên lựa chọn từ thời bình minh của nhân loại. Chúng ta không chỉ đang đứng trên một di tích, mà đang kế thừa một di sản nghìn đời được gìn giữ qua hàng vạn năm.

Tôi quyết định đưa câu chuyện của "Chiến binh Bình Minh" vào chương trình như một lời nhắc nhớ: Lịch sử vùng đất này sâu thẳm hơn những gì sử sách ghi chép. Khi hiểu được tầm vóc đó, tôi tin rằng công chúng, đặc biệt là các bạn trẻ, sẽ cảm nhận được niềm tự hào trào dâng và có ý thức sâu sắc hơn trong việc bảo tồn, phát huy những giá trị báu vật mà mảnh đất này đang nắm giữ.

* Làm nghệ thuật thực cảnh tại một không gian tâm linh như Đàn Kính Thiên chắc chắn không hề dễ dàng. Thách thức lớn nhất mà chị và ekip Newday Media phải đối mặt là gì?

- Phải khẳng định rằng, đây là một địa hình vô cùng thách thức ngay cả những người dày dạn kinh nghiệm nhất. Toàn bộ cấu trúc chương trình được thiết kế trên một trục dọc biểu tượng: Địa - Nhân - Thiên. Trục không gian này không chỉ là sợi dây dẫn dắt khán giả bước vào hành trình lịch sử mà còn là "xương sống" để chúng tôi vận hành hai sân khấu song song trong một mạch kể thống nhất, không đứt quãng.

Chương trình là một hành trình trải nghiệm thực thụ. Ở hai chương đầu, khán giả sẽ men theo hệ thống bậc đá tự nhiên từ Cổng Kính Nhân đến Cổng Kính Thiên. Chúng tôi tận dụng từng tầng địa hình, từng vách đá để tái hiện các đại cảnh tập trận, rước cờ hay lễ đăng quang đầy uy nghi của triều nhà Đinh.

Tuy nhiên, "linh hồn" của show diễn nằm ở hai chương cuối. Khi bước qua Cổng Kính Thiên, khán giả không còn là người quan sát đơn thuần mà chính thức trở thành một phần của show diễn. Trong không gian nghi lễ tế trời của Vua Đinh Tiên Hoàng Đế, ranh giới giữa người xem và sân khấu bị xóa bỏ hoàn toàn. Khán giả sẽ được hướng dẫn thực hành các nghi lễ, chiêm bái theo phong cách Immersive (nhập vai), tạo nên một trải nghiệm đặc biệt.

Thách thức lớn nhất mà tôi và ê-kíp phải đối mặt là việc xử lý một không gian vốn sinh ra cho mục đích tế lễ, không phải cho biểu diễn. Làm sao để đưa hàng tấn thiết bị âm thanh, ánh sáng hiện đại vào mà không phá vỡ vẻ cổ kính, linh thiêng của Khu Văn hoá? Chúng tôi phải "giấu" công nghệ một cách khéo léo nhất, để ánh sáng hiện lên như vẻ tự nhiên của núi rừng, chứ không phải một sự xâm lấn của kỹ thuật.

Khó khăn ấy khắc nghiệt hơn khi chúng tôi phải tự xoay xở giải pháp trên một công trình đã hoàn thiện về kiến trúc, thay vì được tính toán ngay từ đầu. Mỗi vị trí đặt đèn, mỗi luồng âm thanh đều là kết quả của các lần thử nghiệm để đảm bảo sự hòa hợp tuyệt đối giữa công nghệ và di sản.

Việc lựa chọn cách kể chuyện bằng hành trình chuyển động này nhằm tôn vinh ý nghĩa "Chính danh lập quốc" của Vua Đinh Tiên Hoàng Đế. Lễ Tế Thiên không chỉ là nghi thức tôn giáo, mà là tuyên bố đanh thép về một quốc gia độc lập sau ngàn năm Bắc thuộc. Chúng tôi không xây dựng một buổi biểu diễn, chúng tôi đang phục dựng một thời khắc huy hoàng của dân tộc, để mỗi người khi bước vào không gian ấy đều cảm nhận khoảnh khắc thiêng liêng chân thực nhất.

* Cảm ơn những chia sẻ đầy tâm huyết của chị. Chúc chương trình sẽ là một dấu ấn rực rỡ của văn hóa Ninh Bình năm 2026.