Đại biểu Quốc hội đề nghị lập 'lá chắn' bảo vệ trẻ em trước 'rác mạng'

Trong phiên thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027, Đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên, đã đưa ý kiến về việc bảo vệ trẻ em trước những nội dung độc hại trên không gian mạng và đề xuất nhiều giải pháp cấp thiết.

Từ nguy cơ vượt tầm kiểm soát của gia đình, nhà trường

Đại biểu Nguyễn Văn Huy phản ánh, qua tiếp xúc cử tri và nắm bắt từ cơ sở, bên cạnh các vấn đề học đường như chất lượng bữa ăn bán trú, bạo lực hay thuốc lá điện tử, điều khiến cử tri đặc biệt lo lắng hiện nay chính là tác động tiêu cực của các nội dung độc hại trên môi trường mạng đối với trẻ em.

Đại biểu đặt câu hỏi: Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đã mở ra nhiều cơ hội cho tương lai đất nước, nhưng khi trẻ em bước vào thế giới số, chúng ta đã thực sự bảo vệ các em đến đâu?

Dù không thể phủ nhận lợi ích của môi trường mạng trong học tập, tiếp cận tri thức, phát triển ngoại ngữ, kỹ năng công nghệ và sáng tạo cho thế hệ trẻ, song ông Huy thẳng thắn nhìn nhận: trẻ em đang dấn thân vào không gian mạng nhanh hơn rất nhiều so với khả năng bảo vệ của gia đình, nhà trường, pháp luật và chính các nền tảng số.

"Trẻ em chưa đủ nhận thức và kỹ năng để nhận diện rủi ro, trong khi các hành vi độc hại, bắt nạt, dụ dỗ, xâm hại và thao túng tâm lý ngày càng tinh vi", đại biểu nhấn mạnh. Kẻ xấu có thể giả danh bạn bè, người nổi tiếng để tạo lòng tin, rủ rê cung cấp hình ảnh riêng tư rồi đe dọa, khống chế. Chỉ một bức ảnh bị chế giễu hay đoạn video bị phát tán trong nhóm kín có thể khiến học sinh bị cô lập, khủng hoảng tâm lý ngay cả khi đã bước ra khỏi cổng trường.

Đáng nguy hại hơn, công nghệ hiện đại còn bị lợi dụng để cắt ghép hình ảnh nhạy cảm, giả mạo giọng nói, khuôn mặt người thân nhằm lừa đảo. Theo đại biểu, tổn thương và sự kỳ thị mà trẻ em phải gánh chịu trong đời thực mới là điều đáng sợ nhất.

Cũng theo đại biểu Nguyễn Văn Huy, hiện "trách nhiệm giữa các chủ thể chưa rõ; kiểm soát độ tuổi, phát hiện và xử lý vi phạm còn hạn chế. Gia đình, nhà trường khó giám sát toàn diện, còn các nền tảng số chưa phải lúc nào cũng đặt sự an toàn của trẻ em lên trên mục tiêu thu hút người dùng".

Không thể bắt trẻ em tự bảo vệ mình trước rủi ro mà người lớn cũng khó nhận diện

Chỉ ra thực trạng quản lý hiện nay, Đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng việc chỉ khuyên trẻ không kết bạn với người lạ hay nhắc nhở cha mẹ giám sát con chặt chẽ là chưa đủ để bảo vệ trẻ em trước những nội dung độc hại trên môi trường mạng.

"Liệu trẻ có thể nhận diện đủ mọi thủ đoạn tinh vi? Liệu cha mẹ có thể kiểm soát mọi nội dung mà thuật toán liên tục đề xuất? Không thể đòi hỏi trẻ tự bảo vệ mình trước những rủi ro mà ngay cả người trưởng thành cũng khó nhận diện. Càng không thể để những chủ thể có khả năng kiểm soát công nghệ đứng ngoài trách nhiệm", ông Huy bày tỏ góc nhìn thẳng thắn.

Trước xu hướng một số quốc gia tìm cách cấm hoặc hạn chế trẻ em dùng mạng xã hội, đại biểu Đoàn Hưng Yên nêu quan điểm: Vấn đề cốt lõi không phải là có cho trẻ tiếp cận Internet hay không, mà là làm thế nào để các em được hưởng lợi từ công nghệ mà không phải đánh đổi bằng sự an toàn, sức khỏe tinh thần và quyền riêng tư.

Thiết lập cơ chế bảo vệ đủ mạnh ngay từ đầu

Đánh giá cao việc triển khai Quyết định 468 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2026 – 2030 đã tạo tiền đề để huy động sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, nhà trường, gia đình và doanh nghiệp công nghệ, Đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện và tăng cường cơ chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm, bố trí nguồn lực và ràng buộc trách nhiệm pháp lý của các nền tảng số.

Từ thực tiễn đó, đại biểu kiến nghị một số nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó ông kiến nghị Quốc hội tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về trẻ em, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của nền tảng số; tăng cường giám sát thực hiện Chương trình giai đoạn 2026 - 2030; làm rõ nghĩa vụ ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung xâm hại, xử lý phản ánh và phối hợp với cơ quan chức năng.

Đại biểu cũng kiến nghị Chính phủ phân công rõ cơ quan chủ trì, bố trí nguồn lực, xác định rõ thời hạn và kết quả thực hiện; xây dựng quy trình tiếp nhận tin báo, xác minh, bảo vệ nạn nhân và xử lý vi phạm nhanh chóng, tạo đầu mối dễ tiếp cận cho trẻ em và gia đình khi cần trợ giúp.

Ông cũng đề nghị các cơ quan chức năng và các địa phương tăng cường điều tra tội phạm mạng, phối hợp quốc tế hỗ trợ nạn nhân, đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số an toàn, phòng, chống bắt nạt trực tuyến và hỗ trợ tâm lý học đường.

"Nội dung độc hại trên môi trường mạng có thể lan truyền chỉ trong vài giây, nhưng xử lý hậu quả có thể mất nhiều ngày, nhiều tháng, thậm chí để lại tổn thương không thể xóa nhòa. Chúng ta không thể chỉ chạy theo khắc phục hậu quả mà phải chủ động thiết lập cơ chế bảo vệ đủ mạnh ngay từ đầu, bởi công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi trẻ em không phải trả giá cho những rủi ro mà các em chưa đủ khả năng tự bảo vệ", Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.