Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, đã phát hiện hết các dấu tích "cần phát hiện" của Chính Điện Kính Thiên. Viện Khảo cổ học đã phối hợp với Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tiến hành khai quật trong nhiều năm qua; nghiên cứu, phục dựng, nghiên cứu 3D, giải mã rất nhiều vấn đề của Điện Kính Thiên.
Trong hai ngày 15-16/10, tại Hà Nội, Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức sự kiện lớn nhất của ngành trong năm - Hội thảo thông báo khảo cổ học lần thứ 61, năm 2026.
Với chủ đề "Những phát hiện mới về Khảo cổ học", Hội thảo lần thứ 61 nhận được 396 bài tham luận, nghiên cứu từ các viện nghiên cứu, trường đại học, bảo tàng, cơ quan quản lý di sản, các nhà nghiên cứu và cộng tác viên trong nước, cùng nhiều nhóm hợp tác quốc tế.
Theo BTC, các báo cáo năm 2026 bao quát các thời kỳ từ Tiền sử, Sơ sử và Nhà nước sớm đến các giai đoạn lịch sử; đồng thời tiếp tục mở rộng nghiên cứu về Champa, Óc Eo, di sản sông nước, tàu thuyền và giao thương.
Quang cảnh hội thảo thông báo khảo cổ học lần thứ 61, năm 2026. Ảnh: BTC
Đặc biệt, những phát hiện khảo cổ học tại khu vực Chính điện Kính Thiên, do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học tiến hành là một trong những điểm nhấn trong những phát hiện mới năm 2026.
Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, trong lần khai quật lần thứ tư trong năm 2026 trên diện tích 910 m², gồm 840 m² phía Đông và 70 m² phía Tây Nhà Pháo binh, đã phát hiện hết các dấu tích "cần phát hiện" của Chính Điện Kính Thiên.
Theo ông, kết hợp với các đợt nghiên cứu trước, kết quả làm rõ thêm nền điện, hệ thống móng cột, bó nền và các mặt sân lát gạch của Chính điện Kính Thiên thời Lê; đồng thời bổ sung dấu tích điện Long Thiên thời Nguyễn.
Báo cáo xác định kích thước tổng thể nền Chính điện Kính Thiên khoảng 56,06 × 30 m, với hệ thống móng cột đơn và kép có cấu trúc gia cố quy mô lớn. Riêng điện Long Thiên, năm 2026 phát hiện thêm bảy móng cột, cùng móng bậc thềm và cống thoát nước dài 17,5 m. Địa tầng được ghi nhận dày khoảng 6 m, chứa các lớp văn hóa từ Đại La, Đinh - Tiền Lê, Lý, Trần, Lê đến Nguyễn và cận hiện đại.
Theo BTC, các báo cáo năm 2026 bao quát các thời kỳ từ Tiền sử, Sơ sử và Nhà nước sớm đến các giai đoạn lịch sử; đồng thời tiếp tục mở rộng nghiên cứu về Champa, Óc Eo, di sản sông nước, tàu thuyền và giao thương.
PGS.TS Tống Trung Tín cho biết: "Các kết quả nghiên cứu khai quật 2026 tại Chính điện Kính Thiên đã thiết lập nên một loạt kỷ lục về những phát hiện mới. Cụ thể, di tích ghi nhận quy mô tổng thể cùng quy mô móng cột lớn nhất từ trước đến nay; đồng thời là nơi duy nhất phát hiện ra kết cấu móng lõi tại vùng lõi công trình.
Bên cạnh đó, độ sâu của tầng văn hóa cũng như độ dày của móng cột đều đạt mức kỷ lục. Những phát hiện nối tiếp nhau này khẳng định giá trị xứng tầm của Kính Thiên - Chính điện thiêng liêng bậc nhất thời Đại Việt, đồng thời là di tích quan trọng hàng đầu trong quần thể Di sản Thế giới Trung tâm Hoàng thành Thăng Long."
Đặc biệt, những phát hiện khảo cổ học tại khu vực Chính điện Kính Thiên là một trong những điểm nhấn trong những phát hiện mới năm 2026.
TS. Đỗ Trường Giang, Phó Viện trưởng Viện Khảo cổ học chia sẻ: "Viện Khảo cổ học đã phối hợp với Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tiến hành khai quật trong nhiều năm qua; nghiên cứu, phục dựng, nghiên cứu 3D, giải mã rất nhiều vấn đề của Điện Kính Thiên và hướng tới vấn đề phục dựng lại Điện Kính Thiên trên thực tế. Đây có thể nói là một trong những đóng góp vô cùng quan trọng của khảo cổ học đối với việc bảo tồn các giá trị di sản văn hóa, phát huy những giá trị di sản văn hóa đó và đưa nó trở lại đời sống văn hóa xã hội, phục vụ cho xã hội, làm giàu thêm những giá trị văn hóa của đất nước ta trong kỷ nguyên mới này."
Đặc biệt, các nhà nghiên cứu không chỉ nghiên cứu tại hố khai quật hay hiện vật mà trong những năm qua đã phối hợp với rất nhiều đối tác công nghệ, chuyển giao các công nghệ mới từ nước ngoài về Việt Nam. Từ đó mở ra những khả năng mới trong việc nhận diện và phục dựng không gian kiến trúc - đô thị cổ.
Tuy nhiên, các nhà khoa học khẳng định, công nghệ không thay thế khảo cổ học; mà công nghệ phục vụ cho câu hỏi khảo cổ học và giúp chúng ta kiểm chứng những giả thuyết khoa học bằng nguồn dữ liệu mới.
Theo các nhà nghiên cứu, công nghệ mở ra khả năng mới trong nhận diện, phục dựng kết quả khảo cổ
TS. Đỗ Trường Giang cho biết, việc áp dụng công nghệ trong khảo cổ học có thể chia thành nhiều nhóm khác nhau. Có thể chia thành nhiều nhóm công nghệ. Nhóm công nghệ tiến hành trên phạm vi di tích: Áp dụng các công nghệ mới như LiDAR, GIS để giải mã, giảm tải công sức trong khảo sát địa hình, địa mạo, đặc biệt ở những vùng miền núi xa xôi, hẻo lánh.
Nhóm công nghệ giải mã và phục dựng: Ứng dụng 3D Mapping để giải mã các phát hiện khảo cổ từ nền móng kiến trúc, di vật. Từ đó kết hợp với các kỹ thuật mới để phục dựng lại các công trình kiến trúc, bản sao số phục vụ tu bổ, trùng tu và phát huy giá trị.
"Viện Khảo cổ học và Viện Nghiên cứu Kinh thành đã có những công trình gây tiếng vang như phục dựng mô hình 3D Điện Kính Thiên và nhiều công trình kiến trúc khác", ông Giang nói.
Theo các nhà nghiên cứu, kết quả khảo cổ học đóng vai trò thiết thực cho đời sống xã hội ở ba khía cạnh chính. Thứ nhất, cung cấp cơ sở khoa học trong trùng tu di tích - đây là chuẩn mực kỹ thuật và pháp lý bắt buộc theo Luật Di sản văn hóa trước khi tu bổ mọi di tích.
Thứ hai, là nền tảng phát triển công nghiệp văn hóa khi cung cấp dữ liệu gốc nguyên bản để sáng tạo các giá trị văn hóa mới.
Thứ ba, góp phần đưa di sản vào đời sống thông qua hợp tác của ngành khảo cổ với doanh nghiệp nhằm cung cấp dữ liệu chính xác cho nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề sáng tạo sản phẩm, thúc đẩy kinh tế di sản, phục vụ cho phát triển công nghiệp văn hóa./.
