Chuyên gia Đoàn Minh Xương: 'Cần tạo sức bật mới cho Thể thao Việt Nam'

Chuyên gia Đoàn Minh Xương nhìn nhận trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng lớn ở mọi cấp độ, từ chiến lược đã được hoạch định, thể thao Việt Nam (TTVN) cần có những giải pháp hữu hiệu và hành động quyết liệt để tạo nên sức bật mới, đưa thành tích dần tiếp cận tầm châu lục và thế giới.

* Thể thao & Văn hóa: Thưa ông, đất nước đã có vị thế và nền tảng vững chắc để tự tin vươn ra thế giới thì TTVN cũng nằm trong dòng chảy đó để hướng đến những mục tiêu cao hơn?

- Chuyên gia Đoàn Minh Xương: Để đánh giá một nền thể thao đang đứng ở đâu, hãy nhìn vào giải đấu tầm thế giới như Olympic. Nếu thế, TTVN là một bức tranh đan xen nhiều sắc màu trên đường vươn ra "biển lớn" sau 50 năm hội nhập, phát triển.

Gần 5 thập niên qua, TTVN đã tham dự 11 kỳ Olympic, với 164 VĐV tham gia tranh tài, mới chỉ đạt vỏn vẹn 5 tấm huy chương, bao gồm 1 HCV, 3 HCB và 1 HCĐ. Có thể nói, đó là những chỉ dấu cho thấy ngành thể thao cần "thức tỉnh", tư duy tìm hướng đi đột phá hơn cho chặng đường phía trước.

Không phủ nhận TTVN đã có những bước tiến đáng kể trong hơn 20 năm gần đây, đặc biệt là từ sau khi giành được HCV đầu tiên tại Olympic Rio 2016 với thành tích xuất sắc của Hoàng Xuân Vinh ở môn bắn súng. Tuy nhiên, sự tiến bộ này không đồng đều và liên tục. Nhìn lại lịch sử tham dự Olympic, TTVN vẫn chưa thực sự vượt qua được giới hạn của mình. Để đạt được huy chương tại Olympic, cần phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các đối thủ mạnh trên toàn thế giới. Để đạt được mục tiêu cao hơn, cần có chiến lược phát triển dài hạn và đầu tư bài bản vào các môn thể thao mũi nhọn.

* Từ đó sẽ thấy, TTVN sau cùng vẫn phải về với yếu tố cốt lõi: chiến lược phát triển?

- Chiến lược phát triển thể dục - thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" đã có. Chiến lược ra đời như "kim chỉ nam" cho toàn ngành trong việc xây dựng nền phát triển bền vững và chuyên nghiệp. Rõ ràng, sau những kết quả đáng thất vọng ở 2 kỳ Olympic 2020 và 2024 cũng như Asiad 19 năm 2023, TTVN cần xây dựng, triển khai một chiến lược mới để tiếp cận, đề ra mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đối với lĩnh vực thể thao cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Có thể thấy, những gì được đề cập trong chiến lược đã tổng hòa toàn diện về mục tiêu phát triển thể thao nói chung cũng như đầu tư trọng điểm ở một số môn nhất định. Nhìn từ thực tế của TTVN hiện nay, để thực hiện thắng lợi mục tiêu cần phải có sự cố gắng, nỗ lực vượt bậc của không chỉ ngành thể thao. Điều đặc biệt nhất là sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm, có được tư duy đột phá bởi từ lý thuyết đến triển khai, từ tầm nhìn đến thực tế là chặng đường dài, nhiều gian nan, thách thức.

* Nếu xem chiến lược là "kim chỉ nam" thì TTVN cần tư duy đột phá, giải pháp triệt để hướng đến thành công trong tương lai?

- Quyết tâm vượt trội ở SEA Games không phải là sai. Những thành tích đạt được là rất đáng ghi nhận. Nhưng đầu tư hiệu quả để các VĐV đủ thực lực vươn tầm châu lục, xa hơn là Olympic là câu chuyện khác. Thay vì tiếp tục đầu tư dàn trải, TTVN cần lựa chọn trọng tâm, tập trung hỗ trợ VĐV ở các bộ môn có khả năng giành một trong ba vị trí dẫn đầu tại SEA Games, đồng thời đủ sức cạnh tranh huy chương ở các đấu trường Asiad và Olympic.

Đã đến lúc TTVN không nên chỉ chú trọng đến những thành tích mang tính nhỏ lẻ; thay vào đó, phải hội nhập sâu rộng hơn với thể thao thế giới bằng cách đầu tư có trọng điểm cho các môn thể thao thuộc hệ thống Olympic. Các VĐV tài năng cần được nâng cấp chế độ đãi ngộ, được đi tập huấn dài hơi ở các môi trường thể thao tiên tiến. Việc xã hội hóa kinh phí không quá khó bởi không ít doanh nghiệp sẵn sàng tài trợ cho các nhân tài một khi có lộ trình rõ ràng.

Tất cả đang đặt ra bài toán khó với những người làm công tác quản lý TDTT, những HLV và VĐV. Nhưng khó mấy cũng phải giải được bài toán này. Ở đây, khả năng thích ứng, sự linh hoạt của TTVN cần được đề cao bởi trước đây, không ít lần TTVN vượt qua khó khăn cũng nhờ những yếu tố này. Chỉ có vậy mới thể hiện rõ việc đồng hành cùng sự phát triển của đất nước mà TTVN đã thể hiện trong nhiều năm qua.

* Một trong những vấn đề cốt lõi khiến TTVN chưa có đường băng để "cất cánh", đó là nguồn lực đầu tư còn hạn chế?

- Có nhiều nguyên nhân cản bước TTVN ghi dấu ấn đậm nét ở đấu trường châu Á và thế giới như: số lượng VĐV tham dự và đạt thành tích tại Olympic, Asiad không ổn định; hệ thống thi đấu trong nước tuy ổn định nhưng lại thiếu các giải thi đấu quốc tế đỉnh cao; các môn thể thao trọng điểm chưa có hệ thống thi đấu từ cấp tiểu học và phong trào tập luyện chưa phát triển rộng khắp; hệ thống cơ sở vật chất còn thiếu, đặc biệt với thể thao đỉnh cao; thiếu lực lượng HLV trình độ cao, được đào tạo bài bản, đủ khả năng huấn luyện các VĐV tầm cỡ khu vực.

"Nút thắt" của những nguyên nhân kể trên nằm ở nguồn lực đầu tư. Nguồn lực đầu tư cho TTVN có thể ví như "tấm chăn hẹp", đắp đầu thì hở chân và ngược lại. Ngay cả các môn thể thao đầu tư trọng điểm cũng chỉ được rót tiền nhỉnh hơn mặt bằng chung đôi chút, với thêm những chuyến tập huấn mỗi năm, đến sát các giải lớn như SEA Games, Asiad hay Olympic mới tăng tốc.

Đã đến lúc các nhà quản lý thể thao cần thực chất hơn cho mục tiêu "trọng điểm" trong đầu tư, tập trung nâng cao yếu tố xã hội hóa thay vì lãng phí nguồn lực vốn ít ỏi cho các hoạt động chỉ mang yếu tố kỹ thuật hoặc mục tiêu ngắn hạn.

* Như vậy, xã hội hóa thể thao là xu thế, hướng đi tất yếu?

- Trong bối cảnh hiện nay, TTVN không chỉ trông chờ vào nguồn lực của Nhà nước mà phải huy động các nguồn lực xã hội hóa, cần có cơ chế chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia mạnh hơn vào các hoạt động thể thao, đặc biệt là thể thao thành tích cao. Thực tế cho thấy bất cứ ngành nghề, lĩnh vực nào có được sự góp sức đầu tư của nguồn lực xã hội, cộng đồng doanh nghiệp đều mang lại kết quả xứng tầm. Thể thao cũng vậy, nhất thiết phải xã hội hóa sâu rộng theo đúng xu thế quốc tế.

Cần nghiêm túc đặt câu hỏi rằng phải làm thế nào để TTVN có thể kiếm tiền và tự nuôi sống mình? Bên cạnh "nút thắt" cơ chế, được rót thêm vốn đầu tư từ ngân sách, lời giải cho thể thao chỉ có thể nằm ở nguồn lực xã hội hóa, thu hút thêm doanh nghiệp bỏ tiền vào cho VĐV.

Phía sau thành công của những VĐV hàng đầu là sự hiện diện của rất nhiều nhãn hàng, doanh nghiệp. Đó là công thức thành công bất biến trong thể thao. Lãnh đạo ngành thể thao thừa nhận để xã hội hóa thể thao, tránh sự lệ thuộc vào "bầu sữa" bao cấp, TTVN cần có sự tham gia của các doanh nghiệp, chung tay với ngành thể thao trong việc định hướng, tuyển chọn VĐV cũng như tìm chuyên gia, đưa công nghệ vào huấn luyện, từ đó giúp nâng tầm VĐV.

Muốn thay đổi, ngành thể thao cũng cần tạo cơ chế thông thoáng, để các Liên đoàn, Hiệp hội hoạt động độc lập đúng với vai trò của một tổ chức, xã hội nghề nghiệp, dám làm và chịu trách nhiệm. Không thể và cũng rất khó để thể thao phát triển, vươn tầm nếu cứ mãi trông cả vào ngân sách.

* Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!