"Phát triển toàn diện thế hệ trẻ không chỉ dừng ở nâng cao tri thức mà cần đồng thời chú trọng phát triển thể chất, sức khỏe tinh thần, kỹ năng sống, năng lực số, ý thức trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến"
Đó là khẳng định của các chuyên gia tại hội thảo "Phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam: Kiến tạo nguồn lực cho kỷ nguyên mới do Báo Nhân dân phối hợp cùng Bộ GD&ĐT tổ chức. Hội thảo nhằm triển khai hiệu quả tinh thần và các nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển giáo dục, đào tạo và đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới; đồng thời cụ thể hóa quan điểm phát triển con người toàn diện, xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam có đủ trí lực, thể lực, kỹ năng và bản lĩnh để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Hội thảo 'Phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam: Kiến tạo nguồn lực cho kỷ nguyên mới' do Báo Nhân dân phối hợp cùng Bộ GD&ĐT tổ chức
Phát triển toàn diện thế hệ trẻ nền tảng quan trọng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới. Những vấn đề đang tồn tại thực tế như thực trạng sức khỏe học đường, dinh dưỡng và hoạt động thể chất của học sinh, sinh viên hiện nay đã được nhiều đại biểu phân tích, nhằm tìm hướng giải quyết, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao tầm vóc, thể lực và chất lượng nguồn nhân lực trẻ Việt Nam.
"Gánh nặng kép" về dinh dưỡng
Các chuyên gia thuộc lĩnh vực y tế, giáo dục và thể thao đã chỉ ra những thách thức hiện nay như tình trạng thừa cân, béo phì gia tăng ở khu vực đô thị; suy dinh dưỡng, thiếu vi chất tại vùng khó khăn; xu hướng ít vận động, lệ thuộc thiết bị điện tử; cùng các vấn đề học đường như cận thị, cong vẹo cột sống và sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên Việt Nam.
TS.BS. Nguyễn Thị Hồng Diễm, Phó Trưởng phòng Kiểm soát bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho rằng, một trong những bất cập trong công tác chăm sóc dinh dưỡng, thể chất lứa tuổi học đường tại Việt Nam là "gánh nặng kép" về dinh dưỡng. Theo bà, mặc dù tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi, nhẹ cân đã giảm nhưng vẫn còn cao ở vùng nông thôn, miền núi, khó khăn, dân tộc thiểu số.
Kết quả Tổng điều tra dinh dưỡng của Bộ Y tế năm 2019-2020: Tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em tuổi học đường (5 - 19 tuổi) còn 14,8%. Thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi là 7,4% (9,8% ở thành thị; 5,3% ở nông thôn) và rất cao ở trẻ học đường (5 - 19 tuổi) gia tăng nhanh gấp 2 lần sau 10 năm (19,0% năm 2020, trong đó tăng nhanh ở thành thị và khu vực phát triển là 26,8%) kèm theo đó là hệ lụy gia tăng các rối loạn chuyển hóa dinh dưỡng và mắc các bệnh không lây nhiễm ở học sinh.
Cùng với đó, theo TS. BS. Nguyễn Thị Hồng Diễm, còn có những tồn tại, bất cập khác như: Tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng (sắt, kẽm, vitamin D); Chất lượng bữa ăn học đường chưa đồng đều, thiếu cân đối; Dinh dưỡng học đường chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức. Ngoài ra, các vấn đề về tăng cường hoạt động thể lực như thiếu không gian và cơ sở vật chất, điều kiện để tăng cường hoạt động thể lực, hoạt động ngoài trời cho trẻ em, học sinh và việc đảm bảo an toàn thực phẩm bữa ăn học đường vẫn là một thách thức đáng quan tâm.
Gần 80% học sinh không đạt mức hoạt động thể chất
BS.TS Nguyễn Đỗ Vân Anh, Viện dinh dưỡng, Bộ Y tế cũng cho biết, trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ đáng ghi nhận trong cải thiện tình trạng dinh dưỡng trẻ em. Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đang trở nên phức tạp hơn khi nước ta đồng thời đối mặt với "gánh nặng kép về dinh dưỡng", tức là sự tồn tại đồng thời của suy dinh dưỡng và thừa cân, béo phì trong cùng một quần thể. Nguyên nhân do chế độ ăn và lối sống. Chế độ ăn truyền thống dần được thay thế bởi thực phẩm giàu năng lượng, nhiều chất béo, đường và muối, trong khi mức độ hoạt động thể chất có xu hướng giảm. Đáng chú ý, những thay đổi này không còn giới hạn ở khu vực đô thị hay nhóm thu nhập cao, mà đã lan rộng tới khu vực nông thôn và các nhóm dân cư thu nhập thấp, phản ánh tác động sâu rộng của đô thị hóa và toàn cầu hóa hệ thống thực phẩm.
Cũng theo Viện Dinh dưỡng Việt Nam, kết quả khảo sát hành vi sức khỏe học sinh toàn cầu tại Việt Nam (GSHS) cho thấy gần 80% học sinh không đạt mức hoạt động thể chất khuyến nghị. Đồng thời, xu hướng tiêu thụ đồ uống có đường và thực phẩm chế biến ngày càng gia tăng, trong khi mức tiêu thụ rau và trái cây vẫn chưa đạt khuyến nghị.
Từ Nghị quyết của Bộ Chính trị đến chương trình hành động liên ngành
Tại Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định các nhiệm vụ: "Ban hành quy định của pháp luật để nâng cao dinh dưỡng học đường và thể chất người Việt Nam"; "Tập trung nguồn lực đầu tư môi trường rèn luyện thể chất".
Nghị quyết 72-NQ/TW đã đề ra quan điểm xuyên suốt: "Đề cao ý thức phòng bệnh, lối sống lành mạnh, xây dựng văn hóa sức khỏe trong Nhân dân", "Chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời";"Lấy phòng bệnh làm ưu tiên hàng đầu". Một trong những nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm là: "Triển khai có hiệu quả Chương trình chăm sóc sức khỏe học đường…Triển khai thường xuyên công tác tuyên truyền, giáo dục, tư vấn, phổ biến kiến thức về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe, đặc biệt là đối với trẻ em, thanh niên. Đẩy mạnh giáo dục thể chất trong nhà trường; đưa nội dung giáo dục sức khỏe, dinh dưỡng vào chương trình giáo dục ở các cấp học phù hợp".
Ông Nguyễn Huy Nho, Phó Vụ trưởng Vụ học sinh, sinh viên, Bộ GD&ĐT cho biết, triển khai thực hiện các Nghị quyết của Trung ương và Chương trình hành động của Chính phủ, Bộ GDĐT đang tích cực phối hợp với Bộ Y tế và các bộ, ngành, địa phương hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm đẩy mạnh toàn diện các hoạt động giáo dục, chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe HSSV, bảo đảm dinh dưỡng học đường và tăng cường các hoạt động thể lực trong các cơ sở giáo dục. Đây là yêu cầu khách quan và là nhiệm vụ cấp bách, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, gia đình, nhà trường và xã hội để góp phần vào sự phát triển thể lực, tầm vóc, trí tuệ con người và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho trẻ em, HSSV.
Hiện Bộ GD&ĐT đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035, trong đó tập trung các nguồn lực để giải quyết những vấn đề cốt lõi, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và chất lượng sức khỏe học đường như: nhân sự, cơ sở vật chất, nước uống, nước sinh hoạt, nhà vệ sinh đạt chuẩn, đảm bảo an toàn thực phẩm, đánh giá tình trạng dinh dưỡng, truyền thông, giáo dục sức khỏe, khám và lập sổ sức khỏe điện tử cho người học…
Đồng thời Bộ GD&ĐT kiến nghị Chính phủ chỉ đạo xây dựng và ban hành đồng bộ các chính sách quốc gia về sức khỏe học đường theo hướng tích hợp dinh dưỡng – vận động – thể thao học đường, bảo đảm tính thống nhất, liên thông giữa các chương trình, đề án hiện hành, qua đó tạo nền tảng phát triển toàn diện thể chất, tầm vóc và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Nhấn mạnh vai trò của giáo dục thể chất và thể thao học đường trong việc hình thành nền tảng thể lực, ý chí, kỷ luật và khả năng thích ứng cho thế hệ trẻ, Huấn luyện viên trưởng Đội tuyển thể dục dụng cụ quốc gia Trương Minh Sang khẳng định việc được làm quen các môn thể thao cơ bản từ nhỏ sẽ giúp các em có trang bị kỹ năng về phòng chống chấn thương, từ đó có sự phát triển an toàn, lành mạnh.
Theo TS.BS Nguyễn Thị Hồng Diễm, tại Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra mục tiêu về nâng cao thể lực, trí lực, tầm vóc của nhân dân, cụ thể: đến năm 2030 tăng chiều cao trung bình của trẻ em và thanh thiếu niên từ 1-18 tuổi thêm tối thiểu 1,5cm. Tầm nhìn đến năm 2045 là tầm vóc, thể lực, chiều cao trung bình của thanh niên tương đương các quốc gia có cùng mức phát triển.
TS.BS Nguyễn Thị Hồng Diễm đề xuất giải pháp chú trọng công tác dinh dưỡng tại trường học; đẩy mạnh giáo dục về dinh dưỡng và thực phẩm, truyền thông thay đổi hành vi. Ngoài ra, cần phát triển nhân lực trong lĩnh vực y tế trường học nói chung và dinh dưỡng học đường nói riêng; tăng cường phối hợp liên ngành và huy động xã hội hóa; ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại. TS Nguyễn Thị Hồng Diễm nhấn mạnh, "việc thực hiện đồng bộ các giải pháp trên không chỉ cải thiện sức khỏe tức thì mà còn đảm bảo chất lượng giống nòi, tạo nền tảng cho một Việt Nam cường thịnh.
Trong khi đó, BS. TS. Đỗ Thị Vân Anh cho rằng, phát triển trí lực không thể tách rời thể lực, và thể lực không thể tách rời dinh dưỡng. Đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em hôm nay chính là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của quốc gia trong tương lai. "Vì vậy, cần một cách tiếp cận liên ngành, dựa trên bằng chứng khoa học, nhằm tạo dựng môi trường thuận lợi để trẻ em Việt Nam được phát triển toàn diện", theo bà Đỗ Thị Vân Anh.
Ông Nguyễn Viết Lộc, Phó Bí thư Đảng ủy chuyên trách Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất sau hội thảo, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các bộ ngành liên quan, cùng các địa phương tập trung đẩy mạnh công tác phối hợp liên ngành để triển khai các giải pháp thiết thực, hiệu quả, bảo đảm tính bền vững và phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa phương, đơn vị.
