Một nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học Nature mới đây cho thấy chênh lệch nhiệt độ cực đoan trong thời gian ngắn, đặc biệt là sự thay đổi nhiệt độ lớn trong ngày, đã gia tăng đáng kể trên phạm vi toàn cầu trong những thập kỷ gần đây, nhất là tại các khu vực ở vĩ độ thấp và trung bình – nơi sinh sống của phần lớn dân số thế giới.
Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Nam Kinh và Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc thực hiện dựa trên phân tích dữ liệu khí hậu giai đoạn 1961 - 2020 và dự báo các kịch bản đến năm 2100 cho thấy hiện tượng dao động nhiệt độ đột ngột trong ngày, vốn ít được chú ý trước đây, đang xuất hiện với tần suất cao hơn, cường độ mạnh hơn và biên độ lớn hơn.
Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân chính của xu hướng này là phát thải khí nhà kính, cùng với các yếu tố liên quan như độ ẩm đất suy giảm, biến động lớn hơn của áp suất không khí và độ ẩm bề mặt. Tại các khu vực vĩ độ thấp và trung bình ở cả hai bán cầu, xu hướng dao động nhiệt độ đột ngột trong ngày gia tăng rõ rệt và ngày càng tăng tốc, trong khi các khu vực vĩ độ cao ghi nhận ít biến động hơn.
Chênh lệch nhiệt độ ngày đêm tăng mạnh trên toàn cầu. Ảnh minh hoạ: AA/TTXVN
Nghiên cứu ghi nhận mức tăng mạnh nhất của biên độ dao động nhiệt độ trong ngày xảy ra tại miền Tây nước Mỹ, miền Đông Trung Quốc, một số khu vực Nam Mỹ và lưu vực Địa Trung Hải. Trong các giai đoạn 10 năm, chênh lệch nhiệt độ tăng tới 11,1 độ C tại miền Tây nước Mỹ; 9,4 độ C tại miền Đông Trung Quốc; 12,4 độ C tại Nam Mỹ và 7,1 độ C tại khu vực Địa Trung Hải. Đáng chú ý, các kỷ lục mới về dao động nhiệt độ ngày đêm được ghi nhận trong năm 2022, trong đó miền Đông Trung Quốc chứng kiến mức chênh lệch lên tới 22,9 độ C, còn miền Tây nước Mỹ đạt 20,3 độ C. Theo nghiên cứu, những hiện tượng cực đoan như vậy xảy ra thường xuyên hơn nhiều so với trước đây.
Trao đổi với báo giới, nhà khoa học khí hậu Deniz Demirhan thuộc Đại học Kỹ thuật Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) cho biết biến đổi khí hậu đang làm gia tăng bất ổn thời tiết hằng ngày tại các khu vực vĩ độ trung bình, trong khi lại làm giảm biên độ dao động tại các vùng cực. Theo bà Demirhan, phát thải khí nhà kính là nguyên nhân dài hạn chủ yếu làm thay đổi cân bằng năng lượng của Trái Đất, qua đó tác động đến hoàn lưu khí quyển, mây, độ ẩm và các quá trình bề mặt.
Các chuyên gia cảnh báo những biến động nhiệt độ đột ngột có thể gây tác động nghiêm trọng đến sức khỏe con người, làm gia tăng nguy cơ các bệnh tim mạch, hô hấp và tỷ lệ tử vong. Về kinh tế, hiện tượng này có thể gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp, làm gia tăng nhu cầu năng lượng đột biến, gây áp lực lên hạ tầng và ảnh hưởng đến an ninh lương thực.
Theo các mô hình khí hậu, trong giai đoạn 2050 – 2100, tần suất và mức độ nghiêm trọng của các đợt dao động nhiệt độ ngày đêm cực đoan được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng tại các khu vực vĩ độ thấp, cận nhiệt đới và trung bình, đặc biệt trong các kịch bản phát thải cao. Điều này cho thấy sự biến động khó lường của thời tiết có thể trở thành một đặc trưng mới của khí hậu toàn cầu trong những thập kỷ tới.
