Cần ưu tiên cơ chế, chính sách tạo điều kiện cho nghệ nhân 'giữ hồn' di sản

Hội nghị toàn quốc triển khai công tác văn hóa dân tộc và tuyên dương già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín

Hội nghị toàn quốc triển khai công tác văn hóa dân tộc và tuyên dương già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín diễn ra vào ngày 17/4 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, xã Đoài Phương, Hà Nội. Đây là sự kiện nằm trong chuỗi các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 19/4. Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, nhà quản lý khẳng định, đội ngũ già làng, trưởng bản, nghệ nhân là những "người giữ hồn" văn hóa, những kinh nghiệm thực tiễn, mô hình hiệu quả của họ đã góp phần quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc.

Tuy nhiên, theo Bộ VHTT&DL, bên cạnh kết quả đạt được, công tác bảo tồn văn hóa dân tộc vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức, không ít giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số đứng trước nguy cơ mai một. Nguồn lực đầu tư, cơ chế cho công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa tại nhiều địa phương còn hạn chế.

Nghệ nhân Lý Thị Hoa, dân tộc Tày, Chủ nhiệm CLB Hát then đàn tính xã Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh: Bây giờ, mấy xã sát nhập với nhau, CLB của chúng tôi số người cũng tăng lên. Trước một CLB có 30 triệu tiền kinh phí hoạt động, ít người thì có thể được. Nay số người tăng lên, mong muốn có kinh phí phù hợp với thời cuộc bây giờ, để những người là nhóm trưởng như tôi đi tuyên truyền, huy động các tầng lớp, lớp trẻ cùng mình gìn giữ bản sắc văn hóa dễ hơn, hiệu quả hơn. 

Nghệ nhân Lê Thị Quyên, Dân tộc Thái, thôn Mó Bột, xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa: Về kinh phí, không đủ để chúng tôi trang trải, vì một năm chúng tôi có nhiều sự kiện, ví dụ như chúng tôi có lễ hội được công nhận cấp quốc gia Sết Boóc Mạy mỗi năm tổ chức một lần vào tháng Giêng. Mong muốn Nhà nước hỗ trợ thêm, nhà văn hóa cộng đồng chúng tôi có nhưng mong muốn có một cái nhà sàn rộng để tổ chức lễ hội, đáp ứng được nhu cầu cho du khách thập phương đến tham quan di sản của dân tộc Thái.

Bên cạnh đó, việc thiếu nguồn nhân lực kế cận để giữ gìn di sản trong cộng đồng cũng là vấn đề bất cập được nghệ nhân truyền giữ di sản đặt ra.  

Nghệ nhân Lê Thị Quyên, Dân tộc Thái, thôn Mó Bột, xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa: Các cháu nhỏ còn bận học hành, chúng tôi lựa vào thứ 7, Chủ nhật để cho các cháu ôn luyện một chút. Nhưng lứa tuổi thanh niên không có, các em đi làm ăn xa lễ Tết mới về, nên sự tham gia cũng ít đi.

Ông Lại Vũ Hiệp, Phó Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Lào Cai: Trong thời gian vừa qua, các già làng, trưởng bản, các nghệ nhân, người có uy tín đã rất có trách nhiệm trong việc bảo tồn phát huy các truyền thống văn hóa để truyền lại cho các thế hệ trẻ. Tuy nhiên, chế độ chính sách cho Nhà nước cho các đối tượng này còn đang rất hạn chế. Tôi mong trong thời gian tới, Chính phủ, các cơ quan Trung ương và địa phương có thể tăng hỗ trợ cho các già làng trưởng bản, người có uy tín để họ có thêm động lực, thực hiện tốt vai trò của mình trong phát huy truyền thống văn hóa dân tộc, cũng như truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Tại hội nghị, Bộ VHTT&DL đã tôn vinh, khen thưởng 4 tập thể và 66 cá nhân là các già làng, trưởng bản, nghệ nhân và những người có uy tín đã có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. Đây cũng là sự cụ thể hóa mục tiêu nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống chính sách đãi ngộ, tôn vinh và hỗ trợ nghệ nhân dân gian, già làng, trưởng bản, người có uy tín mà Bộ VHTT&DL đặt ra trong nhiệm vụ trọng tâm công tác văn hóa dân tộc giai đoạn 2026-2031.

Ông Trịnh Ngọc Chung, Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam: Bộ sẽ đề xuất xây dựng những cơ chế chính sách bằng những giải pháp rất cụ thể để ưu tiên trong công tác bảo tồn phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số. Trong đó đặc biệt coi trọng nguồn nhân lực, gìn giữ các tri thức văn hóa của các dân tộc. Chúng tôi nghiên cứu đề xuất với Bộ và các cấp có thẩm quyền có chế độ ưu đãi, có những chính sách cụ thể để khuyến khích, động viên để các nghệ nhân, già làng trưởng bản, người có uy tín tiếp tục đóng góp phát huy tri thức của mình cho công tác bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc.

Hội nghị đã nhận được nhiều ý kiến tham luận có giá trị, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương; tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành với địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam. Đó cũng là định hướng, tinh thần của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới../.