(TT&VH) - “Dù nước ta vẫn thiếu điện trong những tháng hạn hán hoặc khi tạm dừng hoạt động để nâng cấp, sửa chữa, nhưng tổng công suất nguồn điện đã đạt gần 20.000 MW, trong khi nhu cầu thực tế chỉ cần 17.000 MW. Việc xây dựng thị trường phát điện cạnh tranh hiện nay là thích hợp”.
Đó là khẳng định của Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Hữu Hào tại Hội thảo “Thiết kế, cơ chế vận hành và kế hoạch thực hiện Thị trường phát điện cạnh tranh Việt Nam”. Hội thảo do Bộ Công thương chủ trì diễn ra hôm qua 18/8.
Các nhà máy điện phải tìm cách giảm giá thành
Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào cho biết, Bộ đang hoàn chỉnh những khâu cuối cùng để chuẩn bị đưa thị trường phát điện cạnh tranh vào vận hành. Người dân sẽ được hưởng nguồn điện chất lượng tốt với chi phí hợp lý hơn.
Xây dựng thị trường điện cạnh tranh có làm giảm tình trạng thiếu điện? (Ảnh minh họa)
Ông Phạm Quang Huy, Trưởng phòng Thị trường điện lực, Cục Điều tiết điện lực cho biết: “Đối tượng của Thị trường là các đơn vị tham gia cạnh tranh phát điện có công suất từ 30MW trở lên đấu nối vào lưới điện quốc gia (trừ các nhà máy điện gió, điện địa nhiệt); đơn vị mua buôn duy nhất; đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia; các đơn vị cung cấp dịch vụ. Thị trường được vận hành dưới sự giám sát thông qua việc báo cáo vận hành được công bố hành tuần, hàng tháng và hàng năm, sẽ có kiểm toán số liệu thị trường điện. Nếu đơn vị nào vi phạm sẽ bị phạt tiền tùy theo mức độ lên tới 40 triệu đồng và nhiều hình thức khác”.
Điều kiện để có thể áp dụng thị trường phát điện cạnh tranh, là công suất có thể huy động của hệ thống phải dư để các đơn vị phải cố gắng hạ giá thành trước khả năng không được huy động hết. Về hình thức mua điện, theo ông Phạm Mạnh Thắng - Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, sẽ theo mô hình như thị trường chứng khoán, các nhà máy điện sẽ chào giá theo từng ngày, nhà máy nào có giá điện thấp nhất sẽ được ưu tiên huy động trước.
Theo cơ chế, tỷ lệ sản lượng thanh toán theo giá hợp đồng do Cục Điều tiết Điện lực quy định hàng năm (năm bắt đầu vận hành thị trường là 90-95% sản lượng hợp đồng năm, giảm dần theo các năm, nhưng không thấp hơn 60%). Như vậy, các nhà máy phát điện có giá cao sẽ phải cố gắng giảm chi phí, giảm giá bán để bán được nhiều điện hơn. Các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu sẽ có hợp đồng riêng, không phải chào giá mà do Trung tâm Điều độ hệ thống điện lập lịch huy động để đảm bảo tối ưu chống lũ, vận hành hiệu quả.
Mô hình thị trường sẽ vận hành qua từng lộ trình (từ thị trường phát điện cạnh tranh, thị trường bán buôn điện và thị trường bán lẻ điện) sẽ tiến tới việc mua bán điện cạnh tranh. Nhằm đảm bảo hoạt động cho các bên liên quan, khi vận hành bên cung cấp và bên mua có những cam kết cung ứng đầy đủ, kịp thời. Tất cả các khó khăn của doanh nghiệp sản xuất như: giá đầu vào, nguyên liệu đầu vào (than, khí…) nếu không được cam kết rõ ràng với bên cung cấp thì doanh nghiệp phải tự chịu, bởi khi cạnh tranh theo cơ chế thị trường thì các doanh nghiệp cần phải chủ động tất cả các vấn đề nêu trên, làm sao đảm bảo mức giá thấp nhất, nhưng chất lượng.
Ông Thắng khẳng định đã cơ bản hoàn thành khâu đầu tiên của thị trường điện cạnh tranh: thiết kế thị trường phát điện cạnh tranh.
Giá điện sẽ điều chỉnh linh hoạt
Để khống chế và điều hành giá điện, Bộ Công thương cho biết sẽ đưa ra khung giá với giá trần và giá sàn dựa trên các tính toán chi phí phát điện chi tiết đến từng loại hình nhà máy. Nếu có điều chỉnh giá điện, Bộ Công thương sẽ điều chỉnh mức giá trần, giá sàn dựa trên sự biến động của giá cơ sở.
Ông Trần Tuệ Quang - Trưởng phòng giá điện và khí, Cục Điều tiết Điện lực: cơ chế giá điện hiện tại không phản ánh kịp thời chi phí; giá bán lẻ điện nước ta khoảng 5.3 US cents/Kwh thấp so với khu vực dẫn đến không thể thu hồi được chi phí sản xuất kinh doanh ở khâu phát điện, truyền tải và phân phối; không thể mua điện với giá hợp lý, cản trở đầu tư trong lĩnh vực phát điện. Khi chuyển sang giá thị trường, hàng quý cơ quan chức năng sẽ xem xét lại biến động của các yếu tố đầu vào để điều chỉnh tăng hoặc giảm giá bán điện theo quý.
Cơ chế điều hành giá cũng được đề nghị thay đổi, Cục Điều tiết điện lực kiến nghị tiến tới tách giá điện thành 4 khâu: phát điện, truyền tải, phân phối và điều hành phụ trợ. Hằng năm, các cơ quan hữu quan sẽ xây dựng phương án giá điện cơ sở, đảm bảo tính toán thu hồi vốn cho từng khâu.
Ông Phạm Mạnh Thắng cho biết, hiện nay EVN vẫn đang nắm quy trình mua bán điện, Cục Điều tiết điện lực đề nghị hằng quý EVN sẽ tính toán biến động giá đầu vào trên cơ sở giá than, dầu, khí… để xem xét có cần điều chỉnh giá quý tới hay không, nếu đầu vào tăng đến một mức nhất định sẽ thay đổi giá bán điện.
Tuy nhiên, theo ông Thắng, nếu không tách khâu mua bán điện và Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia ra khỏi EVN, thì EVN vừa sản xuất lại vừa mua, vừa có quyền điều độ, sẽ khó cho sự cạnh tranh trên thị trường.
Bài và ảnh: Minh Việt
