Sự chuyển mình của ngành ghép tạng Việt Nam trong năm 2025 không chỉ thể hiện ở năng lực y khoa mà còn nằm ở những con số mang đậm tính nhân văn. Tính đến hết năm 2025, cả nước đã có khoảng 150.352 trường hợp đăng ký hiến mô, tạng. Đáng chú ý, số ca hiến tạng từ người chết não đã đạt mức kỷ lục là 66 ca, tăng đột biến so với mức trung bình chỉ vỏn vẹn 10 ca/năm của các giai đoạn trước, qua đó đưa Việt Nam tiến gần hơn vào nhóm 50 quốc gia có chỉ số hiến tạng tốt nhất thế giới.

Đằng sau những con số ấy là những câu chuyện đẫm nước mắt về sự hy sinh. Đó là quyết định can trường của người mẹ nam sinh 21 tuổi B.Đ.Q tại Bệnh viện Bạch Mai khi nghẹn ngào thốt lên: "Gia đình tin tưởng con sẽ sẵn lòng và vui vẻ khi cơ thể mình có thể giúp đỡ những người bệnh kém may mắn". Hay câu chuyện về một chàng trai trẻ 21 tuổi khác vừa không may qua đời đã kịp để lại "phép màu", hồi sinh bốn cuộc đời đang mòn mỏi ở lằn ranh sinh tử.

Đặc biệt, trong những ngày đầu năm 2026, câu chuyện về "người chiến sĩ áo trắng" N.C tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã chạm đến trái tim của hàng triệu người. Cả một đời gắn bó với chiếc áo blouse để chăm sóc người bệnh, đến phút cuối cùng khi phải dừng lại hơi thở, chị vẫn chọn cách "ở lại" nhân gian trong hình hài của 5 sự sống mới. Hơn 5 giờ đồng hồ phẫu thuật lấy tạng của chị là khoảng thời gian các y bác sĩ phải kìm nén nước mắt, bởi mỗi nhát dao, mỗi mũi khâu đều mang theo lòng tri ân sâu sắc và sự kính trọng tột cùng dành cho người đồng nghiệp.

Kỳ diệu thay, vòng tròn của sự cho - nhận không chỉ dừng lại ở đó. Có những y bác sĩ dành cả đời cứu người, cuối cùng lại được chính cộng đồng cứu sống nhờ những tạng hiến thiêng liêng. Đó là câu chuyện của bác sĩ Nguyễn Thị Phương Nhi - nữ bác sĩ sản khoa tại Tuyên Quang. Sáu năm ròng rã chống chọi với căn bệnh cơ tim giãn, tưởng chừng như chị phải đầu hàng số phận, rời xa nụ cười của những mầm non vừa cất tiếng khóc chào đời. Nhưng một cuộc đại phẫu ghép tim lịch sử tại Hà Nội đã viết lại định mệnh. Chỉ ba tháng sau ca ghép, trái tim mới tương thích hoàn hảo đã đập những nhịp đập khỏe khoắn, giúp chị khoác lại chiếc áo blouse trắng, vẹn nguyên sứ mệnh và đong đầy lòng biết ơn.

PGS.TS Dương Đức Hùng thực hiện phẫu thuật ghép tạng

Hay như câu chuyện đầy nghị lực của bác sĩ Sầm Thành Tài (sinh năm 1993, người dân tộc Thái). Từng từ bỏ cơ hội ở lại phố thị để quay về phục vụ đồng bào tại vùng núi Quỳ Hợp (Nghệ An), người bác sĩ tận tâm ấy bỗng chốc rơi vào bi kịch khi mắc suy thận giai đoạn cuối. Nhưng ánh sáng y học và tình người đã kịp thời cứu rỗi anh. Ca ghép thận thành công tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức không chỉ cứu sống một con người, mà còn giữ lại một điểm tựa y tế vững chắc cho hàng nghìn đồng bào dân tộc thiểu số nơi rẻo cao. Điểm tựa ấy cũng chính là minh chứng cho sự vươn lên mạnh mẽ của y tế nước nhà, khi Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đang khẳng định vị thế là trung tâm ghép tạng hàng đầu. Theo chia sẻ của PGS Dương Đức Hùng, bệnh viện hiện đã làm chủ được các kỹ thuật ghép đa tạng vô cùng phức tạp như: tim - phổi, tim - gan, tim - thận. Tính đến nay, đơn vị đã thực hiện thành công 2.478 ca ghép tạng. Con số này không chỉ minh chứng cho năng lực chuyên môn y khoa xuất sắc và giá trị khoa học, mà còn khắc họa rõ nét tinh thần nhân văn - nơi sự ra đi của một người đã thắp lên ngọn lửa sống cho biết bao số phận khác. Đặc biệt, vào tháng 9 vừa qua, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi dấu ấn lịch sử khi thực hiện thành công ca ghép tim - phổi đầu tiên trong nước. Trải qua 7 giờ phẫu thuật căng thẳng, các y bác sĩ đã cứu sống ngoạn mục một bệnh nhân ở giai đoạn cuối. Đây là một kỹ thuật cực hiếm trên thế giới với chỉ khoảng 100 ca được thực hiện mỗi năm, đòi hỏi sự phối hợp hoàn hảo của nhiều ê-kíp chuyên sâu cùng quá trình hồi sức, chống thải ghép vô cùng khắt khe.

Sự giao thoa tuyệt đẹp giữa người hiến và người nhận, giữa người thầy thuốc và bệnh nhân đã vẽ nên một vòng tuần hoàn của lòng nhân ái, nơi cái chết không phải là dấu chấm hết, mà là sự tiếp nối vĩ đại của tình yêu thương.

Mặc dù đã đạt được những kỷ lục ấn tượng, bức tranh ghép tạng tại Việt Nam vẫn còn đó những mảng màu trầm và những nghịch lý khiến những người làm nghề y phải trăn trở.

Nghịch lý lớn nhất chính là sự mất cân đối nghiêm trọng về nguồn tạng. Dù số người đăng ký hiến tạng đã tăng, nhưng 95% nguồn tạng hiện nay vẫn đến từ người cho sống (chủ yếu là người thân trong gia đình). Tỷ lệ hiến tạng sau chết não tại Việt Nam vẫn thuộc hàng thấp nhất thế giới, nguồn tạng từ người chết não chỉ chiếm vỏn vẹn 5%. Điều này đồng nghĩa với việc vẫn còn hàng chục ngàn bệnh nhân suy tạng đang phải mòn mỏi chờ đợi trong tuyệt vọng, và rất nhiều người trong số họ đã không thể trụ lại đến ngày phép màu gõ cửa.

Rào cản lớn nhất dẫn đến thực trạng này chính là yếu tố tâm lý và tín ngưỡng. Quan niệm Á Đông về việc "chết phải toàn thây" bám rễ quá sâu vào tâm thức của nhiều thế hệ. Những hạn chế trong cách hiểu về khái niệm "chết não" - trạng thái tử vong không thể đảo ngược - cũng khiến nhiều gia đình ngần ngại, từ chối hiến tạng người thân vì tin rằng vẫn còn cơ hội cứu chữa hoặc sợ mang tội bất hiếu.

Bên cạnh đó, cơ chế tài chính cũng là một gánh nặng khổng lồ. Chi phí cho các ca phẫu thuật lấy - ghép tạng và quá trình sử dụng thuốc chống thải ghép sau này là rất cao, trong khi bảo hiểm y tế hiện nay chỉ chi trả khoảng 40%. Điều này vô tình tạo ra một bức tường vô hình, tước đi cơ hội sống của những bệnh nhân nghèo, đẩy họ vào cảnh khánh kiệt dù đã may mắn tìm được nguồn tạng phù hợp.

Để vượt qua những nghịch lý này, ngành y tế Việt Nam đã xác định lĩnh vực ghép mô và bộ phận cơ thể người là mũi nhọn chiến lược trong tầm nhìn đến năm 2030, với những định hướng mang tính bứt phá toàn diện.

Về mặt chuyên môn, các trung tâm ghép tạng sẽ tiếp tục hiện đại hóa kỹ thuật, hướng tới việc ứng dụng robot trong phẫu thuật lấy và ghép tạng nhằm tối ưu hóa sự chính xác và giảm thiểu sang chấn. Ngành y tế cũng đang từng bước chuẩn bị các điều kiện pháp lý và chuyên môn để triển khai kỹ thuật ghép tạng từ người hiến chết tim - một hướng đi mới hứa hẹn sẽ mở rộng đáng kể nguồn tạng dự trữ.

Sự chuyển đổi số cũng sẽ được đẩy mạnh với việc xây dựng hệ thống điều phối tạng quốc gia trên nền tảng số hóa. Mạng lưới này sẽ kết nối theo thời gian thực giữa các đơn vị hồi sức cấp cứu trên toàn quốc với các trung tâm ghép tạng, đảm bảo không một cơ hội hiến tặng nào bị bỏ lỡ và tạng hiến sẽ được điều phối đến người nhận phù hợp nhất, nhanh nhất.

Tuy nhiên, mọi công nghệ sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có sự đồng thuận từ xã hội. Mục tiêu lớn nhất và cũng là thách thức nhất của ngành y tế đến năm 2030 là xây dựng thành công văn hóa hiến tặng, hướng tới việc thay đổi cán cân: Đưa 90% nguồn tạng đến từ người hiến chết não. Để làm được điều này, chiến lược truyền thông mang thông điệp "Cho đi là còn mãi" sẽ được đẩy mạnh sâu rộng hơn nữa. Sự phối hợp chặt chẽ với các tổ chức tôn giáo, đoàn thể xã hội sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giải tỏa các nút thắt tâm lý, giúp người dân thấu hiểu rằng: Hiến tạng không phải là sự mất mát, mà là sự cho đi cao cả nhất của đời người.

Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2 là dịp để tôn vinh trí tuệ và sự cống hiến không biết mệt mỏi của những người khoác áo blouse trắng. Nhưng thông qua chuỗi bài viết đặc biệt này, chúng tôi muốn gửi gắm một thông điệp rộng lớn hơn: Cuộc chiến giành giật sự sống không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành y. Mỗi một con người bình dị trong xã hội đều có thể trở thành một vị "thầy thuốc" vĩ đại, nếu chúng ta mang trong mình một trái tim biết sẻ chia.

 Hãy để những chuyến bay xuyên Việt mang theo tạng hiến không chỉ là kỳ tích của tháng 2/2026, mà sẽ trở thành những nhịp cầu thường nhật kết nối yêu thương. Bởi ở tận cùng của ranh giới sinh tử, sự sống chưa bao giờ thực sự khép lại, nếu chúng ta chọn cách cho đi!

Tổ chức sản xuất: Ngô Thu Lan/ Bài viết: Xuân Hương
Biên tập: Yên Khương
Thiết kế: Bách Việt
Báo Thể thao và Văn hóa