Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi hệ thống đơn vị hành chính cấp tỉnh được sắp xếp lại và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai. Vì thế, ngày hội thể thao lớn nhất quốc gia hứa hẹn mang tới diện mạo mới, sức mạnh mới.

Thu gọn về quy mô...

Theo đề án, Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X diễn ra vào tháng 11/2026 tại TP.HCM, Đồng Nai và Đồng Tháp. Đại hội tổ chức 47 môn, theo 3 nhóm: Olympic, ASIAD; SEA Games và thể thao dân tộc với sự tham gia của 36 đoàn, gồm 34 tỉnh, thành phố và 2 ngành Công an, Quân đội. Đây là cấu trúc hoàn toàn khác so với các kỳ Đại hội trước, khi hệ thống 63 tỉnh, thành phố, 2 ngành là những đầu mối độc lập trong cuộc đua thể thao thành tích cao.

Sự thay đổi này phản ánh trực tiếp bước chuyển lớn của Việt Nam về tổ chức đơn vị hành chính và cũng đặt thể thao trước một bài toán mới: Làm thế nào để hợp nhất, phân bổ và phát huy nguồn lực thể thao từ những địa phương cũ trong một đơn vị mới.

Nếu chỉ nhìn vào số lượng đoàn, Đại hội lần thứ X có thể tạo cảm giác quy mô đã được thu gọn. Nhưng những con số khác lại cho thấy điều ngược lại. Ban tổ chức dự kiến có khoảng 12.000 cán bộ, HLV và VĐV, cùng khoảng 2.000 trọng tài. Đại hội cũng tổ chức 48 môn với 973 nội dung thi đấu và dự kiến thu hút khoảng 200.000 lượt khách mời, cổ động viên, du khách.

Điều đó cho thấy con tính "63 xuống 34" không thể được hiểu theo nghĩa đơn giản rằng lực lượng thể thao cũng giảm theo. Các địa phương sau sáp nhập phải tập hợp nguồn lực từ những đơn vị cũ, xây dựng lại hệ thống quản lý, xác định các môn thế mạnh và lựa chọn lực lượng đại diện cho đơn vị hành chính mới.

Đây chính là một trong những giá trị đặc biệt của Đại hội lần thứ X. Nó trở thành cuộc kiểm chứng đầu tiên ở quy mô toàn quốc về khả năng thích ứng của thể thao thành tích cao với mô hình hành chính mới.

... nhưng không ít cạnh tranh

Khi nhiều địa phương cũ được hợp nhất thành một tỉnh, thành phố mới, lực lượng VĐV, HLV và các trung tâm đào tạo cũng đứng trước yêu cầu kết nối và lựa chọn lại. Một đơn vị mới có thể sở hữu nguồn lực thể thao đến từ nhiều địa bàn trước đây, từ đó hình thành một đội ngũ có quy mô và chiều sâu khác trước.

Điều này đặc biệt đáng chú ý ở những môn có tính cạnh tranh cao. Nếu trước đây các VĐV cùng địa bàn hành chính cũ có thể chia thành những đoàn khác nhau, thì sau sáp nhập, họ có thể phải cạnh tranh ngay trong quá trình tuyển chọn để giành suất khoác áo đoàn mới. Như vậy, cạnh tranh không chỉ nằm ở thời điểm bước vào Đại hội. Nó bắt đầu từ quá trình tổ chức lại lực lượng.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận thận trọng: Chưa có đủ dữ liệu chính thức để khẳng định mọi địa phương mới đều sở hữu lực lượng mạnh hơn trước hoặc số VĐV của Đại hội X cao hơn Đại hội IX (năm 2022). Điều có thể khẳng định là quy mô dự kiến khoảng 12.000 cán bộ, HLV, VĐV cho thấy khả năng tập hợp lực lượng của Đại hội vẫn rất lớn, bất chấp số đầu mối địa phương giảm mạnh.

Điểm đáng nói hơn nằm ở chất lượng của cuộc cạnh tranh. Chương trình Đại hội đã được xây dựng với 48 môn, 973 nội dung, chia thành các nhóm Olympic, ASIAD, SEA Games và thể thao dân tộc. Cơ cấu này cho thấy định hướng không chỉ đặt nặng số lượng nội dung mà còn chú trọng những môn có khả năng phục vụ mục tiêu thành tích quốc tế.

Một cuộc "tái cấu trúc" của thể thao

Nếu nhìn rộng hơn, Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X có thể được xem như một điểm giao giữa 2 quá trình.

Một bên là sự thay đổi về hành chính từ 63 tỉnh, thành xuống còn 34 tỉnh, thành và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bên kia là quá trình thể thao Việt Nam tiếp tục tổ chức lại lực lượng, hướng mạnh hơn tới các môn Olympic, ASIAD và mục tiêu chuẩn bị nguồn VĐV cho những đấu trường quốc tế tiếp theo.

Sổ tay tuyên truyền chính thức của Đại hội xác định một trong những mục tiêu quan trọng là thông qua Đại hội để đánh giá quá trình phát triển thể thao của các tỉnh, thành, ngành; đồng thời phát hiện nhân tố mới, đào tạo lực lượng kế cận cho SEA Games 2027, Olympic 2028 và ASIAD 2030.

Vì vậy, giá trị của Đại hội X không chỉ nằm ở bảng tổng sắp huy chương. Nó còn nằm ở khả năng trả lời một câu hỏi lớn: Sau khi bản đồ hành chính thay đổi, thể thao của Việt Nam có thể tổ chức lại nguồn lực như thế nào để không chỉ duy trì quy mô mà còn nâng cao chất lượng cạnh tranh?

Ở khía cạnh đó, con số 36 đoàn và khoảng 12.000 cán bộ, HLV, VĐV mang ý nghĩa đáng chú ý. Số đầu mối đã giảm, nhưng sức tập hợp vẫn rất lớn. Điều đó cho thấy quá trình sáp nhập không nhất thiết làm không gian thể thao bị thu hẹp. Ngược lại, nếu được tổ chức hợp lý, nguồn lực từ các địa phương cũ có thể được tập trung vào những đơn vị mới với quy mô rộng hơn. Cuối cùng, Đại hội 2026 có thể được nhìn như một "bài kiểm tra" đầu tiên của thể thao Việt Nam trong bản đồ hành chính mới. 

TP.HCM chạy nước rút cho Đại hội

Với vai trò địa phương đăng cai chính, TP.HCM đang triển khai công tác chuẩn bị trên nhiều mặt, từ cơ sở vật chất, địa điểm thi đấu đến nhân sự, chuyên môn, truyền thông và vận hành. Theo kế hoạch, Đại hội được tổ chức tại 31 địa điểm trên địa bàn TP.HCM, bên cạnh các địa điểm phối hợp tại Đồng Nai và Đồng Tháp.

TP.HCM xác định nguyên tắc tận dụng tối đa công trình hiện có, đồng thời bảo đảm tiêu chuẩn chuyên môn, an ninh, an toàn và hiệu quả. Đến cuối tháng 8, 30/47 môn đã cơ bản thống nhất việc phân tách nhiệm vụ, trong khi 17 môn tiếp tục được tháo gỡ những vấn đề về cơ sở vật chất và thiết bị đặc thù. Ban Tổ chức cũng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, hoàn thiện các hạng mục còn lại và tăng cường huy động nguồn lực xã hội hóa.

Đưa chuyển đổi số vào Đại hội

Một trong những điểm nhấn của Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X là việc TP.HCM đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị và phục vụ Đại hội. Thành phố đã xây dựng hệ thống phần mềm và Cổng thông tin điện tử, đồng thời tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ quản lý, đại diện các bộ môn, kỹ thuật viên và nhân sự chuyên môn. Nền tảng số hướng tới việc chuẩn hóa quy trình vận hành, nâng cao hiệu quả quản lý và đồng bộ dữ liệu. Với người hâm mộ, Cổng thông tin cho phép tra cứu bảng tổng sắp huy chương, cập nhật tin tức và tiếp cận các tiện ích truyền thông đa phương tiện. Theo định hướng của TP.HCM, hệ thống còn được phát triển với các giải pháp như AI, mã QR, camera thông minh và API, phục vụ quản lý nhân sự, lịch thi đấu, kết quả, an ninh, hậu cần, vé và tương tác khán giả.