(TT&VH) - Hội đồng trọng tài (HĐTT QG) và Ban trọng tài (BTT) chỉ tạo nên sự khác biệt đích thực nếu như bộ máy BTT đồng thuận, tâm sáng, có năng lực. Họ phải thiết lập được kỷ cương qua các chế tài như thưởng phạt công tâm, nghiêm minh. Quan trọng hơn, phải giám sát được đội ngũ TT để không bị qua mặt và làm loạn. Nếu không làm được điều đó, BTT cũng chỉ là biến thể của HĐTT QG trước đây mà thôi.
Phân công TT đúng quy trình và nguyên tắc không khó nhưng đảm bảo tính công minh, chính xác thì đấy là bài toán đến nay vẫn chưa có lời giải. Phó Trưởng BTT Đoàn Phú Tấn, người phụ trách việc phân công TT phải giải được bài toán hóc búa đó trong thời gian tới.
Ma trận
Có một thời chưa xa, việc phân công TT chẳng khác gì ma trận khi trải qua 3 bước và có đến 8 nguyên tắc. Hiện tại, quy trình này chỉ còn 3 nguyên tắc. Thứ nhất, trọng tài không thuộc về một trong hai địa phương có đội bóng của trận đấu sẽ tham gia điều hành; Thứ hai, trọng tài phải có năng lực chuyên môn tốt thông qua bảng điểm của giám sát; Thứ ba, trọng tài không nằm ở địa phương có đội bóng đang tranh chấp về thứ hạng hay cuộc đua trụ hạng với một trong hai đội bóng của trận đấu sẽ tham gia điều hành.
Cho dù đơn giản hóa vấn đề nhưng việc phân công TT đến cuối mùa bóng 2011 vẫn chưa thoát ra khỏi ma trận vì những cung cách làm việc bao cấp cố hữu. Trước hết, việc phân công TT trong HĐTT QG chỉ có hai người quyết định, trong khi HĐTT QG có đến 5 người. Nếu sai, đương nhiên cả những người không liên quan đều mang tiếng.
Sự tự chủ của HĐTT QG trong việc phân công TT bị tước mất bởi đường đi lòng vòng của bản danh sách trước khi đến sự thống nhất. Tức là, danh sách phân công TT do Chủ tịch HĐTTQG Nguyễn Văn Mùi cùng PCT Nguyễn Tấn Hiền đưa ra. Từ đây, bản danh sách được trình cho phòng điều hành TT (PĐHTT). PĐHTT sẽ phân công cụ thể TT và trợ lý TT cho từng trận đấu rồi chuyển lại cho HĐTT QG. Sau đó, BTC giải sẽ xem xét rồi trình cho Ban Tổng thư ký (Ông Trần Quốc Tuấn và Dương Nghiệp Khôi) duyệt. TTK Trần Quốc Tuấn là người ký duyệt cuối cùng.
Cũng phải nhắc thêm, phòng điều hành TT do ông Phạm Trung (phó phòng- chưa có trưởng phòng) tồn tại theo kiểu có cũng được, không cũng chẳng sao. Theo quy định của FIFA, “phòng TT có ít nhất 1 chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực TT làm chuyên trách). Phòng này lẽ ra đóng vai trò cực kỳ quan trọng (không chỉ việc giúp HĐTT QG trong việc phân công TT), nhất là nắm hồ sơ, bút lục của TT, GS. Người đứng đầu phòng này phải được chọn lựa kỹ càng, nhưng rốt cục 6 năm qua, vai trò của PĐHTT quá mờ nhạt, “trình” của cựu trợ lý TT Phạm Trung chưa đủ tầm để được giới TT vị nể. Cánh TT nhiều người nói đùa đến cái việc thông báo cho TT sẽ nhận nhiệm vụ sân nào (sau khi danh sách được phê duyệt) cũng thường xuyên muộn, tắc trách…
Như vậy, HĐTT QG lâu nay không quyết được triệt để việc phân công TT. Thực tế là vậy, rất nhiều lần, bản danh sách của họ đã bị điều chỉnh theo chủ ý của cấp trên. Không ít lần, nguyên Chủ tịch HĐTT QG (cũ) Nguyễn Văn Mùi nói thẳng Ban Tổng thư ký đã “quyết dùm” cho HĐTT QG một số trận cầu nhạy cảm.
Đơn cử như trận “chung kết” giữa SLNA và Hà Nội T&T. HĐTT QG phân công trọng tài Võ Minh Trí thì ông Dương Nghiệp Khôi và ông Trần Quốc Tuấn quyết phải là trọng tài Vũ Bảo Linh. Thế là phải chỉnh lại. Hôm đó, TT Vũ Bảo Linh đã điều hành khá tốt nhưng những phút cuối có thể thấy TT này vẫn bắt rất rát SLNA. Nếu SLNA thua, thì xem ra ông Linh khó có đường về Quảng Ninh. Dĩ nhiên, câu chuyện phân công Võ Minh Trí bắt để rồi bị Ban Tổng thư ký thay đổi phút chót sẽ bị xới tung.
Đến đây, chúng ta đã rõ, việc phân công TT và cụ thể hơn là TT nào bắt trận nào trong một thời gian dài, có bàn tay của Ban Tổng thư ký và họ cần phải cùng HĐTT QG chịu trách nhiệm trước những bất cập chung của công tác TT, trong đó có cả dị nghị về sự phân công một số trận có chủ ý của họ. Nếu khâu phân công ban đầu cùng Ban Tổng thư ký có sự thỏa hiệp không tích cực, thì hết sức nguy hiểm.
Chúng ta có thể thấy nhiều hiện tượng đáng ngờ có bàn tay sắp xếp. Trọng tài Ngô Quốc Hưng được phân công bắt chính trong 2 trận liên tiếp của HP.HN ở vòng 2 và vòng 3 Eximbank V-League 2011. Và trong cả 2 trận đấu này đều phát sinh sự cố, bị Thanh Hóa và HLV Lê Thụy Hải phê phán có định kiến với đội bóng xứ Thanh, hoặc bênh SLNA. Vòng 24, TT Nguyễn Đức Vũ bắt chính trận N.Sài Gòn – HN.T&T dù vòng trước TT này đã làm TT bàn ở trận HN.T&T – B.Bình Dương. Đỉnh diểm là vòng đấu 23 và 24, TT Công Trọng và Văn Quyết đều sai phạm nghiêm trọng và đều liên quan đến việc thoát rớt hạng của V. Hải Phòng… Đấy chỉ là những trường hợp tiêu biểu trong vô số trận đấu diễn ra cảnh cả tổ TT đeo và bắt bất lợi một đội bóng, mang tiếng “mafia”. Ai chịu trách nhiệm trong việc phân công vô lý gây hậu quả nghiêm trọng một số trận trên?
Cần làm mới mình
Trọng tài Võ Minh Trí, người được đánh giá có chuyên môn tốt nhưng không phải lúc nào
cũng được phân công bắt những trận cầu “đinh”. Ảnh: V.V
Sau cơn bão tiêu cực TT năm 2005, ông Đoàn Phú Tấn đã phải chịu rất nhiều búa rìu dư luận. Đấy là điều tất yếu và phải chấp nhận bởi thời điểm đó ông nắm quyền sinh quyền sát trong việc phân công TT. Trong số những TT bị bắt, hay bị loại khỏi đời sống bóng đá đỉnh cao thì học trò của ông cũng không ít.
Thời điểm này, ai cũng biết bóng đá chuyên nghiệp đã phát triển lên tầm khác, tác động rất lớn đến tư tưởng, ý thức nghề nghiệp của giới TT, trong đó các đội bóng đầu tư tiền bạc ghê gớm cũng là một yếu tố nhạy cảm.
Không còn cách nào khác, việc phân công TT vẫn phải do BTT mà cụ thể là ông Đoàn Phú Tấn quyết định, đúng như tôn chỉ của FIFA. Ông Phó BTT Đoàn Phú Tấn phải thể hiện cái tâm sáng, sự công minh, chính xác và dám chịu trách nhiệm trong việc phân công TT.
Việc phân công TT phải thể hiện được tinh thần: TT nào thể hiện được chuyên môn tốt (thông qua bảng điểm của giám sát), tâm trong sáng thì được phân công nhiều. Một nghịch lý lâu nay là việc phân công giám sát (GS) diễn ra theo quy trình ngược. Tức là, phòng tổ chức thi đấu lên danh sách GS đến sân nào gửi cho HĐTT QG. Sau đó, HĐTT QG căn cứ vào đó để lên danh dách TT nào sẽ được GS nào kèm. Thành ra, chẳng khó nếu có chủ ý đưa GS dễ dãi, thiếu trách nhiệm cho TT A, B,C, và ngược lại. Trong bối cảnh TT kém cả chuyên môn lẫn tư cách, lự lượng GS không bị trách nhiệm sẽ là thiếu công bằng. Khâu phân công GS cũng là vấn đề rất nghiêm trọng, tiếc rằng lâu nay bị xem nhẹ.
Phân công TT phải thoát ra được cảnh dây nhợ, chọn mặt, gửi vàng, thân thì ưu ái mà sơ (nhất là TT trẻ) thì không tin dùng. Chúng ta không lạ gì cảnh nhiều TT chuyên trị được bắt những trận cầu “thơm”. Tức là, đến điều hành những đội bóng đại gia, rất hào phóng với TT.
TT bắt nhiều trận, có nghĩa điểm số lẫn thu nhập sẽ sẽ tăng lên so với những đồng nghiệp được bố trí điều hành ít. Mặt khác, chỉ cần phần lớn mùa giải bắt nhàn nhạt nhưng nước rút được phân công bắt một vài trận cầu đinh, nghiến răng hoàn thành nhiệm vụ coi như “lên số” vù vù, rất thuận lợi trong cuộc bầu bán cuối năm cũng như đăng ký FIFA.
Mùa giải 2011 có gần 400 trận đấu ở hệ thống giải chuyên nghiệp. Giải VĐGG có 22 trọng tài và 30 trợ lý trọng tài tham gia điều hành, giải hạng Nhất QG: 23 trọng tài và 36 trợ lý trọng tài. Mùa bóng 2012 tới cũng tương ứng. Cho dù thế, thì việc phân công TT sẽ đơn giản hơn nếu như những người chịu trách nhiệm này thoát ra được những rào cản cũ, đặc biệt thể hiện được sự công bằng, chuyên nghiệp với đội ngũ TT và dám hành phản biện với BTC giải và cấp cao hơn vì sự công bằng, kỷ cương của đội ngũ TT.
Sau những thăng trầm, đặc biệt ký ức năm 2005, hy vọng ông Đoàn Phú Tấn sẽ tạo được sinh khí khi ngồi lên cái ghế “nóng” và nhận công việc rất nóng đã từng thiêu đốt đường quan lộ lĩnh vực TT của ông một thời gian dài.
NGỌC HÒA
