LTS: Ngày 5/6, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Báo Văn hóa tổ chức Hội thảo khoa học "Triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị - Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số".

Từ những ý kiến, tham luận của các chuyên gia tại Hội thảo, Thể thao và Văn hóa (TTXVN) có tuyến bài về chủ đề này, qua đó góp phần làm rõ lộ trình thực thi Nghị quyết 80-NQ/TW, đưa văn hóa Việt Nam bứt phá thành "sức mạnh mềm" trong môi trường số.

Tám mươi ba năm trước, Đề cương về Văn hóa Việt Nam (1943) đã ra đời như một "ngọn đuốc soi đường cho quốc dân đi".

Ngày nay, khi dân tộc bước vào "kỷ nguyên vươn mình", Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành, không chỉ kế thừa bản lĩnh của lịch sử mà còn kiến tạo một hệ hình mới: đưa văn hóa trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, một ngành kinh tế mũi nhọn thông qua sự bứt phá của công nghiệp văn hóa.

Những viên gạch tư tưởng đầu tiên

Để hiểu được tầm vóc của Nghị quyết 80, cần ngược dòng thời gian về năm 1943, khi bản Đề cương do Tổng Bí thư Trường Chinh soạn thảo được thông qua.

Trong bối cảnh "rối ren" về kinh tế, chính trị và sự xâm lăng của những luồng văn hóa độc hại, Đề cương đã xác lập ba nguyên tắc vận động: Dân tộc hóa, Đại chúng hóa và Khoa học hóa.

Phân tích về giá trị nền móng này, TS Đỗ Thanh Hương, Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh khẳng định: "Những tư tưởng, quan điểm của Đề cương không chỉ định hướng cho sự phát triển của nền văn hóa dân tộc nói chung mà còn đặt những nền tảng lý luận cơ bản và vững chắc cho đường lối phát triển các ngành công nghiệp văn hóa (CNVH) Việt Nam sau này".

Bà nhấn mạnh rằng, ngay từ thời điểm đó, Đảng đã nhìn ra mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và kinh tế: "Văn hóa không thể tách rời mà phải vận hành trên cơ sở nền tảng kinh tế và chế độ kinh tế đương đại. Đây chính là tiền đề cho những định hướng phát huy giá trị của văn hóa trong kinh tế, chính trị cũng như gắn kết kinh tế và chính trị với văn hóa để phát triển văn hóa".

Ba nguyên tắc dân tộc, đại chúng, khoa học không hề cũ đi theo năm tháng. Ngược lại, chúng là "kim chỉ nam" để công nghiệp văn hóa hôm nay không bị hòa tan.

Theo TS Đỗ Thanh Hương, "CNVH Việt Nam chỉ có thể phát triển mạnh mẽ và bền vững, tỏa sáng, chinh phục thành công thị trường trong nước và quốc tế khi nội dung và hình thức của các sản phẩm, dịch vụ văn hóa mang tính sáng tạo, thể hiện bản sắc dân tộc độc đáo và sử dụng nhuần nhuyễn những thành tựu khoa học công nghệ để mang lại hiệu ứng đặc biệt và sức lan tỏa rộng khắp".

Từ "mặt trận" đến "nguồn lực nội sinh"

Nếu Đề cương 1943 xác lập văn hóa là một "mặt trận" ngang hàng với chính trị và kinh tế, thì Nghị quyết 80-NQ/TW đã nâng tầm văn hóa thành "hệ điều tiết", thành "nguồn lực nội sinh" quan trọng nhất của quốc gia.

Tại lễ khai mạc Hội thảo khoa học về Nghị quyết 80, ông Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa nhận định sâu sắc về sự dịch chuyển này: "Văn hóa không còn chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực mang tính bồi đắp tinh thần, mà đang ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng phát triển, là nguồn lực nội sinh quan trọng, là sức mạnh mềm của quốc gia, là nền tảng để hình thành bản lĩnh, khát vọng và sức sáng tạo của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới".

Ông cũng chỉ rõ điểm đột phá của văn kiện mới: "Điểm mới căn bản của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc khẳng định tầm quan trọng của văn hóa, mà còn ở cách tiếp cận phát triển văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với kinh tế, công nghệ và thị trường. Công nghiệp văn hóa vì vậy không thể hiểu đơn giản là sự gia tăng số lượng sản phẩm văn hóa, mà phải được nhìn nhận như một hệ sinh thái phát triển".

Sự tiếp nối ở đây không phải là phép cộng đơn thuần của lịch sử, mà là sự tiến hóa của tư duy quản lý. Nếu trước đây ta "làm văn hóa" thì nay ta "phát triển kinh tế văn hóa". 

PGS-TS Huỳnh Văn Tới, Thành viên Hội đồng KH&ĐT Trường ĐH Văn hóa TP. Hồ Chí Minh lý giải: "Phát triển công nghiệp văn hóa chính là quá trình chuyển hóa 'tài nguyên văn hóa' thành 'nguồn lực kinh tế' trong phát triển. Điều này thể hiện tư duy từ 'làm văn hóa' sang 'phát triển kinh tế văn hóa' dựa trên sáng tạo".

Ông khẳng định đây là con đường tất yếu để văn hóa dân tộc không chỉ tồn tại trong bảo tàng mà phải "sống" và "sinh lời" trên thị trường toàn cầu.

Kỷ nguyên số và cuộc "tái sinh" di sản

Dòng chảy kiến tạo từ 1943 đến 2026 ghi nhận một biến số chưa từng có: Công nghệ số. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là "xương sống" của nền công nghiệp văn hóa hiện đại.

Nghị quyết 80-NQ/TW xác lập mục tiêu đầy khát vọng: Đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP; đến năm 2045 trở thành trụ cột phát triển bền vững với mức đóng góp 9% GDP.

Để đạt được con số ấy, di sản văn hóa - vốn quý mà Đề cương 1943 yêu cầu bảo vệ - phải được số hóa để trở thành tài sản.

Trong tham luận của mình, PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã phân tích sự chuyển dịch về thể chế: "Tư duy phát triển CNVH tại Việt Nam đang chuyển từ tiếp cận ngành văn hóa sang tiếp cận hệ sinh thái sáng tạo gắn với dữ liệu, nền tảng số, đổi mới sáng tạo và sức mạnh mềm quốc gia. Khung thể chế CNVH hiện nay không còn chỉ dừng ở hỗ trợ hoạt động văn hóa, mà cần chuyển mạnh sang kiến tạo năng lực quản trị hệ sinh thái sáng tạo trong cả môi trường thực và môi trường số".

Sự tương thích giữa chính sách và công nghệ là chìa khóa để hiện thực hóa khát vọng quốc gia. Khi di sản được số hóa, nó thoát khỏi giới hạn của không gian vật lý để tiếp cận hàng triệu người dùng toàn cầu.

Đây chính là cách chúng ta bảo vệ "chủ quyền văn hóa số" trong một thế giới phẳng - một nhiệm vụ mà năm 1943 gọi là "chống ảnh hưởng nô dịch" thì năm 2026 gọi là "bảo tồn chủ quyền trên không gian mạng".

Sợi chỉ đỏ xuyên suốt hai thế kỷ

Mọi sự phát triển kinh tế từ văn hóa, nếu thiếu đi hệ giá trị cốt lõi, sẽ dễ sa vào thương mại hóa tầm thường.

Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặc biệt nhấn mạnh việc triển khai đồng bộ "Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam".

Bàn về tính cấp thiết của việc hiện thực hóa các giá trị này, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm, Cố vấn Hiệu trưởng Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: "Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Nhưng thực tế cho thấy, sau hơn 1/4 thế kỷ, khẳng định này vẫn chưa trở thành hiện thực. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026 cho thấy Đảng ta rất quyết tâm làm thay đổi về chất tình trạng này. Với Nghị quyết 80, văn hóa được đặt trong logic chính sách công, gắn với chiến lược phát triển quốc gia, hội nhập quốc tế và xây dựng con người Việt Nam, xây dựng hệ giá trị Việt Nam làm nền tảng cho việc bước vào kỷ nguyên mới".

Chính con người - chủ thể của Đề cương 1943 và là trung tâm của Nghị quyết 80 - sẽ cầm lái con tàu công nghiệp văn hóa. Đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ và đặc biệt là thế hệ Gen Z - những "công dân số" - đang mang trên vai sứ mệnh kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của công nghệ.