Vốn là loài lương thực gắn bó lâu đời với đồng bào các dân tộc thiểu số, tam giác mạch từng là cứu cánh giúp bà con qua những tháng giáp hạt cơ cực. Với vẻ đẹp tinh khôi chuyển màu uyển chuyển từ trắng sang phớt hồng, hồng đậm rồi tím biếc, loài hoa mộc mạc ấy nay đã khoác lên mình "sứ mệnh" mới, trở thành "nam châm" thu hút hàng vạn du khách tìm về chiêm ngưỡng, chụp ảnh mỗi dịp thu về.

Lễ phát động trồng cây tam giác mạch vụ Thu - Đông năm 2026, hướng tới Lễ hội Hoa Tam giác mạch lần XII năm 2026. Ảnh: Huy Thông

Sinh kế thực tế và dòng thu nhập trực tiếp cho người dân

Sự chuyển dịch phát triển tam giác mạch theo hướng hàng hóa gắn liền với du lịch cộng đồng mang lại những trái ngọt kinh tế rõ rệt, giúp người dân trực tiếp thụ hưởng thành quả lao động trên chính mảnh đất của mình.

Vào các mùa lễ hội, lượng khách đổ về cao nguyên đá tăng mạnh, mở ra nguồn thu nhập đều đặn cho các hộ gia đình chủ trì nhà vườn. Với mức phí tham quan, chụp ảnh bình quân khoảng 10.000 đồng/lượt khách, mỗi điểm trồng hoa trung bình thu về từ 2 đến 2,5 triệu đồng mỗi ngày, cá biệt có những ngày cuối tuần cao điểm vượt mốc 5 triệu đồng.

Trao đổi về nguồn sinh kế thiết thực này, ông Giàng Mí Say, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Văn, chia sẻ: "Trước đây, tam giác mạch chỉ là cây lương thực phụ phục vụ chống đói qua những mùa giáp hạt. Nay với tư duy làm du lịch mới, cây hoa đã thực sự trở thành nguồn sinh kế thực tế mang lại dòng thu nhập trực tiếp cho người dân. Những khoản thu từ phí tham quan, dịch vụ homestay hay bán sản phẩm tại vườn giúp bà con cải thiện rõ rệt đời sống kinh tế, từ đó thêm mặn mà, gắn bó và chủ động mở rộng diện tích canh tác để phục vụ du khách".

Đa dạng hóa giá trị kinh tế từ hạt tam giác mạch

Không dừng lại ở việc làm cảnh quan và phục vụ du lịch, chuỗi giá trị của cây tam giác mạch ngày càng được khơi thông nhờ sự nhạy bén trong sản xuất và tiêu thụ. 

Hạt tam giác mạch hiện nay đã vươn xa, được xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản để làm nguyên liệu phục vụ ngành công nghiệp mỹ phẩm và hàng tiêu dùng. 

Bên cạnh đó, hạt thu hoạch còn được chế biến thành các loại bánh, kẹo đặc sản phục vụ nhu cầu mua sắm của du khách, hoặc được xay nhỏ, phối trộn khéo léo với bột ngô để chưng cất thành loại rượu men lá nức tiếng mang đậm hương vị vùng cao.

Chuỗi giá trị của cây tam giác mạch ngày càng được khơi thông nhờ sự nhạy bén trong sản xuất và tiêu thụ. Ảnh: Huy Thông

Về bài toán khai thác toàn diện giá trị của loài cây này, ông Giàng Mí Say, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Văn, cho biết thêm:"Chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc khai thác vẻ đẹp cảnh quan để thu hút du khách mà phải tối ưu hóa toàn diện giá trị kinh tế từ hạt tam giác mạch. Việc đa dạng hóa từ xuất khẩu nguyên liệu sang thị trường Nhật Bản, làm bánh kẹo đến chưng cất thành loại rượu đặc sản đã giúp chuỗi giá trị sản phẩm được nâng lên tầm cao mới. Điều này đảm bảo người dân không chỉ có thu nhập theo mùa vụ du lịch ngắn ngủi mà còn có nguồn thu nhập ổn định, đa dạng quanh năm từ nông sản chế biến".

1 / 6

2 / 6

3 / 6

4 / 6

5 / 6

6 / 6

1 / 6

❮ ❯

❮ ❯

❮ ❯

❮ ❯

❮ ❯

❮ ❯

Hoa Tam giác mạch từ bao đời nay đã gắn bó với cuộc sống và văn hóa của người dân vùng cao nguyên đá, mang vẻ đẹp mộc mạc, thuần khiết, mỏng manh nhưng ngày đêm kiên trì, chắt chiu từng chút đất, hơi sương, vươn mình khoe sắc, hiến dâng cho đời những hạt mạch trân quý. Ảnh tư liệu: TTXVN

Định hướng chiến lược phát triển bền vững

Việc quy hoạch và phát triển không gian văn hóa du lịch gắn với cây tam giác mạch đòi hỏi một tầm nhìn dài hạn, mang tính bài bản để tối ưu hóa nguồn lực địa phương, hướng tới mục tiêu nâng tầm chất lượng dịch vụ và bảo tồn không gian sinh thái vùng cao.

1 / 4

2 / 4

3 / 4

4 / 4

1 / 4

❮ ❯

❮ ❯

❮ ❯

❮ ❯

Mùa hoa Tam giác mạch đánh thức vẻ đẹp mềm mại của Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang). Từ Quản Bạ, Yên Minh đến Đồng Văn, Mèo Vạc, loài hoa nhỏ bé ấy như sợi chỉ nối những tầng đá lạnh thành một miền ký ức dịu dàng. Ảnh tư liệu: TTXVN

Trao đổi về tầm nhìn và định hướng phát triển của địa phương, ông Giàng Mí Say, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Văn, nhấn mạnh: "Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, xã Đồng Văn đang định hình cây hoa tam giác mạch và Lễ hội hoa không chỉ là sản phẩm du lịch đặc trưng, mà còn là đòn bẩy tạo sinh kế thực tế và dòng thu nhập trực tiếp cho người dân. Chúng tôi chú trọng đa dạng hóa giá trị kinh tế từ hạt tam giác mạch - từ phục vụ du lịch, xuất khẩu nguyên liệu đến chế biến ẩm thực, rượu đặc sản. Định hướng chiến lược của địa phương là phát triển du lịch bền vững gắn liền với bảo tồn văn hóa bản địa, để mỗi người dân vừa là chủ thể bảo vệ cảnh quan, vừa trực tiếp thụ hưởng thành quả kinh tế từ cây trồng thế mạnh này".

Từ cội nguồn là cây "chống đói qua những mùa giáp hạt", tam giác mạch nay đã thực sự vươn lên thành cây trồng chủ lực, kết hợp hoàn hảo giữa bảo tồn văn hóa, phát triển du lịch xanh và giảm nghèo bền vững cho đồng bào các dân tộc trên vùng cao nguyên đá.