Tối 26/4, ban nhạc Bức Tường chính thức trình làng tác phẩm Trên đỉnh gió, đánh dấu sự kết hợp giữa âm thanh rock mạnh mẽ và điệu dân ca Thái Inh lả ơi.        

Đây là bản phóng tác dân ca thứ hai của Bức Tường, tiếp nối tư duy nghệ thuật từng được ban nhạc khởi xướng với Ra khơi (phóng tác Lý kéo chài - dân ca Nam Bộ) vào năm 2004.          

Sử thi hóa chất liệu dân gian          

Điểm sáng về mặt âm thanh trong Trên đỉnh gió chính là sự xuất hiện của tiếng sáo trúc (do NSƯT Hoàng Anh thể hiện) đặt trên nền tảng của các nhạc cụ rock tiêu chuẩn (guitar điện, bass, trống).          

Thay vì sử dụng sáo trúc như một thứ âm thanh điểm xuyết mờ nhạt, bản phối mạnh dạn đưa nhạc cụ này lên vị trí dẫn dắt (lead), dạo đầu và tạo ra những đoạn giang tấu (interlude) mang tính không gian cao. Tiếng sáo réo rắt, hoang hoải vẽ ra sự mênh mang, trập trùng của đồi núi Tây Bắc.

Ngay sau đó, những câu riff guitar điện của Trần Tuấn Hùng và Vũ Văn Hà tràn vào với độ nhiễu (distortion) đặc trưng, kết hợp cùng nhịp trống dồn dập, tạo ra một nền móng vững chãi, uy lực.   

Sự tương phản giữa nét thanh tao, lả lướt của sáo trúc và sự gai góc, mạnh mẽ của rock không hề bài xích nhau. Trái lại, hai luồng âm thanh này cùng cộng hưởng, tôn vinh lẫn nhau, tạo nên một không gian âm nhạc hùng vĩ và đậm tính tự sự.

Sự xuất hiện của âm hưởng dân ca Thái "Inh lả ơi, sao noọng ơi" trong ca khúc này bộc lộ một tư duy xử lý chất liệu vô cùng văn minh. Bức Tường khước từ việc "cover" hay remix lại bài dân ca một cách xô bồ. Họ biến tuyến giai điệu ngũ cung (pentatonic) kinh điển này thành trái tim của toàn bộ tác phẩm - đoạn điệp khúc (chorus).

Sự chuyển nghĩa về mặt cảm xúc ở đây rất đắt giá. Nếu Inh lả ơi nguyên bản là một điệu hát giao duyên, tình tứ, nhịp nhàng, thì khi được đặt vào vòng hòa âm của Bức Tường, làn điệu này lập tức được "khuếch đại" thành một bản epic rock (rock sử thi).

Câu hát: "Inh lả ơi sao noọng ơi, khắp núi rừng Tây Bắc sáng ngời" vang lên với nhịp điệu dồn dập, hào sảng, mang lại cảm giác kiêu hãnh của những con người tự do đứng trên đỉnh đèo lộng gió, phóng tầm mắt ôm trọn lấy giang sơn. Đây là nghệ thuật dùng âm nhạc phương Tây để đánh thức sức mạnh nội sinh của âm nhạc truyền thống.

Thử thách lớn nhất khi hát rock pha dân ca là việc giữ được sự mềm mại của âm giai truyền thống nhưng không làm mất đi "chất thép" của rock. Ca sĩ Nguyễn Việt Lâm đã giải quyết tốt bài toán này. Sở hữu chất giọng có độ vang và độ khàn (rasp) vừa vặn, Việt Lâm xử lý phần verse (lời đầu) rất điềm tĩnh, mang tính kể chuyện ("Trên bản xa sương vây vách đá...").  

Khi tiến vào đoạn điệp khúc mang âm hưởng "Inh lả ơi", cách anh luyến láy các nốt nhạc dân ca hiện lên gọn gàng, dứt khoát. Giọng hát phóng khoáng, căng tràn năng lượng nam tính hoàn toàn ăn khớp với tinh thần mạnh mẽ của Bức Tường.

Dấu ấn animation và kỳ vọng về một không gian điện ảnh          

Về mặt thị giác, sản phẩm hiện tại của Trên đỉnh gió được phát hành dưới định dạng lyric animation, bộc lộ nhãn quan tinh tế của họa sĩ trẻ Tạ Vũ Thanh Nhã. Tác phẩm thị giác này đóng vai trò như một tấm thổ cẩm dệt nên toàn cảnh núi rừng Tây Bắc. Vượt lên trên những khung hình đồ họa tĩnh lặng, bức tranh liên tục chuyển động nhịp nhàng, cộng hưởng tuyệt đối với từng biên độ âm vang của giai điệu.          

Vùng đại ngàn hiện lên trong trạng thái liên tục chuyển mình qua nhiều sắc thái: từ lớp sương mù bảng lảng buổi sớm mai, sự trầm mặc tĩnh tại, sắc vàng rực rỡ của mùa lúa chín cho đến sự lắng đọng sâu thẳm trong tâm khảm con người. Việc lựa chọn phong cách animation mang tính biểu tượng ở thời điểm ra mắt là một giải pháp thông minh, giúp khán giả không bị phân tâm, từ đó tập trung tối đa vào cấu trúc âm nhạc và chiều sâu ca từ.

Tuy nhiên, dưới góc độ phê bình, một tác phẩm sở hữu cấu trúc epic rock (rock sử thi) mang tinh thần hào sảng như Trên đỉnh gió hoàn toàn xứng đáng phải có một music video định dạng live-action (người đóng) để thực sự bùng nổ.          

Nếu được hiện thực hóa trong tương lai, một MV xứng tầm cần tận dụng triệt để các góc máy đại cảnh (drone/flycam) nhằm lột tả trọn vẹn sự kỳ vĩ, trập trùng của đèo núi Tây Bắc. Hình ảnh ban nhạc Bức Tường chơi nhạc trực tiếp giữa không gian thiên nhiên hùng vĩ, vây quanh là biển mây hoặc những mỏm đá tai mèo sắc lẹm, sẽ tạo ra một "cú đòn" thị giác mạnh mẽ. Đồng thời, phần hình ảnh cần đan xen những thước phim điện ảnh (cinematic) khai thác văn hóa bản địa một cách chân thực, gai góc và nguyên bản, tránh xa lối quay phim mang tính quảng bá du lịch khuôn sáo.          

Sự cộng hưởng giữa sức mạnh cơ bắp của nhạc cụ phương Tây, giọng ca hào sảng và sự chân thực của cảnh sắc thiên nhiên, ngõ hầu sẽ nâng tầm tác phẩm. Khi ấy, Trên đỉnh gió sẽ thực sự trở thành một bản trường ca hoàn mỹ, "đánh gục" khán giả trên cả hai phương diện thính giác lẫn thị giác.

Bắt nhịp dòng chảy toàn cầu          

Trong dòng chảy âm nhạc Việt Nam hiện đại, việc khai thác chất liệu dân gian, di sản để nhào nặn cùng các thể loại phương Tây đang trở thành một vệt màu đậm nét.          

Nhìn ra thị trường quốc tế, đặc biệt ở dòng nhạc rock hay heavy metal, sự kết hợp này hoàn toàn không phải là một hiện tượng "chạy theo trào lưu" bề nổi.

Trên thực tế, những cuộc "giao duyên" giữa rock và âm nhạc truyền thống đã diễn ra bền bỉ xuyên suốt lịch sử, kiến tạo nên những phân nhánh lớn và mang lại nhiều thông điệp văn hóa sâu sắc.          

Bắt đầu từ thập niên 60-70, folk rock hay Celtic rock đã trỗi dậy mạnh mẽ tại Anh và Bắc Mỹ. Những ban nhạc huyền thoại như Jethro Tull đã đưa tiếng sáo flute mang âm hưởng đồng quê châu Âu vào giữa những câu riff guitar điện gai góc, tạo ra một không gian âm nhạc vừa ma mị vừa hoang dã.

Tiến vào kỷ nguyên của heavy metal cùng các nhánh phụ mang "âm hưởng nặng đô", việc pha trộn dân gian đã phát triển thành một xu hướng toàn cầu. Tại Nam Mỹ, ban nhạc huyền thoại Sepultura (Brazil) từng tạo ra "cơn địa chấn" với album Roots (1996) bằng cách kết hợp thrash metal với nhịp điệu gõ (percussion) nguyên thủy của bộ tộc Xavante. Tại Bắc Âu, dòng folk metal/viking metal trỗi dậy rực rỡ với những cái tên như Nightwish, Eluveitie hay Wardruna, nơi họ dùng rock để kể lại các bản trường ca thần thoại, kết hợp cùng các nhạc cụ cổ đại như đàn hurdy-gurdy, sáo túi hay đàn ngâm.          

Gần đây nhất, hiện tượng toàn cầu The Hu đến từ Mông Cổ đã khai sinh ra "Hunnu rock". Họ khiến cả thế giới phương Tây phải ngả mũ khi dùng kỹ thuật hát đồng song thanh (throat singing) và đàn mã đầu cầm (morin khuur) kết hợp cùng âm thanh heavy metal, tạo ra một thứ âm nhạc mang sức mạnh của những vó ngựa thảo nguyên. 

Sự giao thoa này thực chất là một phương thức vận động tất yếu của nền công nghiệp âm nhạc. Việc tìm về cội nguồn giúp các ban nhạc toàn cầu tránh khỏi sự cạn kiệt ý tưởng, mở rộng biên độ sáng tạo, đồng thời xác lập "mã gene văn hóa" độc bản để định vị tên tuổi trên thị trường quốc tế.          

Trở lại với Trên đỉnh gió, sự xuất hiện của chất liệu dân ca Tây Bắc trong tác phẩm là một bước đi thông minh và giàu tính trải nghiệm. Nối tiếp những tác phẩm khai thác chủ đề này đã ghi dấu với khán giả hâm mộ Bức Tường như Hoa Ban trắng (2010), Men say (2014)...

Tuy nhiên, chừng đó là chưa đủ cơ sở để khẳng định Bức Tường sẽ rẽ hướng hoàn toàn sang theo đuổi dòng folk rock để định vị tên tuổi trong chặng đường sắp tới. Vì vậy, Trên đỉnh gió trước hết đóng vai trò như một phép thử nghệ thuật nghiêm túc của Bức Tường. Việc khoác tấm áo rock hiện đại lên điệu hát Inh lả ơi đã đưa âm nhạc truyền thống hòa nhịp cùng dòng chảy đương đại.          

Cách làm này tôn vinh trọn vẹn vẻ đẹp nguyên thủy của dân ca Tây Bắc, đồng thời cho phép những giá trị xưa cũ tiếp tục nảy nở, song hành và đối thoại trực tiếp với nhịp sống bùng nổ của thời đại mới.