TIẾN SĨ KYRA NÚÑEZ DE LEÓN

Là nhà báo, nhà văn và nhà hoạt động văn hóa Mexico.

• Bà là một trong những người thúc đẩy chính của triển lãm ảnh "Những nữ chiến sĩ cách mạng Mexico" tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, giới thiệu những tư liệu nhiếp ảnh quý về các nữ chiến sĩ trong Cách mạng Mexico (1910–1920)

Đến Việt Nam vì tò mò về một vùng đất vừa bước ra khỏi chiến tranh, Kyra Núñez de León từng dự định chỉ lưu lại một tháng. Một cơn bạo bệnh, cuộc gặp gỡ trong bệnh viện và cuộc hôn nhân sau đó đã khiến bà gắn bó với Việt Nam theo một cách không ai ngờ tới. "Tôi vẫn nói đùa với chồng rằng, em lấy anh là để được ở lại Việt Nam", nữ nhà báo, nhà văn Mexico kể lại. Từ những chuyến đi tìm hiểu phụ nữ Việt Nam sau chiến tranh đến hành trình đưa hình ảnh "đội quân tóc dài" sang Mexico, rồi giới thiệu những nữ chiến sĩ cách mạng Mexico với công chúng Việt Nam, bà đã dành nhiều thập niên làm công việc của một người kể chuyện, kết nối hai đất nước qua ký ức lịch sử và những câu chuyện về phụ nữ.

* Đúng dịp kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, bà mang đến Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam câu chuyện về những nữ chiến sĩ cách mạng Mexico. Điều gì khiến bà lựa chọn chủ đề này, và vì sao bà muốn công chúng Việt Nam biết đến họ?

- Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh rằng triển lãm mang ý nghĩa kép, từ góc độ quốc gia và từ góc độ cá nhân tôi.

Mexico và Việt Nam là hai đất nước có nhiều năm gắn bó. Năm 2025, chúng ta cùng nhìn lại nửa thế kỷ thống nhất đất nước Việt Nam sau một cuộc chiến cam go, trong đó phụ nữ giữ vai trò rất rõ nét, tiêu biểu là "đội quân tóc dài" dưới sự lãnh đạo của nhà cách mạng Nguyễn Thị Định. Người dân Mexico luôn ấn tượng với cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Việt Nam để bảo vệ độc lập và toàn vẹn lãnh thổ.

Một số hình ảnh trong triển lãm (Ảnh: Mộng Long)

Về phương diện cá nhân, tôi dành tình cảm đặc biệt cho Việt Nam, nhất là sau những năm tháng được gặp gỡ, trò chuyện và làm việc với nhiều phụ nữ Việt Nam. Trong thời gian sống ở đây, từ khoảng giữa năm 1977 đến tháng 12/1979, tôi đã thực hiện một dự án viết sách về phụ nữ Việt Nam. Công việc ấy đưa tôi đến nhiều vùng miền, trong bối cảnh điều kiện đi lại còn rất khó khăn.

Tôi may mắn nhận được sự giúp đỡ tận tình của bà Hà Thị Quế, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam khi đó. Nhờ vậy, tôi có cơ hội đi từ Tam Đảo, Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh đến tận Cà Mau, gặp gỡ, phỏng vấn và trực tiếp chứng kiến phụ nữ Việt Nam trong đời sống, lao động và những nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh.

Đó là những năm tháng rất khó khăn, nhưng cũng là thời điểm tôi tin rằng Việt Nam sẽ trở thành đất nước mà chúng ta đang thấy hôm nay: một quốc gia phát triển, có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế. Tôi đã trở lại Việt Nam nhiều lần và chứng kiến những đổi thay qua các giai đoạn. Có thể nói, phụ nữ Việt Nam là những con người tuyệt vời đang sống trong một đất nước tuyệt vời.

Tháng 8/2025, để tôn vinh những phụ nữ Việt Nam từng cống hiến cho sự nghiệp thống nhất đất nước, tôi đã giới thiệu tại Mexico hình ảnh "đội quân tóc dài" trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, với tư liệu do Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam tuyển chọn và cung cấp. Triển lãm nhận được sự hưởng ứng tích cực. Đó cũng là cơ sở để tôi đưa câu chuyện về những nữ chiến sĩ cách mạng Mexico đến Việt Nam, với mong muốn công chúng Việt Nam biết rằng ở đất nước chúng tôi cũng từng có những người phụ nữ chiến đấu quả cảm như phụ nữ Việt Nam.

Còn một lý do quan trọng khác: lịch sử Mexico chưa ghi nhận tương xứng vai trò của những nữ chiến sĩ đã cống hiến cho cuộc Cách mạng Mexico giai đoạn 1910–1920, thường được gọi là Thập kỷ Vũ trang. Chỉ trong những năm gần đây, vai trò của họ mới được nhắc đến nhiều hơn. Nhưng chúng ta vẫn chưa biết chính xác bao nhiêu phụ nữ đã tham gia và hy sinh trong cuộc đấu tranh ấy. Có thể là hàng nghìn, hàng trăm nghìn, thậm chí những con số lớn hơn. Vẫn còn rất nhiều điều cần được tìm hiểu và nghiên cứu.

Vì vậy, tôi mong triển lãm sẽ giúp những người phụ nữ ấy được nhìn nhận đầy đủ hơn, đồng thời mở ra một cuộc đối thoại giữa hai dân tộc thông qua những câu chuyện lịch sử.

* Những người phụ nữ trong các bức ảnh, dù thuộc hai nền văn hóa khác nhau và tham gia những cuộc đấu tranh khác nhau, lại có nhiều điểm tương đồng với phụ nữ Việt Nam: ánh mắt cương nghị, sự can trường, ý thức bảo vệ gia đình và cộng đồng. Bà có thể chia sẻ về những nhân vật và hình ảnh được lựa chọn trưng bày?

- Trước hết, cần nói về nhiếp ảnh gia Agustín Víctor Casasola, người đã ghi lại những hình ảnh lịch sử này. Ông xuất thân từ một gia đình quý tộc nhưng quyết định dấn thân vào cuộc cách mạng, dùng nhiếp ảnh để ghi lại những con người và sự kiện đang làm thay đổi đất nước. Mexico may mắn có ông và bộ sưu tập hình ảnh quý giá ấy, bởi đó là một phần di sản tư liệu giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về lịch sử của mình.

Hãy nhìn bức ảnh Valentina, một nữ anh hùng của Cách mạng Mexico. Bức ảnh phản ánh rõ quan niệm từng tồn tại trong xã hội lúc bấy giờ: "Binh nghiệp không dành cho người mặc váy". Phụ nữ không được chào đón trong quân đội, vì thế, để có thể cầm súng, nhiều người đã cải trang thành nam giới. Valentina là một trường hợp như vậy, cũng như Adelita, một nhân vật nữ chiến sĩ nổi tiếng khác.

Tất nhiên, không phải tất cả phụ nữ tham gia cách mạng đều trực tiếp chiến đấu. Có những người đồng hành cùng chồng, đảm nhận công việc hậu cần, vận chuyển lương thực, nước uống, thậm chí giấu vũ khí trong váy để đưa qua những nơi nguy hiểm. Không ít người đã phải tự tay chôn cất chồng hy sinh trên chiến trường.

Những hình ảnh ấy còn cho thấy thành phần phụ nữ tham gia cách mạng rất đa dạng. Dù nông dân là lực lượng chủ yếu, vẫn có những phụ nữ thuộc tầng lớp tư sản dấn thân vào cuộc đấu tranh, như Valentina hay chị em nhà Serdán.

Ở lĩnh vực văn hóa, chúng tôi có nữ nhà báo, nhà văn Angélica, người bị bỏ tù vì ủng hộ cách mạng nhưng ngay cả trong tù vẫn tìm cách phát truyền đơn. Mỗi người tham gia theo một cách khác nhau, nhưng họ đều có điểm chung: sự cương nghị, quyết đoán và niềm tin rằng mình đang đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ cũng như tương lai đất nước.

Những đóng góp ấy góp phần tạo ra những thay đổi sâu sắc trong xã hội Mexico. Ngày nay, phụ nữ có thể tham gia quân đội, trở thành sĩ quan và hoạt động trong nhiều lĩnh vực mà không còn phải cải trang thành nam giới để được ra trận như những người đi trước.

Hình tượng các nữ chiến sĩ cũng đi vào đời sống văn hóa. Bài hát nổi tiếng về Adelita được nhiều thế hệ người Mexico biết đến. Trong các dịp lễ hội, diễu hành vào tháng 9 hoặc tháng 11, hàng trăm, hàng nghìn người tái hiện trang phục của những nữ chiến sĩ soldaderas, từ những bộ váy truyền thống đến trang phục charro.

Tôi cho rằng điều đáng chú ý không chỉ là những người phụ nữ ấy đã chiến đấu như thế nào, mà còn là những thay đổi họ góp phần tạo ra. Họ đã mở đường để các thế hệ sau có thêm quyền lựa chọn và cơ hội tham gia vào đời sống xã hội.

Xét trên nhiều phương diện, Cách mạng Mexico và cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất của Việt Nam đều có những dấu ấn tiên phong. Sự tương đồng ấy phần nào lý giải tình cảm mà nhân dân hai nước dành cho nhau, đồng thời gợi cho tôi ý tưởng trao đổi triển lãm: đưa câu chuyện về những nữ chiến sĩ Việt Nam đến Mexico và giới thiệu những nữ chiến sĩ Mexico với công chúng Việt Nam.

Tôi hy vọng khi nhìn những bức ảnh này, người Việt Nam sẽ thấy rằng dù cách nhau nửa vòng Trái đất, phụ nữ hai nước vẫn có thể gặp nhau trong lòng quả cảm, ý thức trách nhiệm và khát vọng về một tương lai tốt đẹp hơn.

* Bà đã nhiều lần trở lại Việt Nam và Mexico để kể những câu chuyện về phụ nữ. Nhưng mối duyên giữa bà với Việt Nam thực sự bắt đầu từ đâu?

- Tôi sẽ kể cho bạn nghe câu chuyện về mối lương duyên của mình với Việt Nam.

Năm 1976, sau khi tốt nghiệp ngành Báo chí tại Đại học Tự chủ Quốc gia Mexico (UNAM), tôi quyết định ra nước ngoài. Khác với nhiều người chọn châu Âu, tôi muốn khám phá những vùng đất mới. Nhờ các mối quan hệ bạn bè, tôi đến Trung Quốc rồi có cơ hội sang Việt Nam, trong bối cảnh Mexico là một trong những nước sớm thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất và mở Đại sứ quán tại Hà Nội.

Ngay từ thời đại học, tôi đã tích cực tham gia các hoạt động chính trị, đặc biệt là những cuộc biểu tình ủng hộ Việt Nam, đất nước gắn với tên tuổi Chủ tịch Hồ Chí Minh. Vì thế, chuyến đi này cũng là cơ hội để tôi trực tiếp tìm hiểu vùng đất mà mình đã quan tâm từ trước.

Tôi đến Việt Nam với thị thực chỉ có một tháng. Khi hết thời hạn, tôi dự định cùng một người bạn nữ đi du lịch một số nước châu Á khác. Nhưng tôi bị viêm gan và phải quay lại Việt Nam để điều trị. Phía Việt Nam khi ấy nói tôi không cần quá lo lắng về thời hạn thị thực, cứ điều trị xong rồi tính chuyện về nước.

Và rồi, trong thời gian nằm viện, tôi gặp người sau này trở thành chồng mình (cười). Ông là một công dân Thụy Điển, khi ấy làm đại diện cho Cao ủy Liên hợp quốc về Người tị nạn, trong bối cảnh Việt Nam phải giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến sơ tán và di cư.

Chúng tôi kết hôn và tôi tiếp tục ở lại Việt Nam. Đến bây giờ, tôi vẫn nói đùa với chồng rằng: "Em lấy anh là để được ở lại Việt Nam".

Tuy nhiên, khi ấy tôi nhập cảnh với tư cách nhà báo, nhưng sau khi kết hôn, tôi không thể tiếp tục tác nghiệp theo cách ban đầu vì tư cách cư trú của mình. Tôi tự hỏi: "Vậy mình sẽ làm gì?". Rồi tôi nhanh chóng tìm được câu trả lời: mình sẽ làm việc vì phụ nữ, viết một cuốn sách và đi thăm thú Việt Nam.

Đó là khởi đầu cho dự án viết về những người phụ nữ Việt Nam trong thế kỷ XX – những người kế tục truyền thống từ Hai Bà Trưng, nhưng trong thời đại của mình có thể trở thành những nữ chiến sĩ biệt động, đồng thời vẫn trở về với công việc mưu sinh bình dị mỗi ngày.

Trong hai năm 1978 và 1979, tôi đến nhiều trung tâm phụ nữ ở các tỉnh, thành phố; tận mắt chứng kiến những tàn phá do chiến tranh để lại; phỏng vấn những người sống sót sau thảm sát Mỹ Lai; gặp nữ tướng Nguyễn Thị Định; thăm vĩ tuyến 17 và những di tích chiến tranh ở Đà Nẵng. Tôi cũng có dịp trao đổi với bà Mai Thị Tú, đồng tác giả cuốn sách La Femme au Việt Nam viết cùng Lê Thị Nhâm Tuyết.

Tôi còn học tiếng Việt và cố gắng thực hành để có thể trò chuyện trực tiếp với những người mình gặp. Tôi muốn nghe họ kể câu chuyện của chính mình, thay vì chỉ nhìn họ qua những thông tin đã được ghi chép.

Cuốn sách của tôi xuất bản năm 1982, dù hiện không còn lưu hành. Năm 2025, nhân kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước Việt Nam, tôi mở lại cuốn sách cũ và viết thêm một chương về Việt Nam hôm nay.

Tôi nghĩ rằng nếu nhìn Việt Nam hiện tại bằng con mắt của gần 50 năm trước, có lẽ mình chỉ có thể thốt lên: "Thật không thể tin nổi!". Một đất nước phải gánh chịu những hậu quả nặng nề của chiến tranh, còn nhiều bom mìn sót lại, lại tiếp tục đối mặt với những thử thách trong bảo vệ lãnh thổ, đã vươn lên trở thành điểm đến quan trọng của du lịch và kinh doanh quốc tế. Đó là điều đáng khâm phục.

Cách đây vài năm, tôi viết một bài phóng sự công phu về Việt Nam cho nhật báo La Jornada của Mexico. Biên tập viên đã chọn nhan đề "Con hổ mới của châu Á". Tôi nghĩ nhận định ấy có cơ sở. Việt Nam đã vượt qua nhiều thử thách và đạt được những thành tựu đáng kể.

Mỗi khi nói về Việt Nam, tôi thường nói rất nhiều (cười). Có lẽ bởi mối gắn bó của tôi với đất nước này đã vượt ra ngoài một chuyến đi hay một đề tài báo chí. Việt Nam đã trở thành một phần quan trọng trong cuộc đời và công việc của tôi.

* Sau khi giới thiệu "đội quân tóc dài" của Việt Nam tại Mexico, rồi đưa câu chuyện về những nữ chiến sĩ Mexico đến Việt Nam, bà nhận thấy điều gì qua sự kết nối ấy?

- Tôi nhận thấy lịch sử có thể trở thành một nhịp cầu rất tự nhiên giữa hai dân tộc.

Khi giới thiệu hình ảnh những phụ nữ Việt Nam từng tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ tại Mexico, tôi muốn công chúng quê hương mình hiểu hơn về một đất nước mà họ vốn đã dành nhiều tình cảm. Những hình ảnh ấy cho thấy phụ nữ Việt Nam đã đóng góp như thế nào cho sự nghiệp thống nhất đất nước.

Với triển lãm lần này, tôi muốn tạo ra một cuộc gặp gỡ theo chiều ngược lại. Người Việt Nam có thể nhìn thấy trong lịch sử Mexico những người phụ nữ cũng từng chiến đấu, hy sinh và góp phần làm thay đổi xã hội.

Tôi nghĩ việc trao đổi các triển lãm như vậy có ý nghĩa bởi chúng ta không chỉ giới thiệu văn hóa của nhau, mà còn tạo điều kiện để công chúng hiểu sâu hơn về lịch sử và con người của mỗi nước. Những điểm tương đồng sẽ giúp chúng ta gần nhau hơn, còn những khác biệt lại mở ra cơ hội để học hỏi.

Điều tôi mong muốn là những câu chuyện ấy không dừng lại ở không gian triển lãm. Chúng có thể tiếp tục được kể qua sách, các chương trình giao lưu, hoạt động giáo dục và những dự án hợp tác văn hóa khác.

* Từ những câu chuyện về phụ nữ trong các cuộc cách mạng và chiến tranh, bà muốn gửi gắm thông điệp gì tới thế hệ trẻ?

- Nếu được truyền tải một thông điệp, tôi muốn nhấn mạnh ý nghĩa của việc ghi nhận và hiểu đúng lịch sử.

Nếu đã có những cuộc cách mạng, nếu đã có chiến tranh, thì những trải nghiệm ấy cần mang lại bài học cho hiện tại và tương lai. Thành tựu mà Việt Nam đạt được hôm nay có ý nghĩa không chỉ với lịch sử đất nước các bạn, mà còn với lịch sử thế giới, bởi đó là một bài học về khả năng chung sống của nhân loại, về việc vượt qua xung đột để hướng tới những giá trị nhân văn và một tương lai không còn chiến tranh.

Tôi cho rằng vị thế ngày càng được quốc tế ghi nhận của Việt Nam có mối liên hệ chặt chẽ với bản sắc văn hóa. Tôi nhìn thấy ở người Việt Nam tinh thần hiếu học, tính kỷ luật và sự trân trọng những giá trị được trao truyền từ các thế hệ đi trước.

Việt Nam cũng có một lực lượng dân số trẻ. Hãy nhìn những bạn trẻ đến tham quan triển lãm hôm nay. Họ có những ước mơ và khát vọng riêng, có thể muốn trở thành doanh nhân, nhà khoa học hay hoạt động trong những lĩnh vực khác. Những giá trị được kế thừa từ lịch sử sẽ giúp họ có thêm nền tảng để xây dựng tương lai.

Mexico cũng là đất nước của giới trẻ. Và lịch sử có thể giúp chúng ta tạo ra những thay đổi có ý nghĩa cho thế hệ tiếp theo.

Một ví dụ sinh động là việc người dân Mexico bầu ra nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử, Tiến sĩ Claudia Sheinbaum Pardo. Một người phụ nữ trở thành nguyên thủ quốc gia, đồng thời là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang của một đất nước từng mang nặng những định kiến gia trưởng, là một biểu tượng mạnh mẽ về sự thay đổi.

Từ những nữ chiến sĩ từng phải cải trang thành nam giới để ra trận đến một nữ Tổng thống hôm nay, chúng ta có thể nhìn thấy một hành trình dài của xã hội. Những người phụ nữ đi trước có thể không được chứng kiến tất cả thành quả, nhưng những lựa chọn và đóng góp của họ đã tạo điều kiện để các thế hệ sau có nhiều cơ hội hơn.

Tôi nghĩ đó chính là ý nghĩa của việc kể lại lịch sử: giúp người trẻ hiểu rằng những gì họ đang có không tự nhiên xuất hiện, và những thay đổi của tương lai cũng cần được xây dựng bằng sự lựa chọn, trách nhiệm và khát vọng của mỗi người.

* Bà từng nhắc đến hình ảnh một sợi tơ sen có thể nối Việt Nam với Mexico. Câu chuyện ấy có ý nghĩa như thế nào với bà?

Đó là một kỷ niệm tôi luôn nhớ. Thầy giáo dạy tiếng Việt của tôi, khi ấy gọi tôi bằng tên Việt Nam là Minh Hoa, từng nói: "Này Minh Hoa, nếu em ngắt một cành hoa sen và kéo nhựa của nó thành sợi, nó sẽ đủ nhựa để đi xuyên qua toàn bộ đại dương để nối liền Việt Nam và Mexico đấy".

Tôi rất thích hình ảnh ấy. Một sợi tơ mảnh mai, bắt đầu từ cành hoa sen, lại có thể nối hai đất nước cách nhau nửa vòng Trái đất. Đối với tôi, đó là biểu tượng đẹp cho khả năng kết nối giữa con người với con người, giữa những nền văn hóa và những ký ức lịch sử.

Có rất nhiều điều giúp Việt Nam và Mexico hiểu nhau hơn. Tôi vui mừng khi thấy những năm gần đây, các hoạt động kết nối giới trẻ, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp giữa hai nước ngày càng được quan tâm.

Tôi tin Việt Nam có thể trở thành cầu nối để Mexico tiếp cận nhiều quốc gia Đông Nam Á, trong khi Mexico có thể là cánh cửa quan trọng để Việt Nam đến gần hơn với khu vực Mỹ Latinh.

Nhưng để những cơ hội ấy trở thành hiện thực, trước hết chúng ta cần hiểu nhau. Và văn hóa là một trong những con đường tốt nhất để bắt đầu.

* Bà đã viết sách, thực hiện các cuộc triển lãm và kết nối những câu chuyện lịch sử của hai đất nước. Trong thời gian tới, bà có những dự định gì?

Thực sự, tôi có rất nhiều ý tưởng (cười).

Tôi cho rằng sự đồng cảm về văn hóa có vai trò vô cùng quan trọng trong việc thắt chặt quan hệ giữa hai quốc gia. Vì vậy, tôi rất cảm ơn Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, từ tập thể lãnh đạo đến những người trực tiếp tham gia tổ chức triển lãm lần này.

Bản sắc văn hóa có thể lay động con người và cũng có thể thúc đẩy các mối quan hệ hợp tác. Muốn quan hệ song phương đạt được nhiều kết quả hơn, trước hết chúng ta phải hiểu nhau hơn; muốn hiểu nhau hơn, cần có thêm những cơ hội giao lưu và gặp gỡ.

Chúng ta có thể nghĩ đến việc thúc đẩy trao đổi sinh viên, mở rộng hợp tác giữa các trường đại học, tăng cường giao lưu văn hóa, thậm chí hướng tới những điều kiện kết nối thuận lợi hơn như đường bay thẳng giữa Việt Nam và Mexico.

Tôi cũng nhận thấy nhiều điểm tương đồng về văn hóa giữa hai nước. Trong chuyến thăm Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam gần đây, tôi đặc biệt chú ý đến sự đa dạng trong trang phục, thổ cẩm và các sản phẩm thủ công của những dân tộc thiểu số Việt Nam. Mexico cũng có nhiều cộng đồng bản địa với những sắc màu văn hóa và truyền thống riêng biệt. Đây là những lĩnh vực có nhiều tiềm năng để hai bên tìm hiểu và trao đổi kinh nghiệm.

Một ví dụ khác là nhu cầu tìm kiếm các phương pháp chăm sóc sức khỏe gần gũi với tự nhiên ngày càng được quan tâm tại Mexico, trong đó có châm cứu và y học cổ truyền. Đây cũng là lĩnh vực Việt Nam có nhiều kinh nghiệm để chia sẻ.

Tất nhiên, những vấn đề ấy cần sự tham gia của các cơ quan, tổ chức và những người làm công tác ngoại giao. Nhưng tôi tin rằng mỗi người dân đều có thể góp phần tạo nên sự kết nối.

Đối với tôi, các dự án văn hóa không chỉ nhằm giới thiệu một đất nước với thế giới. Điều quan trọng hơn là giúp con người hiểu nhau, nhận ra những giá trị chung và nhìn thấy những cơ hội có thể cùng nhau phát triển.

Tôi tin rằng giữa Việt Nam và Mexico sẽ còn nhiều dự án được thực hiện, nhiều cuộc triển lãm được tổ chức và nhiều cuốn sách được viết ra.

Bởi đôi khi, để mở ra một mối quan hệ lâu dài giữa hai đất nước, chúng ta có thể bắt đầu bằng một câu chuyện. Và những câu chuyện về phụ nữ, về ký ức lịch sử, về lòng quả cảm và khát vọng hòa bình luôn có khả năng chạm đến con người, dù họ sống ở bất cứ đâu trên thế giới.