Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long và ca sĩ AnhHI Thanh Cường cùng ê kíp đã dành hai năm tìm chỗ đứng cho dân ca thuần chất trong đời sống âm nhạc đương đại.

Khi nhạc Việt Nam đương đại sôi động với những thử nghiệm pha trộn táo bạo giữa dân gian, pop, rap, điện tử và world music, dự án âm nhạc "Thương câu dân ca" gồm album và MV của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long xuất hiện theo một cách rất khác: Không chạy theo xu hướng, không tạo hiệu ứng ồn ào, dự án chọn cách đi sâu vào không gian dân ca Bắc Bộ - nơi những làn điệu cổ vẫn ngân vang bằng ngôn ngữ âm nhạc của hôm nay, nhưng vẫn giữ vẹn tinh thần, hồn cốt dân gian.

Sự kết hợp độc đáo của Nguyễn Quang Long và AnhHI Thanh Cường

Được thể hiện bởi giọng ca của AnhHI Thanh Cường, "Thương câu dân ca" là kết quả của hơn hai năm trăn trở, tìm kiếm và thử nghiệm của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long trong hành trình đặt lại câu hỏi: Dân ca thuần chất có còn chỗ đứng trong đời sống âm nhạc đương đại, đặc biệt với khán giả trẻ. Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cũng là tên tuổi quen thuộc của độc giả báo Thể thao và Văn hoá/TTXVN khi anh là giữ mục "Nhạc Việt ngày nay" trên số báo ra Thứ Ba hàng tuần; đồng thời anh cũng tham gia Hội đồng bầu chọn Giải Âm nhạc Cống hiến nhiều năm nay. Anh cũng là nhạc sĩ hiếm hoi theo đuổi những làn điệu dân tộc từ nhiều năm nay.

Chọn thời điểm ra mắt vào trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, "Thương câu dân ca" mang không khí phù hợp với những lễ hội truyền thống, nơi câu hát giao duyên từ bao đời nay vẫn gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần người Việt Nam. Nhưng có lẽ MV và album "Thương câu dân ca" không chỉ dành cho mùa hội. Những giai điệu dìu dặt, tha thiết, ngọt ngào này phù hợp với không gian tình yêu lứa đôi, những đám cưới mang tinh thần truyền thống - đương đại giao hoà.

Điều nhạc sĩ Nguyễn Quang Long mong muốn, như anh chia sẻ, là khán giả mà đặc biệt là người trẻ, khi nghe album này sẽ không có cảm giác "nghe lại" hay "tìm về" dân ca. Dân ca trong "Thương câu dân ca" không được đặt trong khung kính hoài niệm mà hiển hiện như những ca khúc mang tinh thần dân tộc, được viết từ chất liệu truyền thống mang ngôn ngữ đương đại.

"Thương câu dân ca" gồm năm tác phẩm được nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác trong hơn một năm: Ngẫu hứng Còn duyên (phát triển từ làn điệu Quan họ Còn duyên), Tính chuyện trăm năm, Thương câu dân ca, Nghe tim mình rơi và Chị Hai sao đứng đầu đình. Năm ca khúc như năm mảnh ghép tạo nên một bức tranh âm nhạc đậm chất dân gian Đồng bằng Bắc Bộ, với trung tâm là chất liệu Quan họ Bắc Ninh.

Tuy nhiên, điều đáng nói là album không dừng lại ở việc tái hiện hay mô phỏng các làn điệu cổ. Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long chọn con đường khó hơn: viết mới trên tinh thần dân ca. Ở đây, dân ca không phải là "chất liệu trang trí", cũng không phải một thủ pháp gợi hoài niệm, mà là ngôn ngữ sáng tác, là nền tảng tư duy để hình thành ca khúc. Những khúc hát giao duyên của trai gái Việt Nam xưa vẫn hiện diện, nhưng không bị đóng khung trong bối cảnh quá khứ; chúng bước ra đời sống hôm nay qua ca từ mang tính chiêm nghiệm, hòa âm phối khí tiết chế, sự pha trộn có chừng mực với world music, và cách tiếp cận dân ca như một thực thể đang sống, đang vận động.

Theo nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, hiện nay, nhiều nghệ sĩ trẻ đã mạnh dạn kết hợp dân gian với rap, điện tử hay pop hiện đại. Tuy nhiên, bên cạnh những thử nghiệm ấy, anh luôn trăn trở về nhu cầu của một thứ âm nhạc dân gian thuần chất hơn - vẫn đậm đà bản sắc, gần gũi, nhưng mang hơi thở của đời sống đương đại, phù hợp với thẩm mỹ thưởng thức hôm nay.

Gắn bó nhiều năm với nghiên cứu, thực hành và phục hồi các giá trị âm nhạc truyền thống, đồng thời quan sát cách các quốc gia trong khu vực phát triển âm nhạc dân tộc, Nguyễn Quang Long nhận ra rằng: Ngoài việc bảo tồn di sản như những giá trị cần nâng niu, vẫn rất cần những tiếp nối mới. Những tiếp nối ấy đòi hỏi sự dũng cảm vượt qua e dè, vượt qua nỗi lo bị phê phán, để sáng tạo và nối dài đời sống của dân ca trong bối cảnh mới.

Việc lựa chọn không gian văn hóa Đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là Quan họ Bắc Ninh, cũng xuất phát từ chính miền ký ức và miền văn hóa nơi anh sinh ra và lớn lên. Với Nguyễn Quang Long, sáng tác dân ca đương đại không phải là sự "trở về", mà là sự tiếp nối, để dân ca đi tiếp về phía trước.

Trí tuệ nhân tạo đưa tranh Đông Hồ vào đời sống đương đại

Giữ vai trò Giám đốc âm nhạc của album là nhạc sĩ, NSƯT Nguyễn Quang Hưng – một trong những tên tuổi hàng đầu về hòa âm phối khí cho các tác phẩm mang tinh thần truyền thống. Hơn một năm đồng hành, Nguyễn Quang Hưng cùng Nguyễn Quang Long đã hoàn thiện năm bản hòa âm với sự tiết chế, tinh tế, giữ được chất dân gian nhưng vẫn có hơi thở đương đại.

Album còn có sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ uy tín: NSND Thanh Hoài với lối ngâm Lảy Kiều đặc sắc trong Tính chuyện trăm năm; NSƯT Vân Mai với tiếng đàn tranh giàu cá tính; nghệ sĩ Hải An với sáo trúc và tiêu; nghệ sĩ Duy Thông với đàn nhị; cùng tiếng đàn bầu, đàn nguyệt do chính NSƯT Nguyễn Quang Hưng thể hiện. Tất cả tạo nên một không gian âm nhạc mộc mạc, tinh tế và giàu cảm xúc.

Toàn bộ năm ca khúc trong album được thể hiện bởi ca sĩ AnhHI Thanh Cường (nghệ danh trước đây là Phan Thanh Cường). Vốn có nền tảng kỹ thuật vững vàng, từng gắn bó với dòng nhạc trữ tình cách mạng; đoạt Giải Giọng hát hay Hà Nội và là ca sĩ của Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam, Thanh Cường bước vào "Thương câu dân ca" như một bước chuyển trong sự nghiệp. Lần ra mắt dự án này, anh đổi nghệ danh thành AnhHI Thanh Cường. Điều đó không chỉ là thay đổi hình thức, mà còn là một "tuyên bố" về con đường nghệ thuật mới: gắn bó lâu dài với các ca khúc mang âm hưởng dân gian.

Một điểm nhấn đặc biệt của dự án là MV "Thương câu dân ca" được sáng tạo hoàn toàn bằng công nghệ AI, lấy cảm hứng từ tranh dân gian Đông Hồ và di sản Quan họ Bắc Ninh. Theo cộng đồng AI Artis, đây là sản phẩm AI đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng trên nền tảng tranh Đông Hồ.

MV kể câu chuyện một chàng trai "xuyên" vào thế giới tranh dân gian để gặp người mình yêu, với hình ảnh Hội Lim, liền anh liền chị, thuyền hát giao duyên dưới ánh trăng vàng. Tất cả được tái hiện bằng ngôn ngữ thị giác hiện đại nhưng vẫn giữ tinh thần mộc mạc, tính biểu tượng của văn hóa Kinh Bắc.

Đạo diễn hình ảnh kiêm AI Artist Xuân Mạnh AI cho biết, AI ở đây không thay thế văn hóa truyền thống, mà là công cụ để mở rộng cách kể chuyện, giúp người xem cảm được "hồn" dân ca trong một lớp hình ảnh mới, gần hơn với khán giả hôm nay. Xuân Mạnh chia sẻ thèm: "Khi nhận lời mời hợp tác dự án MV ca nhạc dòng nhạc dân gian, tôi thấy là thử thách rất lớn - sử dụng chất liệu dân gian làm trung tâm, cùng sự hỗ trợ của AI, với việc kết hợp như vậy, tôi cùng Giám đốc sáng tạo tính toán để làm sao tạo ra những hình ảnh vẫn mang màu sắc dân gian nhưng chất liệu là tranh Đông Hồ pha những mảng màu hiện đại tiệm cận giới trẻ. Chúng tôi tạo hình ảnh, tạo chuyển động bằng công nghệ mới nhưng vẫn giữ được nét dân gian của tranh Đông Hồ xưa".

"Thương câu dân ca" không đặt tham vọng tạo ra một trào lưu. Như nhạc sĩ Nguyễn Quang Long chia sẻ, đây chỉ là một lời mời nhẹ nhàng: Hãy để dân ca trở lại đời sống như nó vốn từng tồn tại - thân thuộc, có cảm xúc và có chỗ đứng tự nhiên trong đời sống tinh thần người Việt hôm nay. Ở đó, việc gìn giữ di sản không chỉ là bảo tồn nguyên trạng, mà còn là tiếp nối và sáng tạo, để dân ca tiếp tục được hát lên, được lắng nghe và được sống cùng nhịp thở trong đời sống đương đại.