Việc xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa không đơn thuần là một động tác hoàn thiện pháp lý. Ẩn sau đó là một thông điệp quan trọng: nếu không tháo gỡ những "điểm nghẽn" thể chế, văn hóa sẽ khó có thể phát triển tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng mà đất nước đang đặt ra. Đây là đề xuất một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam đang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch lấy ý kiến.

Nói cách khác, đây không chỉ là câu chuyện của một nghị quyết, mà là bước chuyển trong tư duy phát triển: từ việc nhìn nhận văn hóa như một lĩnh vực cần bảo tồn, sang việc coi văn hóa là một nguồn lực cần được giải phóng.

Lễ hội đền Bạch Mã

Điều đáng chú ý là "điểm nghẽn" trong phát triển văn hóa không nằm ở nhận thức. Những quan điểm lớn đã được xác lập rất rõ: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển, là sức mạnh mềm của quốc gia. Nhưng từ nhận thức đến hành động luôn tồn tại một khoảng cách. Và khoảng cách đó, trong nhiều trường hợp, lại nằm chính ở hệ thống thể chế.

Lễ hội đền Bạch Mã - một trong những không gian tâm linh tiêu biểu và lâu đời bậc nhất của Thăng Long - Hà Nội không chỉ là hoạt động văn hóa - tín ngưỡng truyền thống mà còn là dịp khẳng định quyết tâm chính trị, tinh thần trách nhiệm và sự chủ động của chính quyền cơ sở trong công tác gìn giữ, phát huy di sản theo đúng tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam

Khi pháp luật về văn hóa còn phân tán, thiếu đồng bộ; khi nguồn lực đầu tư vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước; khi cơ chế huy động xã hội chưa đủ hấp dẫn; khi công nghiệp văn hóa thiếu một hành lang pháp lý rõ ràng – thì dù vai trò của văn hóa được nhấn mạnh đến đâu, lĩnh vực này vẫn chưa thực sự có điều kiện để phát triển.

Chính vì thế, điều cốt lõi của một nghị quyết "đột phá" không chỉ nằm ở việc bổ sung ưu đãi. Quan trọng hơn, đó là sự thay đổi trong cách tiếp cận: từ quản lý sang kiến tạo.

Chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống với chủ đề "Nhạc ta sử tích". Chương trình được xây dựng theo hình thái của một buổi hát thờ tại đình, miếu cộng đồng người Việt, đưa tới công chúng các tiết mục ca nhạc cổ truyền đặc sắc, góp phần kết nối và lan toả giá trị văn hoá theo đúng định hướng, chiến lược của Nghị quyết 80 NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam

Khi các dự án văn hóa, thể thao được triển khai linh hoạt hơn; khi thủ tục về đất đai, đầu tư, quy hoạch được tinh gọn; khi địa phương được trao quyền chủ động trong việc bố trí nguồn lực và thiết chế – đó không chỉ là cải cách hành chính. Đó là quá trình "cởi trói" cho văn hóa.

Và chỉ khi được "cởi trói", văn hóa mới có thể vận động đúng với bản chất của nó: sáng tạo, linh hoạt và giàu sức lan tỏa.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong dự thảo là việc đặt công nghiệp văn hóa vào vị trí trung tâm của chính sách phát triển. Những ưu đãi về thuế, hạ tầng số, nhân lực, đầu tư… không chỉ nhằm hỗ trợ một lĩnh vực đơn lẻ, mà hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái sáng tạo.

Vở diễn xiếc - cải lương “Trần Nhân Tông” ra mắt công chúng vào tháng 12/2025, phát huy đúng tinh thần mục tiêu chung đề đến năm 2030, của nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam - phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hoá dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay, khi giá trị của văn hóa không còn dừng lại ở bảo tồn, mà nằm ở khả năng tạo ra sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm có giá trị kinh tế cao.

Âm nhạc, điện ảnh, thiết kế, thời trang, trò chơi điện tử, nghệ thuật biểu diễn… hoàn toàn có thể trở thành những ngành công nghiệp mang lại doanh thu lớn, tạo việc làm và nâng cao vị thế quốc gia. Nhưng để làm được điều đó, văn hóa cần được nhìn nhận như một lĩnh vực sản xuất giá trị – chứ không chỉ là một lĩnh vực cần "bảo trợ".

Khi cơ chế thay đổi, cách nhìn cũng phải thay đổi.

Chương trình “Tự hào truyền thống 95 năm - Tuổi trẻ lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc” ngày 24/3/2026, tại Nhà hát sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam. Chương trình gồm nhiều hoạt động văn hoá, trải nghiệm, giúp thế hệ trẻ tiếp cận và hiểu thêm về các giá trị văn hoá truyền thống, bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, góp phần cụ thể hoá Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam

Văn hóa không thể chỉ trông chờ vào ngân sách. Văn hóa cần được đầu tư, được vận hành theo quy luật của thị trường – nhưng trên nền tảng định hướng giá trị. Sự kết hợp giữa Nhà nước kiến tạo và xã hội tham gia chính là chìa khóa mở ra không gian phát triển mới.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng vào một thực tế: chính sách dù đúng và trúng đến đâu, nếu không được thực thi một cách nhất quán và quyết liệt, thì vẫn khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Một nghị quyết có thể mở ra cơ hội, nhưng không tự động tạo ra kết quả.

Chương trình “Dòng chảy bản sắc - Hành trình sáng tạo năm 2026” với nhiều hoạt động: Giới thiệu hai dòng tranh dân gian Hàng Trống và Kim Hoàng cùng các hoạt động trải nghiệm...

Yếu tố quyết định vẫn là con người – là cách các cơ quan quản lý hiểu và vận dụng chính sách; là mức độ chủ động của địa phương; là sự tham gia của doanh nghiệp và xã hội; là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Nếu những cơ chế "đột phá" vẫn bị làm chậm bởi tâm lý e ngại; nếu ưu đãi chưa đủ hấp dẫn để thu hút nguồn lực; nếu việc triển khai thiếu đồng bộ – thì kỳ vọng lớn rất dễ bị thu hẹp ngay từ khâu thực thi.

Vì thế, nghị quyết này không chỉ là một công cụ chính sách. Nó còn là một phép thử về năng lực hành động.

Ngày 20/3/2026, Lễ hội kén rể Đường Yên, xã Thư Lâm (thành phố Hà Nội), đã chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hội Kén rể Đường Yên là một sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo, gắn với truyền thuyết về nữ tướng Lê Hoa – người theo Hai Bà Trưng đánh giặc, lập nhiều chiến công và được nhân dân tôn kính

Ở một tầng sâu hơn, câu chuyện không chỉ là phát triển một lĩnh vực. Đó là việc khơi dậy và giải phóng một nguồn lực đặc biệt – nguồn lực văn hóa.

Một quốc gia không thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế. Sự phát triển ấy phải được nâng đỡ bởi hệ giá trị, bởi bản sắc, bởi những gì làm nên "cốt cách" của con người và xã hội.

Văn hóa chính là nơi kết tinh những điều đó.

Thành phố Huế đang định vị lại chiến lược phát triển: trao vai trò trung tâm cho cộng đồng, để người dân thực sự trở thành chủ thể của di sản – người giữ gìn, sáng tạo và trực tiếp hưởng lợi từ giá trị văn hóa quê hương

Khi văn hóa được đầu tư đúng mức và đặt đúng vị trí, nó không chỉ tạo ra sản phẩm hay dịch vụ. Nó tạo ra con người – những con người có tri thức, có bản lĩnh, có khả năng sáng tạo và có trách nhiệm với cộng đồng. Và chính con người ấy mới là yếu tố quyết định tương lai.

Tháo gỡ "điểm nghẽn" thể chế cho văn hóa, vì thế, không chỉ là việc của một nghị quyết.

Đó là cách chúng ta lựa chọn con đường phát triển: dựa vào nội lực, dựa vào con người và dựa vào những giá trị bền vững.

Vở ballet đương đại “Dó” khai thác chất liệu văn hóa Việt Nam, lấy bản sắc dân tộc làm nền tảng, kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và cách tân mang lại một trải nghiệm thị giác mới mẻ, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa ballet với công chúng

Khi văn hóa được đặt ở trung tâm – không phải phía sau, mà ở vị trí dẫn dắt – thì mỗi chính sách sẽ không chỉ tạo ra tăng trưởng, mà còn nuôi dưỡng bản sắc; mỗi dự án sẽ không chỉ tạo ra lợi ích kinh tế, mà còn bồi đắp giá trị; mỗi con người sẽ không chỉ là người thụ hưởng, mà trở thành chủ thể sáng tạo.

Và khi đó, văn hóa sẽ không còn là điều chỉ được nhắc đến trong các nghị quyết.

Văn hóa sẽ trở thành điều được sống – được lan tỏa – và được chuyển hóa thành sức mạnh thực sự của quốc gia...