Đêm 21/2/2026 (mùng 5 Tết), một chiếc xe cấp cứu từ Thái Bình (nay thuộc tỉnh Hưng Yên) dừng trước cửa Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec) ở Hà Nội. Trên xe là chị Vũ Thị Phương, 27 tuổi, công nhân, mang song thai 18 tuần 4 ngày. 

Cổ tử cung đã mở 3 cm, túi ối phồng xuống âm đạo. Bệnh viện tuyến tỉnh nhận định nguy cơ sẩy thai rất cao. Mỗi thai nhi nặng chưa đầy 200 gram, chưa thể sống ngoài tử cung.

Trước đó, chồng chị đã gọi cho TS.BS Nguyễn Thị Sim, Giám đốc Trung tâm Y học bào thai. Tin nhắn gia đình nhận lại chỉ có một ý: "một phần trăm cũng phải giữ, không được bỏ cuộc". Bác sĩ Sim kể lại khoảnh khắc nhận ca bệnh: "Tôi nghĩ là hết cách… Nhưng trong một giây thì tôi nảy ra một ý tưởng: nếu tôi kết hợp y học bào thai, nếu tôi hút ối giảm ối, giảm áp lực rồi tôi khâu thì có được không?"

Khoảnh khắc ấy cho thấy đổi mới sáng tạo trong y học đôi khi bắt đầu từ một câu hỏi bên giường bệnh: liệu có thể kết hợp những kỹ thuật đã biết theo cách khác để mở thêm cơ hội cho người bệnh? Câu hỏi chỉ có ý nghĩa khi có đội ngũ đủ năng lực, thiết bị và khả năng phối hợp để biến nó thành hành động.

Năm mươi hai ngày sau, hai em bé chào đời. Trong hai tháng tiếp theo, thêm hai ca khó nữa: một gia đình phải quyết có bỏ bớt hai trong ba thai hay không, và một người mẹ băng huyết ngay khi sinh đứa con nặng 750 gram. Ba ca, ba bài toán khác nhau, nhưng chung một cách làm: nhiều chuyên khoa cùng chịu trách nhiệm cho cả mẹ và con, khoa học công nghệ trong tay, và con người cầm lái.

Các em bé sinh non cần được chăm sóc trong môi trường đặc biệt vô khuẩn.

Ba câu chuyện dưới đây đặt ra một câu hỏi lớn hơn: làm sao để cơ hội sống của một đứa trẻ không phụ thuộc vào việc gia đình có sẵn số điện thoại của một bác sĩ?

Những đứa trẻ sinh cực non thường được gọi là may mắn. Nhưng hồ sơ bệnh án cho thấy, phía sau mỗi ngày thai kỳ được kéo dài hay mỗi em bé được giữ lại là một xét nghiệm, một quyết định chuyên môn và một kế hoạch dự phòng.

Thông thường, bác sĩ có thể khâu vòng cổ tử cung để giữ thai. Nhưng khi túi ối đã phồng xuống âm đạo, việc khâu trực tiếp có nguy cơ làm vỡ ối. Muốn khâu an toàn hơn, trước hết phải giảm áp lực trong buồng ối và đưa túi ối trở lại vị trí.

Ngay trong đêm, ekip Y học bào thai – Sản khoa của bệnh viện phối hợp ba thao tác: hút bớt nước ối để giảm áp lực, đưa túi ối trở lại buồng tử cung rồi khâu vòng cổ tử cung; sau đó truyền bù lượng nước ối đã rút. Từng kỹ thuật đều đã được mô tả trong y văn quốc tế, sớm nhất từ năm 1979. Điểm quyết định là lựa chọn và phối hợp chúng đúng thời điểm, với tình trạng cụ thể của người bệnh.

Sau mũi khâu là những ngày nằm yên ở phòng 420, Khoa Sản. Gần như sáng nào, chị Hà, điều dưỡng trưởng cũng vào phòng chị đầu tiên: "Phương ơi, tối qua em có ngủ được không? Em ăn uống như thế nào? Em có đau bụng, ra máu, ra nước gì không?". Câu trả lời gần như không đổi: "Hiện tại thì em không vấn đề gì cả, em cũng không đau bụng, không ra máu, em ngủ được".

Thai kỳ được kéo dài thêm 52 ngày, đến tròn 26 tuần.

23 giờ 42 phút ngày 15/4, bé trai Ngọc Đoàn chào đời, nặng 650 gram. Mười chín phút sau, lúc 0 giờ 01 ngày 16/4, em gái Ngọc Trúc ra đời, nặng 600 gram.

"Một phần trăm" không phải tỷ lệ tiên lượng được rút ra từ một nghiên cứu. Đó là cách gia đình và bác sĩ nói với nhau rằng khi vẫn còn một khả năng có cơ sở khoa học, họ sẽ cố gắng đến cùng.

Đoàn không có ngày ra viện. Ngay từ đầu, các bác sĩ đã báo với gia đình rằng tình trạng của em "rất là, rất là yếu", cả nhà phải chuẩn bị tâm lý. Chị Phương không nghĩ, sau bao ngày con kiên cường như thế, con lại phải xa mình.

Bác sĩ Sim nói bà "không bao giờ quên em bé thứ nhất": "Đó là một cái giới hạn của y học khi mà chúng tôi không mang được con về với gia đình. Và đấy chính là một cái sự day dứt để chúng tôi có thể tìm thêm nhiều cách khác nữa, chúng tôi phải học nhiều hơn để mang lại nhiều cơ hội cứu sống cho nhiều em bé hơn nữa".

Tuần thai thứ 12, chị Phạm Hồng Nhung, 29 tuổi, nhận kết quả siêu âm khiến cả gia đình lo lắng. Chị mang tam thai sau thụ tinh trong ống nghiệm; hai thai dùng chung một bánh rau và đều có chỉ số sàng lọc trên siêu âm tăng cao. Đây là dấu hiệu nguy cơ, chưa phải kết luận thai mắc bệnh.

Gia đình được tư vấn giảm thiểu thai: chấm dứt sự phát triển của hai thai nghi có vấn đề để tập trung cơ hội cho thai còn lại. Việc này cần được quyết định trong thời gian ngắn vì tuổi thai tăng lên sẽ làm thay đổi khả năng thực hiện thủ thuật. Giảm thiểu thai là một lựa chọn y khoa trong những trường hợp nhất định; với gia đình Nhung, đó là quyết định quá khó khăn.

Chị không phủ nhận rủi ro. Điều chị mong muốn là có thêm căn cứ trước khi đưa ra quyết định: "Em cần có câu trả lời khoa học hơn".

Bác sĩ Sim không phủ nhận nguy cơ, nhưng cũng không chấp nhận một kết luận chỉ dựa trên hình ảnh. "Giá trị nhân văn của y khoa đôi khi không nằm ở việc nói 'có' với mọi mong muốn của người bệnh. Nó nằm ở việc không vội đóng lại một cánh cửa khi khoa học vẫn còn cách để kiểm chứng", bà nói.

Ở tuần 16, bác sĩ lấy mẫu nước ối của hai thai để kiểm tra nhiễm sắc thể và phân tích 4.503 gen. Thay vì chỉ dựa vào một chỉ số nguy cơ trên siêu âm, ê-kíp có thêm dữ liệu di truyền trực tiếp từ thai. Kết quả không phát hiện bất thường trong phạm vi xét nghiệm.

Kết quả này không có nghĩa bảo đảm thai hoàn toàn không mắc bệnh. Nhưng nó giúp gia đình có thêm căn cứ để không phải đưa ra quyết định chấm dứt hai thai chỉ dựa trên một dấu hiệu sàng lọc. Cả ba thai được tiếp tục theo dõi.

Xét nghiệm gen không giải quyết mọi nguy cơ. Nhung có tình trạng tăng đông máu, phải tiêm thuốc chống đông hằng ngày; sau đó xuất hiện dư ối và đái tháo đường thai kỳ. Mỗi lần tái khám, bác sĩ lại điều chỉnh thuốc, chế độ ăn và nghỉ ngơi để theo dõi đồng thời sức khỏe của người mẹ và ba thai nhi.

Rạng sáng 11/6, khoảng 2 giờ 45 phút, màng ối của thai nằm thấp nhất trong tam thai của Nhung vỡ. Thai được 27 tuần 6 ngày. Cùng ngày, bé Minh Đức chào đời, nặng 900 gram.

Thông thường, sau khi một thai trong đa thai chào đời, tử cung tiếp tục co bóp và các thai còn lại có thể sinh theo. Ê-kíp lựa chọn phương án sinh trì hoãn, tức giữ hai thai còn lại trong tử cung thêm một thời gian. Đây là kỹ thuật chỉ áp dụng ở một số trường hợp được lựa chọn kỹ, bởi có nguy cơ nhiễm trùng và băng huyết cho người mẹ.

Ngày 11/6/2026, bé Minh Đức chào đời, nặng 900 gram.

Khoảng 36 giờ ấy có hai ý nghĩa. Hai thai còn lại có thêm thời gian phát triển, đặc biệt là phổi và não. Người mẹ cũng đang dùng thuốc chống đông, nên ê-kíp cần tính toán thời điểm ngừng thuốc để việc gây tê, phẫu thuật an toàn hơn. "Câu hỏi đầu tiên của chúng tôi là mũi tiêm thuốc chống đông cuối cùng là khi nào?", TTƯT.TS.BS Đỗ Văn Lợi, Giám đốc Trung tâm Gây mê hồi sức, kể.

Sau 36 giờ sinh trì hoãn, 2 bé Minh Vũ (950 gram) và Minh Khôi (1.000 gram) chào đời.

Đêm 12/6, màng ối của thai còn lại vỡ, xuất hiện chỉ định mổ cấp cứu. Các ê-kíp sản khoa, gây mê hồi sức và sơ sinh cùng vào vị trí. Người mẹ được gây tê tủy sống. Lúc 23 giờ 48 và 23 giờ 50, Minh Vũ (950 gram) và Minh Khôi (1.000 gram) chào đời. "Đến lúc cần hành động, tất cả đều có mặt, không thiếu một bộ phận nào", bác sĩ Sim nói.

"Củ khoai bốn cái que… Chân tay bé tí", anh Nguyễn Quyết Thắng, bố của ba bé, tả lần đầu nhìn con trong lồng ấp. Anh thừa nhận những ngày đầu không dám vào thăm con nhiều: "Thật sự là cũng không dám gặp chúng nó thường xuyên… vì nhìn chúng nó non nớt, nhìn chúng nó rất là đáng thương".

Trong phòng hồi sức sơ sinh, sự sống đôi khi được tính bằng những lượng rất nhỏ. Dịch truyền và vi chất được pha chính xác đến từng 0,1 ml; những bữa sữa đầu đời của trẻ cũng chỉ vài phần nhỏ như vậy. Ánh sáng và âm thanh được kiểm soát để hạn chế tác động đến não và thính lực còn non yếu.

Ba em bé được mẹ ấp Kangaroo ngay tại phòng hồi sức sơ sinh.

"Con người ta đẻ ra ăn được mấy chục ml, con mình đút 1 ml sữa đã chướng bụng", Nhung nhớ lại. Đứng bên lồng ấp, chị chỉ biết động viên con: "Siêu nhân của mẹ, người hùng của mẹ cố gắng lên nhé! Rồi ra mẹ ôm, mẹ thương". Có lúc Minh Khôi bị chướng bụng, gia đình được cảnh báo nguy cơ biến chứng đường ruột nghiêm trọng. Các bác sĩ theo dõi và điều trị thận trọng. Ngày 14/9, cả ba anh em cùng ra viện.

Trưa 18/6, sáu ngày sau khi ba anh em chào đời, chị Lê Thị Thùy Linh cảm thấy trong người bồn chồn, "không giống mọi hôm". Máy theo dõi cơn co chưa ghi nhận dấu hiệu rõ rệt, nhưng chị vẫn đề nghị điều dưỡng gọi bác sĩ. Khoảng 17 giờ 30, thăm khám xác nhận chị đã chuyển dạ. Thai mới 25 tuần 5 ngày.

Linh, 33 tuổi, đã năm lần mất thai, từ tuần 18 đến tuần 27. Lần này chị nằm viện từ tuần 21 vì cổ tử cung ngắn, rau bám thấp và cơ địa dễ đông máu. Chị nằm nghiêng, hạn chế vận động, đếm ngày qua những lần siêu âm được nghe tim thai. Trong tám ngày cuối, chị ba lần ra máu, có lần phải truyền máu.

Linh mang theo câu hỏi mà năm lần mất thai trước chưa trả lời được: vì sao chuyện ấy liên tục xảy ra? Trong thời gian nằm viện, ngoài xét nghiệm vi sinh thông thường, các bác sĩ chỉ định thêm xét nghiệm metagenomics. Theo BS Hoàng Hải Yến, Giám đốc Trung tâm Di truyền, kỹ thuật này sử dụng giải trình tự gen để nhận diện vật liệu di truyền của nhiều nhóm vi sinh vật trong mẫu bệnh phẩm. Kết quả có sau khoảng hai ngày.

Do bánh rau bám thấp, bác sĩ dự báo nguy cơ băng huyết sau sinh và chuẩn bị trước máu, thuốc, dụng cụ cầm máu cùng ê-kíp gây mê. Bệnh viện liên hệ Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương để chuẩn bị chế phẩm máu.

Tối 18/6, bé Gấu chào đời, nặng 750 gram. 

Ngay sau đó, người mẹ chảy máu ồ ạt. Gần 20 người có mặt trong phòng mổ, cùng tập trung vào hai mục tiêu: cầm máu và giữ tử cung. Linh mất khoảng 1.300 ml máu. Trước nguy cơ phải cắt tử cung nếu không kiểm soát được xuất huyết, BS Phùng Quang Thủy lựa chọn phối hợp khâu cầm máu, thắt động mạch tử cung hai bên và đặt bóng chèn buồng tử cung.

Các biện pháp được triển khai nhằm kiểm soát chảy máu nhưng vẫn bảo tồn tử cung, thay vì đi ngay đến phương án cắt bỏ cơ quan này. "Nếu phải cắt tử cung thì có nghĩa là sản phụ Linh không bao giờ có cơ hội tự mang thai được nữa", bác sĩ Thủy nói. Cuối cùng, tử cung được giữ lại.

Ở phòng bên, ê-kíp sơ sinh đã sẵn sàng ngay khi nhận tin chuyển dạ, dù ngoài giờ hành chính. Gấu được ủ ấm vì trẻ cực non mất nhiệt rất nhanh. Bé chưa tự thở được, nên các bác sĩ đặt ống thở và sử dụng thuốc hỗ trợ phổi ngay tại phòng sinh. "Trong cái giờ vàng… chúng tôi làm rất sớm, rất nhanh", BS Nguyễn Thu Hằng, Khoa Sơ sinh, nói.

Linh nằm viện gần hai tháng sau nhiều lần mất thai. Mỗi sáng, các bác sĩ đến khoa lại hỏi: "Linh hôm qua thế nào?", BSCKII Hồ Khánh Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Y học bào thai, kể. Không ai có thể đo chính xác sự động viên đóng góp bao nhiêu vào kết quả điều trị. 

Bé Gấu là bé sinh cực non ở 25 tuần 5 ngày.

Nhưng sự tin tưởng của người bệnh giúp giảm áp lực cho cả hai phía. "Khi người bệnh, gia đình đã tin tưởng… thì cái việc áp lực ấy, cái lo lắng đấy nó cũng giảm bớt, và đôi khi là chúng tôi cũng dễ quyết định hơn", bác sĩ Thủy nói.

Linh không chỉ nhận. Ở Khoa Sơ sinh, BS Hằng gọi chị là "đại sứ thân thiện": chị đi nói chuyện với những bà mẹ mới sinh non, kể cho họ nghe con sẽ qua những giai đoạn nào. Ngày 6/9, bé Gấu ra viện sau 80 ngày.

Với trẻ sinh cực non, ra viện mới là một chặng đường. Mắt, tai và khả năng vận động của các em cần được theo dõi ít nhất đến hai tuổi, với sự phối hợp của chuyên khoa sơ sinh, nhi, mắt và tai. Theo thông tin bác sĩ Hằng chia sẻ, chưa ghi nhận bất thường mới ở năm em đã ra viện; tuy nhiên, Trúc từng phải phẫu thuật ruột và tất cả các bé vẫn cần theo dõi lâu dài.

Hành trình của Trúc cho thấy việc điều trị không dừng ở một bệnh viện. Bệnh viện Phụ sản Thái Bình phát hiện nguy cơ, hội chẩn và chuyển sản phụ lên Hà Nội. PhenikaaMec giữ thai, đỡ đẻ và hồi sức. Một tuần sau sinh, Trúc gặp biến chứng ở ruột, được chuyển sang Bệnh viện Nhi Trung ương phẫu thuật. Cuối tháng 5, em trở lại PhenikaaMec để tiếp tục điều trị; tháng 8, em lại sang Nhi Trung ương phẫu thuật lần hai rồi quay về. Ngày 12/9, Trúc ra viện.

Chăm sóc và điều trị cho trẻ sinh non là quá trình đồng hành liên tục. 

Hành trình ấy cho thấy điều trị trẻ sinh cực non không kết thúc ở phòng sinh hay lồng ấp. Khi xuất hiện biến chứng, người bệnh cần được chuyển đến đúng chuyên khoa; khi tình trạng ổn định, các cơ sở lại tiếp tục phối hợp để nuôi dưỡng, theo dõi và chuẩn bị cho lần can thiệp tiếp theo. Trên thực tế, một ca bệnh có thể đi qua nhiều bệnh viện, nhưng thông tin điều trị không được phép đứt đoạn. Sổ sức khỏe điện tử, được đặt mục tiêu tích hợp lên ứng dụng VNeID cho toàn dân trước 30/6/2027, chỉ thực sự có ý nghĩa với trẻ cực non khi dữ liệu điều trị được liên thông giữa các cơ sở.

Hệ thống liên chuyên khoa để đón và chăm sóc cho trẻ sinh non, cực non.

Ba ca bệnh có ba bài toán khác nhau, nhưng đều cần nhiều chuyên khoa cùng tham gia. Đột phá không nằm ở một thao tác đơn lẻ, mà ở khả năng phối hợp, chuẩn bị trước và cùng chịu trách nhiệm khi tình huống khẩn cấp xảy ra.

Bác sĩ y học bào thai đánh giá tình trạng thai; chuyên gia di truyền đọc kết quả xét nghiệm; bác sĩ gây mê hồi sức tính toán thời điểm và phương pháp vô cảm; ê-kíp sơ sinh chuẩn bị phương tiện hỗ trợ hô hấp, giữ ấm và nuôi dưỡng. Khi trẻ có biến chứng ở ruột, ngoại nhi tiếp tục tham gia. Mỗi người giải quyết một phần việc, nhưng tất cả phải cùng nhìn vào một kế hoạch điều trị.

Trong những ca bệnh này, công nghệ hiện diện ở nhiều khâu: siêu âm theo dõi thai, xét nghiệm di truyền, giải trình tự gen thế hệ mới và metagenomic, những công nghệ dựa trên phân tích dữ liệu di truyền quy mô lớn, xét nghiệm vi sinh, thiết bị theo dõi và hồi sức sơ sinh. Tuy nhiên, công nghệ không tự đưa ra quyết định thay bác sĩ. 

Kết quả xét nghiệm chỉ có giá trị khi được giải thích đúng giới hạn; một dấu hiệu nguy cơ không thể bị biến thành kết luận chắc chắn; một kỹ thuật có thể thực hiện được cũng không đồng nghĩa phù hợp với mọi bệnh nhân. Chính năng lực chuyên môn và trách nhiệm của ê-kíp quyết định công nghệ được sử dụng thế nào.

PhenikaaMec là bệnh viện ngoài công lập đầu tiên được Bộ Y tế giao thực hiện 11 kỹ thuật can thiệp bào thai. Tháng 8/2026, Hội thảo khoa học quốc tế Y học bào thai (ICFM 2026) quy tụ hơn 300 bác sĩ trong nước cùng các chuyên gia của Hiệp hội Chẩn đoán Trước sinh Quốc tế (ISPD). Học viên thực hành những kỹ thuật can thiệp bào thai phức tạp trên hệ thống mô phỏng, rèn phối hợp tay – mắt và chuẩn hóa từng bước thao tác trước khi chạm vào người bệnh thật.

Một kỹ thuật nếu chỉ được kể lại qua ca bệnh thành công sẽ khó nhân rộng. Khi được chuyển thành bài tập, quy trình và tiêu chí đánh giá, nó mới trở thành năng lực truyền được từ ê-kíp này sang ê-kíp khác, từ bệnh viện này sang bệnh viện khác. "Phát triển một chuyên ngành y học chuyên sâu không thể chỉ dựa vào đầu tư thiết bị", bác sĩ Sim nói tại hội thảo.

Ở cấp quốc gia, năng lực ấy đang hình thành: tại Hội nghị Y học bào thai lần thứ IV của Bệnh viện Phụ sản Trung ương, GS.TS Nguyễn Duy Ánh cho biết tỷ lệ cứu sống ít nhất một thai trong hội chứng truyền máu song thai điều trị bằng laser đã đạt từ 85% đến trên 90%, tương đương các trung tâm lớn trên thế giới.

Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 72-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW được ban hành ở những lĩnh vực khác nhau, nhưng có điểm gặp nhau trong câu chuyện này: làm thế nào để nguồn lực khoa học, y tế và kinh tế được chuyển thành lợi ích cụ thể cho người dân. Không cần nhìn các nghị quyết như những khẩu hiệu xa đời sống. Có thể nhìn từ một gia đình đang đứng trước quyết định sinh tử: họ cần một xét nghiệm đáng tin cậy, một bệnh viện đủ năng lực, một hệ thống chuyển tuyến thông suốt và một cơ chế tài chính để không phải dừng điều trị giữa chừng.

Nghị quyết số 57-NQ/TW: khoa học phải giải quyết vấn đề của con người

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là "đột phá quan trọng hàng đầu". Trong lĩnh vực y tế, tinh thần ấy có thể được hiểu bằng một điều rất cụ thể: khoa học phải giúp bác sĩ nhìn rõ hơn tình trạng người bệnh, đưa ra quyết định có căn cứ hơn và can thiệp đúng thời điểm hơn.

Ở ca tam thai, một chỉ số siêu âm tăng cao mới chỉ cho biết nguy cơ, chưa phải kết luận thai mắc bệnh. Xét nghiệm phân tích nhiễm sắc thể và 4.503 gen đã cung cấp thêm dữ liệu trực tiếp từ mẫu nước ối, giúp gia đình có căn cứ khoa học hơn trước khi quyết định.

Ở ca song thai, các kỹ thuật đã được biết đến được phối hợp trong một tình huống đặc biệt để giảm áp lực túi ối, đưa túi ối trở lại và khâu cổ tử cung. Với Linh, xét nghiệm metagenomics được chỉ định nhằm tìm hiểu hệ vi sinh trong mẫu bệnh phẩm, bổ sung một hướng khảo sát bên cạnh những xét nghiệm thông thường.

Mọi ứng dụng đều phải đi cùng bằng chứng, đánh giá rủi ro và giới hạn chuyên môn. Kết quả xét nghiệm gen không thể bảo đảm một thai nhi không mắc mọi bệnh; một ca điều trị thành công không thể trở thành chỉ định chung cho tất cả bệnh nhân.

Nghị quyết số 57-NQ/TW nhấn mạnh vai trò của người dân, doanh nghiệp, nhà khoa học và Nhà nước trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ba gia đình trong bài không phải người đứng ngoài quá trình ấy. Nhung chủ động đề nghị có thêm câu trả lời khoa học; Linh lắng nghe cơ thể và báo nhân viên y tế khi cảm thấy khác thường; Phương kiên trì cùng bác sĩ trong từng ngày giữ thai. Nhà khoa học và người thầy thuốc là nhân tố then chốt, nhưng người bệnh phải được cung cấp thông tin để tham gia vào quyết định liên quan trực tiếp đến mình.

Nghị quyết số 72-NQ/TW: chính sách đã mở đường, kỹ thuật mới cần theo kịp 

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 đặt mục tiêu từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, được lập sổ sức khỏe điện tử; đến năm 2030, người dân được miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế theo lộ trình. 

Với trẻ nhỏ, nền tảng ấy đã có từ trước: theo Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024, trẻ em dưới 6 tuổi được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi được hưởng. Một em bé sinh cực non phải nằm hồi sức nhiều tuần, nhiều tháng, vì thế, không phải bước vào cuộc chiến giành sự sống một mình. Sau khi chào đời, các dịch vụ hồi sức, nuôi dưỡng, phẫu thuật cho trẻ sinh non phần lớn đã nằm trong danh mục bảo hiểm. 

Khoảng trống còn lại ở giai đoạn trước sinh. Hiện bảo hiểm y tế mới chi trả cho người mẹ; các can thiệp trực tiếp trên thai nhi chưa thuộc phạm vi thanh toán, trong khi chi phí mỗi ca từ vài chục đến vài trăm triệu đồng. GS.TS Nguyễn Duy Ánh, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Trung ương, đề nghị một cách nhìn mới: “cốt lõi là phải coi bào thai là một con người, một bệnh nhân thực thụ để chăm sóc, điều trị và cứu chữa”. Ông kiến nghị bảo hiểm y tế chi trả từng phần, tiến tới chi trả toàn bộ cho lĩnh vực này; ở nhiều nước phát triển, bảo hiểm đã chi trả trọn gói các can thiệp bào thai.

Đề xuất ấy dựa trên kết quả điều trị cụ thể. Hội chứng truyền máu song thai trước đây gần như đồng nghĩa với mất thai; theo số liệu công bố tại Hội nghị Y học bào thai năm 2025, can thiệp laser giúp 72% trường hợp cả hai thai cùng sống và 92% có ít nhất một bé được cứu. Mỗi kỹ thuật được đưa vào thanh toán đồng nghĩa với thêm nhiều gia đình không phải đứng trước lựa chọn giữa đình chỉ thai kỳ và vay mượn để cứu con.

Bên cạnh đó, một số xét nghiệm di truyền chuyên sâu cũng chưa có trong danh mục; tại cơ sở ngoài công lập, quỹ thanh toán theo giá dịch vụ bảo hiểm y tế, phần chênh lệch do người bệnh chi trả. Đó không phải lỗ hổng của chính sách, mà là độ trễ tự nhiên giữa tốc độ phát triển của kỹ thuật và quy trình đưa kỹ thuật vào danh mục. Quy trình ấy cần thời gian để thẩm định an toàn, hiệu quả và chi phí, bởi không thể đưa một kỹ thuật vào thanh toán chỉ vì nó mới. 

Tại Hội nghị Y học bào thai lần thứ IV (28–29/5/2026), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan xác định y học bào thai là “một trong những chuyên ngành mũi nhọn cần được ưu tiên phát triển”, Bộ sẽ hoàn thiện khung pháp lý, quy trình chuyên môn và định mức kinh tế – kỹ thuật để mở rộng khả năng tiếp cận. 

Các bệnh viện đầu ngành cũng đang phối hợp với cơ quan quản lý xây dựng định mức để đưa can thiệp bào thai vào danh mục bảo hiểm y tế chi trả. Danh mục này được cập nhật thường xuyên: Thông tư 39/2024/TT-BYT, có hiệu lực từ 1/1/2025, đã bổ sung nhiều kỹ thuật ung thư, tim mạch, huyết học, nhi khoa. Quyết định 844/QĐ-TTg ngày 13/5/2026 tiếp tục định hướng mở rộng phạm vi chi trả của quỹ sang phòng bệnh, khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc. 

Khi các kỹ thuật can thiệp bào thai được định giá và đưa vào danh mục, thai nhi sẽ thực sự được nhìn nhận như một người bệnh trong chính sách bảo hiểm. Khi ấy, cơ hội ở lại của trẻ sinh non, cực non không còn phụ thuộc vào khả năng chi trả của từng gia đình hay một nguồn hỗ trợ đến đúng lúc, mà được bảo đảm bằng chính sách.

Nghị quyết số 68-NQ/TW: nguồn lực tư nhân cần được đặt trong mạng lưới phục vụ cộng đồng

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Trong y tế, khu vực tư nhân có thể bổ sung nguồn lực đầu tư cho bệnh viện, phòng xét nghiệm, thiết bị, nghiên cứu và các dịch vụ chuyên sâu. 

Những lĩnh vực như y học bào thai và hồi sức trẻ cực non đòi hỏi đầu tư dài hạn, nhân lực được đào tạo và hệ thống vận hành liên tục. Đây là nơi nguồn lực tư nhân có thể tham gia, chia sẻ gánh nặng đầu tư với Nhà nước và mở rộng năng lực cung ứng dịch vụ.

Ba ca bệnh được điều trị tại một bệnh viện đại học ngoài công lập ở Hà Nội là một trường hợp thực tiễn như vậy. Điều đáng chú ý không phải tên bệnh viện hay danh mục thiết bị, mà là khả năng đầu tư và tổ chức các chuyên khoa để xử lý ca bệnh khó. Tuy nhiên, một bệnh viện tư không thể tự mình giải quyết toàn bộ hành trình của trẻ sinh cực non. 

Trường hợp Trúc cho thấy vai trò của mạng lưới: từ bệnh viện tuyến tỉnh phát hiện nguy cơ, chuyển lên cơ sở có năng lực can thiệp, rồi chuyển sang bệnh viện nhi khi xuất hiện biến chứng và tiếp tục phối hợp trong các giai đoạn điều trị sau đó.

Nguồn lực tư nhân chỉ phát huy đầy đủ khi được kết nối với mạng lưới y tế chung, có cơ chế chuyển tuyến rõ ràng, hồ sơ điều trị được chia sẻ, trách nhiệm chuyên môn minh bạch và người bệnh được thông tin đầy đủ về chất lượng, chi phí. 

Một bệnh viện có thể đầu tư máy móc hiện đại, nhưng nếu người bệnh không đủ khả năng chi trả hoặc không thể chuyển tiếp điều trị khi cần, lợi ích xã hội của khoản đầu tư ấy sẽ bị giới hạn. Doanh nghiệp đầu tư, bệnh viện cung cấp dịch vụ, cơ sở công lập tiếp nhận và phối hợp, còn người bệnh phải được bảo vệ bằng các quy định thống nhất. Đó là cách để nguồn lực tư nhân trở thành một phần của năng lực y tế quốc gia.

Ba câu chuyện cho thấy công nghệ không tự vận hành. Máy giải trình tự gen chỉ có ý nghĩa khi có phòng xét nghiệm đủ năng lực, người đọc kết quả và bác sĩ biết đặt kết quả ấy vào hoàn cảnh cụ thể. Một kỹ thuật can thiệp chỉ có thể cứu người khi bệnh viện có thiết bị, quy trình, ê-kíp được đào tạo và khả năng xử trí biến chứng. Hồi sức trẻ cực non đòi hỏi theo dõi liên tục, thuốc, vật tư và nhân lực trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.

Vì vậy, khoảng cách từ một ca điều trị thành công đến khả năng nhân rộng không chỉ là mua thêm máy móc. Trước hết, cần có quy trình thẩm định và cập nhật danh mục kỹ thuật đủ rõ, đủ nhanh nhưng vẫn bảo đảm an toàn. Khi kỹ thuật mới chưa có tên trong danh mục hoặc chưa có giá thanh toán, người bệnh có thể phải tự chi trả phần lớn chi phí. Đây là rào cản trực tiếp với những gia đình thu nhập thấp.

Thứ hai, cần tổ chức mạng lưới chuyển tuyến cho thai kỳ nguy cơ cao và trẻ sinh cực non. Cơ hội điều trị không nên phụ thuộc vào việc người nhà quen bác sĩ nào. Khi người bệnh chuyển từ tuyến tỉnh lên bệnh viện chuyên sâu rồi sang cơ sở nhi khoa, hồ sơ và thông tin điều trị cần được chuyển tiếp đầy đủ, tránh lặp xét nghiệm hoặc bỏ sót dữ liệu quan trọng. Việc phối hợp giữa bệnh viện công và tư trong hành trình của Trúc là một ví dụ cho thấy điều đó có thể thực hiện, nhưng để trở thành thông lệ cần quy trình và trách nhiệm cụ thể.

Thứ ba là nhân lực. Y học bào thai, gây mê hồi sức và hồi sức sơ sinh cần những người được đào tạo chuyên sâu, làm việc theo ê-kíp và có khả năng trực liên tục. Công nghệ có thể được đầu tư trong một thời gian; xây dựng đội ngũ đủ năng lực và duy trì họ lâu dài là công việc khó hơn. Cần có cơ chế đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, cập nhật chuyên môn và phối hợp giữa các trung tâm để năng lực không chỉ tập trung ở một vài địa chỉ.

Cuối cùng là chăm sóc sau khi ra viện. Với trẻ sinh ở tuần 25–28, cân nặng chỉ vài trăm gram, ra viện chưa phải kết thúc điều trị. Mắt, tai, hô hấp, dinh dưỡng và khả năng vận động cần được theo dõi trong những năm đầu đời. Gia đình cần được hướng dẫn nhận biết dấu hiệu bất thường và biết đưa trẻ đến đâu khi cần. Thành quả khoa học không chỉ nằm ở thời khắc em bé cất tiếng khóc; nó còn nằm ở cả chuỗi chăm sóc trước sinh, lúc sinh, hồi sức sau sinh và theo dõi lâu dài.

Ba bé Minh Đức - Minh Vũ - Minh Khôi

Một mô hình y học bào thai đa chuyên ngành vì thế không thể chỉ là tập hợp nhiều kỹ thuật hiện đại trong cùng một bệnh viện. Đó phải là cách tổ chức trách nhiệm đối với hai người bệnh – người mẹ và thai nhi – từ lúc phát hiện nguy cơ đến khi trẻ trưởng thành. Cách làm ấy cần sự tham gia của cơ sở y tế, cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và chính gia đình người bệnh.

Từ ba ca bệnh, có thể phác ra mô hình ấy với bốn tầng. Tầng một: bệnh viện tuyến tỉnh phát hiện sớm thai nguy cơ cao và chuyển đúng nơi, như Bệnh viện Phụ sản Thái Bình đã làm với chị Phương. Tầng hai: hội chẩn đa chuyên khoa, ra quyết định dựa trên dữ liệu siêu âm, di truyền, vi sinh, như ca tam thai. Tầng ba: can thiệp và hồi sức tại cơ sở có đủ ê-kíp, như ca của Linh. 

Tầng bốn: theo dõi trẻ đến ít nhất hai tuổi, phối hợp với bệnh viện nhi, như hành trình của Trúc. Không phải bệnh viện nào cũng cần làm mọi can thiệp; nhưng bệnh viện nào cũng cần biết khi nào phải chuyển và chuyển đến đâu.

Mỗi tầng cần một địa chỉ chịu trách nhiệm. Bộ Y tế với danh mục kỹ thuật, định mức kinh tế – kỹ thuật và phân tầng chuyên môn. Cơ quan bảo hiểm xã hội với cơ chế thanh toán. Sở y tế các địa phương với mạng lưới chuyển tuyến và liên thông hồ sơ. Các bệnh viện đầu ngành, cả công lẫn tư, với đào tạo ê-kíp, chia sẻ quy trình và dữ liệu theo dõi sau ra viện.

Gia đình bé Gấu.

Cuối tháng 10, Gấu trở lại khoa sơ sinh để tái khám. Các cô chuyền tay nhau bế bé. Bác sĩ Nguyễn Thu Hằng đặt ống nghe lên ngực đứa trẻ chào đời khi mới 25 tuần. "Cho đến bây giờ thì em bé Gấu có nhịp tim rộn ràng, tay chân vận động liên tục, biết hóng chuyện rồi, mắt cũng đưa nhanh", chị nói.

Ngày Gấu chào đời, tiếng tim của bé được bác sĩ mô tả là "rất nhỏ". Bốn tháng sau, nhịp tim ấy đã rộn ràng hơn. Giữa hai thời điểm là 80 ngày trong lồng ấp, gần 20 người trong phòng mổ và sự chăm sóc liên tục của nhiều chuyên khoa. Ngày Trúc ra viện, bố em tặng khoa sản một bức ảnh của con để các nhân viên y tế nhớ đến gia đình. Giữa tháng 10, Trúc nặng 4,5 kg. Ba anh em Minh Đức, Minh Vũ, Minh Khôi đã qua tháng thứ năm.

Nhưng nhịp tim thứ sáu, của Ngọc Đoàn, đã dừng lại. Mẹ em chỉ kịp nắm tay con một lần. Vì thế, câu chuyện này không thể kết bằng chữ "thành công". Y học đã mở thêm cơ hội, nhưng không phải lúc nào cũng chiến thắng được giới hạn của sự sống. Nhìn thẳng vào mất mát ấy cũng là cách tôn trọng những gia đình đã đi qua hành trình này.

Gia đình bé Ngọc Trúc.

Theo thông tin được công bố tại chiến dịch truyền thông hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non ngày 9/11/2026, mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 trẻ sinh non hoặc nhẹ cân. Nhân lực, trang thiết bị và khoảng cách giữa các vùng miền trong tiếp cận dịch vụ vẫn là thách thức. Những con số ấy nhắc rằng ba ca bệnh được kể ở đây là những trường hợp cụ thể, không đại diện cho mọi điều kiện điều trị trên cả nước. 

Đột phá khoa học không nên được đo chỉ bằng một ca bệnh hiếm được cứu, hay bằng số lượng máy móc được đầu tư. Thước đo cuối cùng là đứa trẻ tiếp theo, ở một tỉnh xa, trong một gia đình không quen biết ai, có được phát hiện sớm, chuyển đến đúng nơi và tiếp cận kỹ thuật cần thiết hay không. Cơ hội ấy không thể phụ thuộc vào may mắn.

Một đứa trẻ được ở lại không chỉ nhờ một chiếc máy hay một quyết định trong phòng mổ. Em cần một hệ thống có đủ tri thức, con người, nguồn lực và trách nhiệm để đi cùng gia đình từ đầu đến cuối. Khi câu trả lời nằm trong hệ thống, chứ không nằm ở may mắn hay một số điện thoại riêng, thêm nhiều nhịp tim sẽ có cơ hội được tiếp tục.