Các  môn thể thao hiện đại theo chân người Pháp du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 20, nhưng cũng phải qua hàng chục năm sau, thể thao mới thực sự tạo được dấu ấn trong đời sống xã hội nước nhà. Chào Bính Ngọ 2026, mời độc giả cùng Thể thao & Văn hóa điểm lại những năm Ngựa đáng nhớ của Thể thao Việt Nam.

* Giáp Ngọ 1954 và trận bóng đá đầu tiên sau ngày giải phóng Thủ đô

Ngày 10/10/1954, thủ đô Hà Nội giải phóng. Trong năm này, chắc đến nay ít người còn nhớ, chỉ khoảng 2 tuần sau, vào ngày 25/10, trận đấu bóng đá đầu tiên được tổ chức trên sân vận động Hàng Đẫy.

Theo đó, đoàn công tác Thể dục thể thao của Quân đội (Thể Công) cũng được thành lập vào tháng 9/1954 và đội bóng đá Thể công đã thi đấu trận đầu tiên trong lịch sử của mình khi gặp đội bóng Trần Hưng Đạo, gồm các cầu thủ xuất thân từ giới lao động Thủ đô. Kết quả, Thể Công đã giành chiến thắng với tỷ số 1-0 và bàn thắng duy nhất của trận đấu được ghi vào thứ 30 do công của trung phong đội trưởng Nguyễn Văn Bưởi.

Trận đấu này cũng chính là tiền đề để chỉ 1 năm sau giải bóng đá toàn miền Bắc đầu tiên được tổ chức tại Hải Phòng với tên gọi "Giải Hoà Bình". Chức vô địch giải đấu này cũng thuộc về đội Thể Công.

Bính Ngọ 1966 với 4 HCV GANEFO

Sự kiện thể thao lớn nhất trong năm con Ngựa này là đoàn Thể thao Việt Nam lần thứ hai tham dự  Đại hội thể thao các nước đang trỗi dậy châu Á - GANEFO được tổ chức tại Phnom Penh (Campuchia). Sau đại hội lần thứ nhất diễn ra vào năm 1963 tại Indonesia với thành tích khá khiêm tốn là 1 tấm huy chương Đồng môn bơi, đến với GANEFO lần thứ hai, dù trong bối cảnh đất nước đang còn bị chia cắt, nhiều khó khăn, nhưng đoàn Thể thao Việt Nam đã có sự chuẩn bị rất tích cực.

Ở kỳ GANEFO này, đoàn gồm 98 thành viên tham gia thi đấu 7 môn: Bắn súng, bóng chuyền, bơi, thể dục dụng cụ, bóng bàn, điền kinh và bóng đá, kết quả đã giành được 4 huy chương Vàng, 10 huy chương Bạc và 13 huy chương Đồng.

Với thành tích xuất sắc này, 4 VĐV giành HCV là Vũ Thị Sen, Trần Oanh, Nguyễn Mạnh Hùng, Trần Hữu Chỉ đã vinh dự được Bác Hồ và Thủ tướng Phạm Văn Đồng gặp mặt tại Phủ Chủ tịch vào ngày 19/12/1966, được Bác tặng Huy hiệu Hồ Chí Minh và được chụp ảnh chung với Người.

Mậu Ngọ 1978  và giải thể thao vô địch quốc gia đầu tiên

 Năm 1975, đất nước hoàn toàn thống nhất và một giải vô địch quốc gia  với sự góp mặt của các tài năng thể thao cả nước là khát vọng, mong ước của những nhà quản lý thể thao cũng như người hâm mộ nước nhà.

 Tuy nhiên, sau giải vượt sông truyền thống Bạch Đằng ở Huế năm 1976 và chuyến du đấu của đội Tổng cục Đường sắt và 1 số đội bóng đá miền Bắc khác vào phía Nam, phải đến năm 1978, giải vô địch quốc gia đầu tiên, đó là giải bóng bàn toàn quốc được tổ chức từ ngày 22 đến 26/3 tại thành phố biển Quy Nhơn.

Khi đó 2 miền đều sở hữu nhiều cây vợt xuất sắc, đặc biệt là nam và trận chung kết đơn nam là cuộc gặp gỡ của 2 số 1 lúc bấy giờ. Đó là tuyển thủ Nguyễn Ngọc Phan của Trường Đại học TTDTT Từ Sơn, người từng 7 lần vô địch miền Bắc và bên kia là tuyển thủ Vương Chính Học (TP.HCM) - đương kim vô địch miền Nam, HCB đơn nam SEA Games 1973 tại Singapore. Cuối cùng, tay vợt Hải Dương. Nguyễn Ngọc Phan đã giành thắng lợi chung cuộc ở tỷ số 3-1 và ở giải đơn nữ, cây vợt Nguyễn Thị Mai của Hà Nội cũng thắng đối thủ Trần Việt Hoa 3-0.

Đây cũng là giải vô địch quốc gia đầu tiên được tổ chức. Quan trọng hơn, thành công của giải đấu năm đó đã mở ra thời kỳ mới - thời kỳ của các giải vô địch toàn quốc.

Canh Ngọ 1990 bắt đầu lộ trình chinh phục SEA Games

 Đây là năm diễn ra Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc lần thứ II và Đoàn Thể thao Việt Nam tham gia Đại hội Thể thao mùa Hè châu Á - ASIAD tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Tuy nhiên, dấu ấn lớn nhất của năm Canh Ngọ 1990 chính là sự chuyển mình của thể thao nước nhà cho cuộc chinh phục đấu trường SEA Games.

Sau lần trở lại vào năm 1989 tại Malaysia, thể thao Việt Nam đã có bước đầu tư mạnh mẽ hơn thông qua việc du nhập các môn thể thao mới phù hợp, tập trung phục hồi, đầu tư vào các môn thế mạnh có khả năng giành vị trí cao tại khu vực. Và chiến lược phát triển đó đã giúp thể thao nước nhà có vị trí Top 3 tại khu vực như hiện nay để tạo đà cho bước chinh phục đấu trường cao hơn là châu Á, thế giới.

 Cũng trong năm Canh Ngọ 1990, đoàn Thể thao Việt Nam gồn 104 thành viên thi đấu 11 môn tại ASIAD lần thứ 10 với không ít kỳ vọng, khi 4 năm trước xạ thủ Nguyễn Quốc Cường bất ngờ giành tấm huy chương Đồng ở nội dung súng ngắn bắn nhanh nam ở ASIAD lần thứ 9. Tuy nhiên, ở kỳ ASIAD 10, đoàn Thể thao Việt Nam đã không thể giành được huy chương.

Nhâm Ngọ 2002 với bước chuyển mình của cả nền thể thao quốc gia

Để chuẩn bị cho SEA Games 22 - kỳ đại hội thể thao quốc tế chính thức đầu tiên được tổ chức tại nước ta, năm 2002 đánh dấu bước chuyển lớn của Thể thao Việt Nam trên nhiều mặt. Khu Liên hợp thể thao quốc gia Mỹ Đình với 2 công trình chính là Sân vận động quốc gia cùng Khu liên hợp thể thao dưới nước đạt chuẩn quốc tế ra đời, tạo nên hệ thống cơ sở vật chất thể thao hiện đại đầu tiên của nước ta.

Cũng vào năm Nhâm Ngọ 2002, Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc lần thứ IV được tổ chức và được xem là cuộc tổng duyệt lớn về chuyên môn và tổ chức cho SEA Games 22 diễn ra vào năm sau.

Bước chuyển lớn đã trở thành thành công lớn khi SEA Games 22 - Việt Nam 2003 đã thành công tốt đẹp và thực sự là ngày hội lớn của tình đoàn kết, hữu nghị. Với 158 huy chương Vàng - 97 huy chương Bạc - 91 huy chương Đồng, Thể thao Việt Nam cũng lần đầu tiên vươn lên chiếm ngôi đầu thể thao Đông Nam Á.

Giáp Ngọ 2014 với những nửa buồn vui

Với 199 vận động viên tham gia tranh tài ở 21 môn, đoàn Thể thao Việt Nam đặt chỉ tiêu giành từ 2-3 huy chương Vàng tại Asiad 17 tổ chức tại Incheon, Hàn Quốc từ ngày 19/9 đến 4/10. Tuy nhiên, chung cuộc, đoàn Việt Nam chỉ giành được 1 huy chương Vàng nhờ công của nữ võ sỹ Wushu Dương Thúy Vi.

 Cũng liên quan đến sân chơi thể thao châu lục, trong năm này, Việt Nam chính thức rút đăng cai, không tổ chức ASIAD 18 năm 2019 tại Hà Nội. Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức ASIAD vào thời điểm thích hợp. Một quyết định thể hiện sự lắng nghe ý kiến người dân của Chính phủ sau khi cân nhắc, xem xét nhiều mặt mặc dù là một quyết định không hề dễ dàng.

Năm 2014, bóng đá Việt Nam cũng ra mắt 1 lứa cầu thủ U19 tài năng với những: Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường, Văn Toàn, Văn Thanh, Hồng Duy... làm nức lòng người hâm mộ, nhưng đáng tiếc, ở chiều ngược lại vụ tiêu cực tại CLB Ninh Bình bị phanh phui sau nhiều trận đấu có dấu hiệu bán độ.