"Tự hào là cảm nhận xuyên suốt về chặng đường đã qua, khát vọng là tâm thế chủ yếu cho hành trình phía trước", nhà báo Nguyễn Lưu đã có những tâm tình như thế nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thể dục, thể thao Việt Nam (27/3/1946 - 27/3/2026).

* Thể thao & Văn hóa: Thưa nhà báo Nguyễn Lưu, đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong dòng chảy đó, thể thao Việt Nam (TTVN) luôn tự hào về chặng đường dựng xây, phát triển cũng như những định hướng, khát vọng cho tương lai. Đâu là những cảm nhận của ông về hành trình 80 năm của thể thao nước nhà?

- Nhà báo Nguyễn Lưu: Dấu mốc khai sinh của ngành TDTT cách mạng Việt Nam bắt đầu từ ngày 30/1/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 14 về việc lập Nha Thể dục Trung ương. Tới ngày 27/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 38 về việc lập Nha Thanh niên và Thể dục. Cũng trong ngày ấy, Bác đã viết bài "Sức khỏe và thể dục" để kêu gọi đồng bào toàn quốc tập thể dục đăng tải trên tờ Cứu quốc.

Từ bài báo ấy, Nha Thể dục Trung ương đã quyết định phát động phong trào "Khỏe vì nước", tạo bước đột phá trong phong trào rèn luyện thể chất, góp phần xây dựng một dân tộc khỏe mạnh, phục vụ công cuộc kháng chiến và kiến quốc.

Thực tế cho thấy 80 năm qua ngành TDTT làm được rất nhiều việc. Nâng cao sức khỏe toàn dân, góp phần vào công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc, thành tích của thể thao còn tạo nên sự khích lệ lớn đối với cộng đồng, khơi gợi lòng yêu nước, tình đoàn kết, niềm tự hào dân tộc và uy tín quốc tế.

* Từ những khởi đầu gian khó, nền thể thao nước nhà đã đạt được những thành tựu đáng kể, có thể khẳng định đây là hành trình không ngừng vươn lên, thể hiện bản lĩnh và ý chí của người Việt Nam?

- Sau 80 năm hình thành và phát triển, có thể khẳng định đây là hành trình không ngừng vươn lên, thể hiện bản lĩnh và ý chí của người Việt Nam. Từ Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đến khát vọng vươn tầm trong thời kỳ hội nhập và phát triển, TTVN đã và đang đồng hành cùng dân tộc trên con đường đó.

Trong dòng chảy của lịch sử dân tộc, TDTT chưa bao giờ chỉ dừng lại ở những hoạt động rèn luyện thân thể hay giải trí đơn thuần. Đó là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là nền tảng để xây dựng nguồn nhân lực khỏe mạnh, chất lượng cao. Và ngày nay, thể thao đang dần trở thành một "trụ cột mềm", góp phần khẳng định vị thế quốc gia trong tiến trình hội nhập và phát triển.

Đây là hành trình bền bỉ của những khát khao cống hiến, của sự dấn thân, hy sinh của nhiều thế hệ cán bộ, huấn luyện viên, vận động viên. Nhìn lại chặng đường 80 năm không chỉ để tự hào về những thành tựu đã đạt được, mà còn để thấu hiểu những đóng góp thầm lặng của lớp lớp cha anh đi trước. Từ đó, tiếp tục bồi đắp khát vọng mới, tạo động lực để TTVN vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

* Chúng ta tự hào về những gì đã đạt được, nhưng cũng nhận thức rõ chặng đường phía trước của thể thao nước nhà còn nhiều thử thách, phải không thưa ông?

- Những dấu mốc chói lọi không chỉ thể hiện sự tiến bộ về thành tích với riêng các cá nhân, mà còn cho thấy kết quả của quá trình đầu tư, quan tâm của Đảng và Nhà nước, sự nỗ lực của toàn ngành và trên hết là sự cổ vũ nhiệt thành của hàng triệu trái tim Việt Nam. Chúng ta tự hào về những gì đã đạt được nhưng cũng nhận thức rõ chặng đường phía trước còn nhiều thử thách.

Sau nhiều thập niên hội nhập trở lại đấu trường quốc tế, TTVN đã tạo dựng được vị thế, có thời điểm chạm tầm châu lục và thế giới. Tuy nhiên, cũng phải đến khi kế hoạch phát triển thể thao trọng điểm giai đoạn 2026-2046 được cụ thể hóa với mục tiêu hướng đến những sân chơi lớn như Asiad, Olympic mới mang đến hy vọng TTVN sẽ chuyển mình mạnh mẽ, thực chất.

Lâu nay, những nhà quản lý TTVN rất quyết tâm, có nhiều khát vọng để nâng tầm thể thao nước nhà. Thực tế, trong những năm gần đây, TTVN đã có những hướng đi mới, có sự đột phá trong cả tư duy lẫn hành động để phát triển. Quá trình chuẩn bị lực lượng cho Asiad. Olympic đã được tiến hành dài hơi. Đã có những VĐV được đầu tư trọng điểm để kỳ vọng về thành tích vượt tầm SEA Games.

Mọi kế hoạch vươn ra châu lục, thế giới đều sẽ trở nên viển vông nếu TTVN không có được một thế hệ VĐV kế cận đủ tầm, bản lĩnh, có điều kiện phát triển trong môi trường thể thao hiện đại, ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ.

* Như vậy, để giúp TTVN vượt giới hạn, còn nhiều việc phải làm, đặc biệt về tư duy đột phá trong công tác đào tạo, huấn luyện, phải không thưa ông?

- Hiện nay, phần lớn hệ thống đào tạo VĐV trẻ phụ thuộc vào các trung tâm thể dục thể thao tỉnh, thành, mô hình vốn dĩ lỗi thời so với xu hướng thế giới. Nhiều địa phương, ngay cả nhóm đầu, công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu còn dựa vào cảm tính của HLV, thiếu dữ liệu đo lường chính xác về tố chất sinh học, chỉ số phát triển thể chất và tâm lý.

Việc đào tạo thường bị bó hẹp trong điều kiện cơ sở vật chất cũ kỹ, chế độ dinh dưỡng thiếu chuẩn, và môi trường cạnh tranh nghèo nàn. Điều này khiến nhiều nhân tố giàu triển vọng bị lãng phí hoặc không thể đạt ngưỡng đỉnh cao như kỳ vọng. Từ đó, TTVN phải chú trọng thực hiện 4 nhiệm vụ trọng tâm về xây dựng cơ chế, chính sách, phát triển nguồn lực, đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật và đẩy mạnh công tác xã hội hóa thể thao.

* Để thay đổi căn bản và "cất cánh" trong tương lai, TTVN cần có những giải pháp cụ thể như thế nào, thưa ông?

- Tôi muốn nhấn mạnh đến 2 từ "trọng điểm" và "đặc hiệu" khi chúng ta đầu tư cho thể thao. Lựa chọn những môn thể thao trọng điểm và có được phương pháp "đặc hiệu" từ nguồn kinh phí trong tập luyện, thi đấu, khen thưởng dành cho các VĐV. Theo dõi quá trình phát triển có thể thấy, mấu chốt trong việc cải thiện thành tích của TTVN là nguồn lực và chiến lược đầu tư.

Chúng ta cần dứt khoát chuyển đổi sang mô hình học viện thể thao chuyên biệt, nơi đào tạo VĐV trẻ theo từng môn thể thao trọng điểm. Đây không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết nếu chúng ta nghiêm túc với mục tiêu Asiad, Olympic.

Mỗi môn thể thao cần có một trung tâm chuyên sâu, nơi kết hợp 3 yếu tố: Tuyển chọn đầu vào dựa trên chỉ số khoa học thể thao (thay vì cảm tính), giáo trình huấn luyện được cập nhật từ các nền thể thao hàng đầu, và liên kết đào tạo với các học viện quốc tế.

Song song đó, hệ thống HLV cũng cần được đổi mới mạnh mẽ. Không thể mong có VĐV đẳng cấp thế giới nếu người huấn luyện còn lúng túng với những phương pháp cũ kỹ. Cùng với đó, không thể không nhắc đến vai trò của chính sách. Để các mô hình học viện thể thao và chương trình tập huấn quốc tế trở thành hiện thực, phải có sự vào cuộc mạnh mẽ của Nhà nước với chính sách đầu tư ổn định, dài hạn và cơ chế quản lý linh hoạt.

Đồng thời, việc mở rộng hợp tác quốc tế, thông qua các thỏa thuận, ký kết với những nước có nền thể thao phát triển, cần được xem là trọng tâm ngoại giao thể thao giai đoạn tới. Nhìn từ góc độ phát triển lâu dài, 5 năm đầu tiên của giai đoạn 2026-2046 chính là "khoảnh khắc vàng" để Việt Nam tái định hình chiến lược đào tạo thể thao.

* Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện. Chúc ông mạnh khỏe để tiếp tục đóng góp nhiều hơn cho thể thao nước nhà!