Việc ứng dụng Video Challenge Eyes, thường được gọi là công nghệ VAR trong bóng chuyền, đã và đang góp phần nâng cao chất lượng các giải bóng chuyền của Việt Nam.

Từ Giải bóng chuyền vô địch quốc gia năm 2022 đến VTV Cup và vòng chung kết Giải bóng chuyền hạng A toàn quốc, công nghệ này tạo điều kiện để trọng tài kiểm tra lại những tình huống gây tranh cãi, hỗ trợ các đội bóng bảo vệ quyền lợi chính đáng và nâng cao tính minh bạch trong các quyết định trên sân.

Năm 2022 đánh dấu một mốc đáng chú ý khi Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam lần đầu áp dụng Video Challenge Eyes tại Giải bóng chuyền vô địch quốc gia, bắt đầu từ vòng tứ kết và vòng play-off trụ hạng với hệ thống gồm các máy quay được bố trí ở nhiều vị trí, trong đó có góc sân và khu vực lưới, nhằm hỗ trợ xác minh những tình huống chưa thể xác định rõ bằng quan sát trực tiếp.

Các đội bóng được quyền đề nghị trọng tài xem lại hình ảnh khi có nghi vấn về quyết định đối với một pha bóng, chẳng hạn bóng trong sân hay ngoài sân, bóng có chạm tay chắn trước khi ra ngoài hay không, hoặc vận động viên có phạm lỗi chạm lưới hay không. Nếu yêu cầu được xác nhận là đúng, đội bóng không bị giới hạn số lần đề nghị tiếp theo; nếu yêu cầu không chính xác, số lần yêu cầu bị giới hạn ở mức hai lần trong mỗi hiệp đấu.

Thời điểm đó, các thiết bị của công nghệ nói trên được nhập khẩu từ Italy, việc vận hành và chuyển giao có sự tham gia của chuyên gia nước ngoài. Các đội bóng cũng được phổ biến cách thức sử dụng công nghệ trước khi thi đấu.

Các camera (máy quay) đặt trên sân của công nghệ Video Challenge Eyes - Ảnh: Webthethao

Đến năm 2023, Video Challenge Eyes tiếp tục được sử dụng tại Giải bóng chuyền vô địch quốc gia tổ chức ở Đắk Nông. Cùng năm, công nghệ này xuất hiện tại VTV Cup 2023 ở Lào Cai.

Năm 2024, công nghệ nói trên tiếp tục được đưa vào VTV Cup tổ chức tại Ninh Bình. Đến tháng 10/2025, Video Challenge Eyes được sử dụng tại vòng chung kết Giải bóng chuyền hạng A toàn quốc (từ các trận bán kết).

Những mốc trên cho thấy công nghệ đã được đưa vào nhiều giải đấu trong nước ở các cấp độ khác nhau.

Giá trị trực tiếp nhất của Video Challenge Eyes là cung cấp thêm căn cứ hình ảnh để trọng tài xem xét lại các tình huống khó, qua đó hạn chế nguy cơ đưa ra quyết định thiếu chính xác do góc quan sát bị hạn chế hoặc diễn biến pha bóng quá nhanh.

Trong bóng chuyền, chỉ một tình huống bóng chạm vạch hay ra ngoài, chạm tay chắn trước khi đi hết đường biên hoặc lỗi chạm lưới cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả của một pha bóng, thậm chí tạo ra bước ngoặt trong trận đấu. Việc có hình ảnh từ nhiều góc quay giúp tổ trọng tài kiểm tra lại diễn biến, thay vì chỉ dựa vào quan sát ban đầu.

Nghiên cứu của Masahiro Kokubu công bố năm 2017 trên Journal of Volleyball Sciences phân tích việc sử dụng hệ thống challenge trong 76 trận bóng chuyền tại Olympic Rio 2016. Kết quả ghi nhận 400 yêu cầu xem lại, trong đó 163 yêu cầu được chấp nhận, tương đương 40,8%. Những phát hiện này có thể hữu ích trong việc nâng cao kỹ năng trọng tài, đặc biệt là khả năng sử dụng thông tin hình ảnh để đưa ra quyết định, đồng thời hỗ trợ việc triển khai hệ thống khiếu nại bằng video trong môn bóng chuyền.

Nghiên cứu của Ramazan Çevik, Murat Bilgin và Mehmet Şahin, công bố năm 2023 trên European Journal of Education Studies, khảo sát 67 trọng tài bóng chuyền thuộc nhóm phân loại A và AB tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo kết quả khảo sát, 98,5% người tham gia đánh giá hệ thống hữu ích; 94% cho rằng họ cảm thấy thoải mái hơn khi điều hành trận đấu có Video Challenge Eyes; 98,6% nhận định hệ thống góp phần hạn chế những quyết định sai có thể ảnh hưởng đến điểm số hoặc kết quả set đấu.

Về lâu dài, việc duy trì và mở rộng ứng dụng Video Challenge Eyes giúp bóng chuyền Việt Nam từng bước hoàn thiện quy trình tổ chức thi đấu, tiếp cận phương thức điều hành hiện đại và nâng cao trải nghiệm của khán giả.

Hệ thống Video Challenge Eyes vì thế không chỉ là thiết bị hỗ trợ trọng tài mà còn là một ví dụ cụ thể về ứng dụng công nghệ vào thể thao Việt Nam. Hiệu quả của hệ thống phụ thuộc vào việc kết hợp thiết bị phù hợp, nhân lực được đào tạo và quy trình vận hành thống nhất, hướng tới mục tiêu tổ chức các trận đấu công bằng, minh bạch và chuyên nghiệp hơn.