Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới".

Nghị quyết nêu rõ quan điểm "Người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực, động lực chính", "nhà khoa học là nhân tố then chốt". Cùng với đó, thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược được xác định là những nội dung trọng tâm, cốt lõi. Trong hệ thống nhiệm vụ, giải pháp, Nghị quyết dành riêng các nội dung về "Phát triển, trọng dụng nhân lực chất lượng cao, nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" và "Tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số". 

Trong lĩnh vực y tế, các định hướng trên được thể hiện qua những thay đổi cụ thể trong cách bác sĩ chuẩn bị ca mổ, cách điều dưỡng chăm sóc người bệnh và cách người dân tiếp cận dịch vụ. Trung tâm Phẫu thuật Sọ mặt và Tạo hình, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 là một ví dụ. Đây là đơn vị điều trị các dị tật bẩm sinh và di chứng chấn thương vùng sọ mặt, nhóm bệnh đòi hỏi phục hồi đồng thời cả chức năng và hình thể.

Phẫu thuật sọ mặt và tạo hình có một đặc thù: mục tiêu không chỉ là phục hồi chức năng mà còn phải phục hồi hình thể. Theo TS.BS Nguyễn Huy Cảnh, Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Sọ mặt và Tạo hình, hình thể mỗi người khác nhau, kể cả giữa những người cùng có cơ địa người Việt Nam, nên không thể áp một bộ thông số chung cho mọi trường hợp.

Yêu cầu cá thể hóa đó được đáp ứng bằng việc chuyển phần lớn công đoạn tính toán ra khỏi phòng mổ. "Ở Trung tâm, chúng tôi sử dụng các ứng dụng về phẫu thuật ảo, tức là đưa các hình ảnh từ CT, MRI và các phương tiện khác để làm phẫu thuật ảo trước, chuẩn bị một kế hoạch trước. Sau đó chúng tôi áp dụng trên bệnh nhân, tăng độ chính xác, giảm biến chứng và giảm thời gian phẫu thuật", TS.BS Nguyễn Huy Cảnh cho biết.

Theo ông, những việc trước đây chỉ được thực hiện khi người bệnh đã được gây mê nay được đưa ra giai đoạn chuẩn bị. Nhờ đó, thời gian gây mê và thời gian người bệnh phải chịu phẫu thuật được rút ngắn, đồng thời giảm nguy cơ biến chứng trong mổ.

Với các ca chấn thương hàm mặt, nhóm bệnh chiếm tỷ lệ lớn tại Khoa Phẫu thuật Sọ mặt, Trung tâm Phẫu thuật Sọ mặt và Tạo hình, Bệnh viện TƯ Quân đội 108, ê-kíp sử dụng phần mềm mô phỏng 3D để thiết kế máng cắn và các thiết bị hướng dẫn dùng trong phẫu thuật. Với các khuyết hổng sọ mặt, gò má, xương hàm trên và xương hàm dưới, Trung tâm sử dụng xương tự thân hoặc vật liệu PEEK, một loại polymer y sinh.

BS Đinh Quang Minh, Khoa Phẫu thuật Sọ mặt, cho biết khi kết hợp công nghệ 3D với vật liệu PEEK, mảnh ghép được thiết kế gần như hoàn toàn theo cấu trúc xương của từng người bệnh. Khi vào ca mổ, phẫu thuật viên chủ yếu bộc lộ vùng tổn thương và đặt mảnh ghép vào vị trí đã tính toán, nhờ đó giảm thời gian phẫu thuật và tăng độ an toàn.

ThS.BS Vũ Đặng Hải Đăng, Khoa Phẫu thuật Sọ mặt, cho biết các kỹ thuật can thiệp trong chuyên ngành chủ yếu tác động vào cấu trúc xương sọ và vùng hàm mặt. Đây là những vùng có nhiều cấu trúc quan trọng xung quanh như não, các mạch máu lớn và dây thần kinh, nên việc kiểm soát chính xác đường mổ và đường cắt xương có ý nghĩa rất quan trọng.

"Công nghệ hiện nay đã có thể giúp các bác sĩ, nhất là bác sĩ trẻ, hình dung được rõ các cấu trúc này hơn qua việc lên kế hoạch phẫu thuật 3D mang tính cá thể hóa rất cao, giúp các bác sĩ tự tin hơn trong quá trình phẫu thuật", ThS.BS Vũ Đặng Hải Đăng chia sẻ.

Theo bác sĩ Đăng, bên cạnh khâu lập kế hoạch, các công nghệ hỗ trợ trong mổ cũng phát triển nhiều, như hệ thống định vị đường mổ (navigation), in máng phẫu thuật, vật liệu tạo hình cá thể hóa và robot. Những công nghệ này đã tạo ra các hướng nghiên cứu, quy trình điều trị mới cho bác sĩ trẻ, có giá trị cao trong việc cải thiện kết quả điều trị cho người bệnh.

Một trường hợp điển hình là bệnh nhi Đ.H.V. Em mắc chứng hẹp hộp sọ do dính khớp sọ sớm, một dị tật bẩm sinh khiến hộp sọ biến dạng, không dãn nở và chèn ép lên não đang phát triển, kèm theo sụp mi bẩm sinh hai bên. Gia đình đã đưa em đi khám ở nhiều cơ sở y tế trước khi tham gia chương trình phẫu thuật nhân đạo do Trung tâm phối hợp với tổ chức Facing the World (Vương quốc Anh) thực hiện.

Dựa trên dữ liệu chụp cắt lớp vi tính, ê-kíp đã thiết kế phẫu thuật chi tiết bằng công nghệ in 3D, mô phỏng các đường cắt và đo đạc cấu trúc hộp sọ trước khi mổ. Ca phẫu thuật do các bác sĩ Việt Nam trực tiếp thực hiện, với sự phối hợp của Trung tâm Phẫu thuật Sọ mặt và Tạo hình, Khoa Ngoại Thần kinh và Khoa Gây mê - Hồi sức. Sau một năm, kết quả tái khám ghi nhận hộp sọ của em phát triển cân đối, không gian cho não bộ phát triển được giải phóng và đôi mắt linh hoạt hơn.

Nếu mô phỏng 3D thay đổi cách chuẩn bị ca mổ thì hồ sơ bệnh án điện tử thay đổi cách theo dõi người bệnh sau mổ. Tại Trung tâm, mỗi giường bệnh có một mã QR. Khi quét mã, bác sĩ và điều dưỡng xem được người bệnh đã được phẫu thuật gì, đang được chăm sóc ra sao, hình ảnh chẩn đoán và các loại thuốc đang sử dụng trong ngày.

"Có những biến chứng gì, những vấn đề gì xảy ra, chúng tôi phát hiện được rất sớm và có hệ thống báo động trên các hệ thống thông tin này", TS.BS Nguyễn Huy Cảnh cho biết. Theo ông, nhờ đó, việc theo dõi và đánh giá sau mổ được thực hiện tốt hơn so với trước.

Với điều dưỡng, thay đổi thể hiện rõ nhất ở khâu quản lý thuốc. Điều dưỡng Phạm Thị Phương Anh cho biết trước đây, phiếu công khai thuốc phải in ra giấy và đánh dấu bằng tay, vừa mất thời gian vừa tốn giấy. Hiện nay, nội dung này đã được tích hợp vào phần mềm hồ sơ bệnh án điện tử của bệnh viện. Mỗi điều dưỡng khi làm thuốc được cấp một máy tính bảng, ghi nhận thuốc cho từng người bệnh đúng thời điểm sử dụng.

Trước khi có mã QR tại đầu giường, muốn kiểm tra thông tin người bệnh, điều dưỡng phải quay lại máy tính tại khoa. Nay chỉ cần quét mã bằng điện thoại hoặc máy tính bảng được cấp. "Nó giảm thiểu được rất nhiều thời gian cho mình kiểm tra thông tin của bệnh nhân", điều dưỡng Phương Anh nói.

Mã QR cũng được dùng để khảo sát mức độ hài lòng. Người bệnh quét mã để trả lời phiếu khảo sát, kết quả được tổng hợp nhanh hơn, giúp khoa điều chỉnh kịp thời cách phục vụ.

Những thay đổi này nhỏ về quy mô nhưng có ý nghĩa về phương thức làm việc. Khi thông tin được cập nhật và truy xuất ngay tại nơi chăm sóc, nhân viên y tế có thêm thời gian cho người bệnh, còn việc dùng thuốc và xử trí biến chứng được kiểm soát chặt chẽ hơn. 

Trung tâm Phẫu thuật Sọ mặt và Tạo hình duy trì hợp tác với nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có tổ chức Facing the World của Vương quốc Anh, Hội Phẫu thuật Nụ cười Quốc tế và một tổ chức phẫu thuật nụ cười cho trẻ em của Hàn Quốc. Ngoài các đợt khám, phẫu thuật nhân đạo, hợp tác này bao gồm trao đổi chuyên môn, học thuật và đào tạo bác sĩ.

Công nghệ thông tin giúp sự hợp tác này không phụ thuộc vào việc chuyên gia có mặt tại Việt Nam. Theo TS.BS Nguyễn Huy Cảnh, khi đoàn chuyên gia quốc tế đến bệnh viện, hai bên hội chẩn trực tiếp, lên kế hoạch và thống nhất phương án điều trị. Khi chuyên gia không đến, Trung tâm chuẩn bị hồ sơ và kết nối qua hệ thống y tế từ xa để hội chẩn. Sau ca mổ, kết quả tiếp tục được trao đổi để hai bên cùng rút kinh nghiệm.

"Khi chúng ta làm như vậy được thì bệnh nhân không phải đi xa, các bác sĩ cũng không phải đi xa. Những trường hợp khó cần có ý kiến nhiều nơi thì có thể hội chẩn tại đây với sự tham khảo của chuyên gia nước ngoài", ông nói.

Trong đợt khám sàng lọc nhân đạo phối hợp với tổ chức Facing the World ngày 22/10/2026, các chuyên gia đã khám và xây dựng phương án điều trị cá thể hóa cho từng trường hợp. Theo đó,  14 bệnh nhân được dự kiến duyệt phẫu thuật miễn phí trong đợt này, trong đó có 7 trường hợp dị hình sọ mặt phức tạp.

Các chuyên gia cùng phối hợp thăm khám và xây dựng phương án điều trị cá thể hóa cho từng trường hợp.

BS. Florian Bast, chuyên gia Phẫu thuật Tạo hình/Thẩm mỹ người đã nhiều lần làm việc tại Trung tâm, nhận xét các bác sĩ nơi đây không ngần ngại đặt ra câu hỏi khó hay đảm nhận những ca phẫu thuật phức tạp. Theo chuyên gia này, điều đáng chú ý là cách tiếp cận cái mới: "Toàn bộ bệnh viện, từ ban lãnh đạo cấp cao cho đến các bác sĩ trẻ, tất cả mọi người đều rất cởi mở, luôn muốn học hỏi và tiếp cận các triết lý y khoa mới".

Hợp tác quốc tế cũng là con đường đào tạo đội ngũ kế cận. BS Đinh Quang Minh đã ba lần sang London học tập ngắn hạn, tìm hiểu cách lập kế hoạch phẫu thuật, chăm sóc và giải thích cho người bệnh. Sau khi về nước, anh vẫn liên hệ trực tuyến với các bác sĩ nước ngoài về những ca khó, gửi hình ảnh để xin ý kiến trước khi xây dựng phác đồ điều trị.

Công nghệ không ngừng phát triển "như một lời nhắc nhở, cũng là sự động viên" đối với các bác sĩ trẻ như BS Đăng, BS Minh.

TS.BS Nguyễn Huy Cảnh cho biết nhiều bác sĩ trẻ của Trung tâm đã làm chủ các kỹ thuật tiên tiến, trong đó có những kỹ thuật lần đầu triển khai tại Việt Nam. Theo đánh giá của Trung tâm, một số kỹ thuật về sọ mặt đã tiệm cận với các trung tâm nước ngoài. Đây là biểu hiện cụ thể của hai nhiệm vụ mà Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra: phát triển nhân lực chất lượng cao và tăng cường hợp tác quốc tế.

Với ThS.BS Vũ Đặng Hải Đăng, việc công nghệ không ngừng phát triển "như một lời nhắc nhở, cũng là sự động viên" đối với các bác sĩ trẻ: phải không ngừng nâng cao tay nghề, học hỏi, cập nhật những công nghệ mới nhất, tốt nhất để tăng hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Chuyển đổi số cũng thay đổi cách người bệnh tìm đến bệnh viện. Chị Nguyễn Thị Oánh ở Lạng Sơn đưa con 11 tuổi bị dị tật tai nhỏ đến khám sau khi đọc thông tin về chương trình trong một nhóm trên mạng xã hội. Theo chị, gia đình đã muốn tìm nơi điều trị cho con từ lâu nhưng chưa biết nên đến đâu. Việc đăng ký trực tuyến giúp gia đình bớt áp lực so với cách đăng ký trực tiếp trước đây.

Chị Nguyễn Thị Thoan ở An Khánh (Hà Nội) đăng ký trực tuyến cho con trai 8 tuổi và được bác sĩ tư vấn qua điện thoại từ trước ngày khám. Sau khi thăm khám, bác sĩ khuyên gia đình chờ đến khi cháu khoảng 12 tuổi mới nên thực hiện kỹ thuật lấy sụn tự thân, vì can thiệp quá sớm sẽ không tốt cho sức khỏe của trẻ. Theo chị, việc tìm hiểu trước quy trình khám qua mạng đặc biệt có ích với những gia đình ở xa.

Sau khi ra viện, kết nối giữa bác sĩ và người bệnh vẫn được duy trì. BS Đinh Quang Minh cho biết với những người bệnh có tổn thương lớn nhưng đã đủ điều kiện ra viện, Trung tâm có thể cho về nhà và hướng dẫn chăm sóc vết mổ qua kênh trực tuyến, sau đó hẹn tái khám sau 2 đến 4 tuần. Cách làm này giúp giảm căng thẳng cho những người bệnh phải nằm viện kéo dài, có trường hợp đến một, hai tháng. Trang thông tin của Trung tâm trên mạng xã hội luôn có người trực để trả lời câu hỏi của người dân.

Chị Nguyễn Thị Linh ở Thái Nguyên có con bị tai nạn vỡ xương hàm dưới và mất 10 răng hàm dưới. Chị cho biết gia đình hiểu rõ tình trạng của con khi được bác sĩ cho xem hình ảnh chẩn đoán và giải thích phương án điều trị. Khoảng ba ngày sau phẫu thuật, cháu đã đi lại bình thường; tổng thời gian từ khi nhập viện đến khi ra viện khoảng chín ngày.

Tuy nhiên, khi mạng xã hội trở thành kênh thông tin y tế quan trọng, người dân cần tìm đến các trang chính thức của bệnh viện để tránh thông tin sai lệch. Việc tư vấn và theo dõi qua kênh trực tuyến cũng cần được thực hiện theo quy trình chuyên môn, bảo đảm bí mật thông tin của người bệnh.

Theo TS.BS Nguyễn Huy Cảnh, tốc độ thay đổi của công nghệ hiện nay không còn được tính bằng năm hay thập niên mà bằng tháng, bằng ngày. Để theo kịp, Trung tâm xác định hai đối tượng cùng được hưởng lợi: đội ngũ bác sĩ được nâng cao năng lực chuyên môn, và người bệnh được tiếp cận các kỹ thuật ít xâm lấn, cá thể hóa, hồi phục nhanh hơn. Trung tâm cho biết sẽ từng bước mở rộng cách làm này từ phẫu thuật sọ mặt sang các lĩnh vực tạo hình khác.

Từ mô phỏng 3D trước ca mổ, mã QR tại đầu giường đến hội chẩn trực tuyến với chuyên gia quốc tế, những thay đổi tại Trung tâm Phẫu thuật Sọ mặt và Tạo hình cho thấy chuyển đổi số trong y tế có thể được đo bằng những kết quả cụ thể: thời gian phẫu thuật ngắn hơn, biến chứng được phát hiện sớm hơn, thủ tục thuận tiện hơn. Đó cũng là cách hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW lấy người dân làm trung tâm trong một lĩnh vực gắn trực tiếp với sức khỏe con người.